I SA/Po 817/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Protokolant: ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi PP na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], wydanym na podstawie art. 216 i art. 262 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - w skrócie: "O.p."), nałożył na B. B. karę porządkową w wysokości [...] zł w związku z niestawiennictwem się bez uzasadnionej przyczyny na wezwanie na przesłuchanie w charakterze świadka w dniu 15 listopada 2012 r. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 25 października 2012 r. wezwał B. B. celem przesłuchania w charakterze świadka, w związku umową handlową z dnia [...] września 2007 r. zawartą z firmą X. C. C. oraz kontraktem o monitoringu rynku i o udostępnieniu informacji handlowej z dnia [...] września 2007 r. zawartym z firmą X. C. C. Termin przesłuchania wyznaczono na dzień 15 listopada 2012 r., a świadek - pomimo skutecznie doręczonego mu w dniu 13 listopada 2012 r. wezwania - nie stawił się osobiście bez uzasadnionej przyczyny w siedzibie organu, jak i nie powiadomił, ani telefonicznie, ani pisemnie, iż w wyznaczonym terminie nie stawi się na wezwanie. Organ zaznaczył przy tym, że wielokrotnie dokonywał prób wezwania B. B. na przesłuchanie w charakterze świadka, uwzględniając zgłaszane i dogodne dla niego terminy, lecz każdorazowo wzywany nie stawiał się w wyznaczonym terminie (łącznie 10 razy w okresie od marca 2011 r. do października 2012 r.) Próbę doręczenia podatnikowi powyższego postanowienia na adres: ul. A., [...]-[...] P., podjęto dwukrotnie, tj. w dniach 13 grudnia 2012 r. (pierwsze awizo) i 21 grudnia 2012 r. (powtórne awizo). Korespondencja nie została przez podatnika podjęta w terminie 14 dni od dnia pozostawienia w skrzynce oddawczej pierwszego awiza, w związku z czym w dniu 4 stycznia 2013 r. nastąpił jej zwrot do organu, i pozostawiona w aktach sprawy, na podstawie art. 150 § 1 pkt 1 w zw. z art. 150 § 2 O.p., ze skutkiem doręczenia w dniu 27 grudnia 2012 r. Wnioskiem z dnia [...] B. B. wystąpił do Dyrektora Izby Skarbowej w P. z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]. Równocześnie podatnik wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W argumentacji wniosku podatnik wskazał, że w dniu [...] otrzymał z banku informację o dokonaniu zajęcia jego rachunku w związku z egzekucją prowadzoną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z powodu nieuiszczenia należności z tytułu przedmiotowej kary porządkowej. Wnioskodawca podniósł, że organ podatkowy oraz organ egzekucyjny, pomimo poszukiwań, nie ustaliły jego adresu zamieszkania. W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających ustalenie jego faktycznego adresu, a organ podatkowy kierował korespondencję na adres inny, niż adres zamieszkania, a następnie stwierdzał skuteczność doręczenia zastępczego na podstawie art. 150 O.p. Podatnik podniósł również, że postanowienie o nałożeniu na niego kary porządkowej zostało wysłane na adres: ul. A. w P., który jest nieaktualnym adresem dawnej prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zdaniem wnioskodawcy, powyższe wyjaśnienia w sposób wystarczający uprawdopodobniają, że uchybienie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie o nałożeniu kary porządkowej nastąpiło bez jego winy i w myśl art 162 O.p. termin ten należy przywrócić. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], odmówił B. B. przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...], w przedmiocie nałożenia na B. B. kary porządkowej w wysokości [...] zł. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy stwierdził, że podatnik nie uprawdopodobnił, aby uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na opisane powyżej postanowienie nastąpiło bez jego winy. W pierwszej kolejności wskazano, że zgodnie z art. 148 § 1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Zaznaczono, że B. B. jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą (przedsiębiorca) jest zobowiązana, na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 672 ze zm. - w skrócie: "u.s.d.g."), do oznaczenia danych podlegających wpisowi w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (w skrócie: "CEIDG"), tj. m.in. miejsca zamieszkania i adresu zamieszkania przedsiębiorcy, adresu do doręczeń przedsiębiorcy oraz adresów, pod którymi jest wykonywana działalność gospodarcza, w tym adresu głównego miejsca wykonywania działalności i oddziału, jeżeli został utworzony. Na mocy art. 30 ust. 1 pkt 1 u.s.d.g. przedsiębiorca jest obowiązany złożyć wniosek o zmianę wpisu - w terminie 7 dni od dnia zmiany danych, powstałej po dniu dokonania wpisu do CEIDG. Przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1995 r. o ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1314 ze zm. – w skrócie: "u.e.i.p.p.") nakłada obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do naczelnika urzędu skarbowego, nie później niż w terminie 7 dni od dnia, w którym nastąpiła zmiana danych. Organ odwoławczy stwierdził, że z wydruku z dnia 9 lipca 2014 r. z CEIDG wynika, iż B. B. posiada zgłoszoną działalność gospodarczą, a jako adres głównego miejsca wykonywania działalności oraz adres do doręczeń figuruje: ul. A. lok. [...], [...]-[...] P. Na ten adres Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. skierował zaskarżone postanowienie z dnia [...], nr [...], o nałożeniu na podatnika kary porządkowej. Wspomniany adres widnieje w Centralnym Rejestrze Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników (w skrócie: "CRP KEP"). Zgodnie z aplikacjami "POLTAX" oraz "SeRCe" aktualnymi adresami B. B. są m.in.: 1) [...]-[...] P., os. B. - adres rejestracyjny (od [...] września 2009 r.); 2) [...]-[...] P., ul. A. - adres siedziby działalności gospodarczej (od [...] marca 2010 r.). Mając na względzie powyższe organ odwoławczy uznał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., kierując sporne postanowienie z dnia [...], nr [...], na adres ul. A., [...]-[...] P. nie naruszył przepisów prawa i mógł uznać, iż zostało ono skutecznie doręczone na podstawie art. 150 O.p. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. B. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. i przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 148 i art. 162 § 1 O.p. poprzez błędną wykładnię tych przepisów. Argumentując skargę strona wyraziła pogląd, że zarówno adres zamieszkania, jak i adres miejsca pracy strony, której organ podatkowy zamierza doręczyć pismo na podstawie przepisów O.p., są adresami faktycznymi i nie mają związku z żadną ewidencją. W ocenie skarżącego niedotrzymanie obowiązku ewidencyjnego nie może rodzić negatywnych dla strony skutków w postaci uznania doręczenia zastępczego za skuteczne. Na potwierdzenie słuszności swojego stanowiska powołał się na wyrok WSA w Kielcach z dnia 19 marca 2009 r., o sygn. akt I SA/Ke 53/09. Ponadto autor skargi zarzucił, że Dyrektor Izby Skarbowej błędnie wskazał na przesłankę dotyczącą uprawdopodobnienia braku winy strony w uchybieniu terminu na dokonanie czynności procesowej - art. 162 § 1 O.p. Według skarżącego błędny jest pogląd organu, iż niedochowanie staranności przy procedurze ewidencyjnej rozciąga się nie tylko na fakt uznania doręczeń zastępczych za skuteczne, ale również na postępowanie w sprawie ustalenia przesłanek do przywrócenia terminu. W opinii strony ocenie braku winy podlega wyłącznie fakt, czy doręczenie postanowienia w sprawie nałożenia kary porządkowej było skuteczne, czy też nie. Zdaniem skarżącego, z oceny stanu faktycznego wynika, że ta czynność nie została dokonana zgodnie z normami O.p. Skoro zatem doręczenia były dotknięte wadą, to przesłanka braku winy skarżącego w uchybieniu terminu jest oczywista i jest nie tyle uprawdopodobniona, jak tego wymaga ustawodawca, ale wręcz można uznać ją jako udowodnioną. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Badając zaskarżone postanowienie według kryteriów przewidzianych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wbrew jej zarzutom zaskarżony akt nie narusza prawa materialnego, a jego wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że Sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem działań administracji publicznej, ale nie orzeka w sprawach merytorycznie, stąd nie mógł rozpoznać żądania skargi "o przywrócenie terminu na złożenie przedmiotowego postanowienia". Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy Dyrektor Izby Skarbowej w P. zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia od postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...], nakładającego na skarżącego karę porządkową w wysokości [...] zł w związku z niestawiennictwem się bez uzasadnionej przyczyny na wezwanie na przesłuchanie w charakterze świadka. W realiach badanej sprawy najistotniejsze będzie ustalenie, czy powyższe postanowienie zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego, a co za tym idzie, czy zostało ono skutecznie doręczone skarżącemu, na podstawie art. 150 O.p. Kwestia przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej w toku postępowania podatkowego została uregulowana w art. 162 O.p., w myśl którego w razie uchybienia terminowi należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1), zaś podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Wskazana regulacja prawna kreuje cztery przesłanki warunkujące możliwość przywrócenia terminu: uchybienie terminowi, wniesienie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu z zachowaniem siedmiodniowego terminu do jego złożenia (od dnia ustania przyczyny jego uchybienia), uprawdopodobnienie przez stronę braku swojej winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej oraz dokonanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie. Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma więc właściwe rozumienie i prawidłowe zastosowanie powołanego przepisu. Instytucja przywrócenia terminu nie jest przedmiotem uznania organów podatkowych. Omawiany przepis stanowi bowiem expressis verbis, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, iż uchybienie nastąpiło bez jego winy. Organ zatem w razie wystąpienia pozytywnych przesłanek objętych tym przepisem zobligowany jest do przywrócenia terminu. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że warunkiem przywrócenia terminu, na podstawie art. 162 § 1 O.p., jest jedynie uprawdopodobnienie (a nie udowodnienie) przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi. Zarówno w judykaturze, jak i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. W. Siedlecki, Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1968, s. 247, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r., o sygn. akt III SA/Wa 97/10, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2002 r., o sygn. akt II SA/Ka 1977/00, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Poza sporem w badanej sprawie jest okoliczność spełnienia przez stronę skarżącą trzech z wyżej wskazanych przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z analizy akt sprawy wynika bowiem, że w dniu [...] wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu skarżący wniósł zażalenie na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...], nr [...], nakładającego na niego karę porządkową w wysokości [...] zł, a czynności tej dokonał w 5-tym dniu od dnia, w którym dowiedział się o nałożeniu na niego kary porządkowej (tj. [...]) i zapoznaniu się z aktami sprawy w Urzędzie Skarbowym w P. Spór, jak już wcześniej wskazano, sprowadza się wyłącznie do kwestii, czy w sprawie zaistniały (bądź nie) przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia zażalenia od wskazanego powyżej postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...]. Przy ocenie, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, co do zasady należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy i ocenić winę strony według obiektywnych mierników jej staranności. Ocena taka powinna jednak każdorazowo uwzględniać całokształt okoliczności konkretnego stanu faktycznego, nie może natomiast odwoływać się do uogólnień odnoszonych do oczekiwanego i postulowanego w powszechnym obrocie gospodarczym miernika (wzorca) starannego i uważnego przedsiębiorcy. Nie wszystkie zdarzenia i okoliczności można bowiem kwalifikować, bez uzasadnionych wątpliwości, wyłącznie wedle tego kryterium. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy Sąd stwierdza, że skarżący nie dołożył należytej staranności w dbałości o własne interesy, a to z kolei skutkować musi uznaniem, że uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nie nastąpiło bez jego winy. Jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia zażalenia skarżący, wskazał brak możliwości wniesienia zażalenia z uwagi na brak wiedzy o nałożeniu na niego przez organ podatkowy kary porządkowej. Zdaniem Sądu zaistniała sytuacja wynikła na skutek działalności, a raczej bezczynności samego podatnika i z jego winy. W szczególności wskazać należy, że skarżący (podatnik) nie dochował podstawowych obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie aktualizacji danych ewidencyjnych. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że skarżący, jako przedsiębiorca, zobowiązany był na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 5 u.s.d.g. do oznaczenia danych podlegających wpisowi do CEIDG, tj. m.in. miejsca zamieszkania, adresu do doręczeń oraz adresów pod którymi wykonywana jest działalność gospodarcza. Słusznie także organ powołał się na przepis art. 30 ust. 1 pkt 1 u.s.d.g., który nakłada na przedsiębiorcę obowiązek aktualizacji danych rejestrowych w ciągu 7 dni od dnia ich zmiany. Mając na względzie powyższe wskazać należy, że ze sporządzonego przez organ odwoławczy w dniu 9 lipca 2014 r. wydruku z CEIDG jednoznacznie wynika, iż skarżący posiada zgłoszoną działalność gospodarczą, a jako adres głównego miejsca wykonywania działalności oraz adres do doręczeń podał: ul. A. lok.[...], [...]-[...] P. Adres ten widnieje także w CRP KEP. Również z systemów "POLTAX" oraz "SeRCe" wynika, iż aktualnymi adresami B. B. są: [...]-[...] P., os. B. - adres rejestracyjny (od [...] września 2009 r.) oraz [...]-[...] P., ul. A. - adres siedziby działalności gospodarczej (od [...] marca 2010 r.). W świetle powyższego, wbrew stanowisku autora skargi, zebrany w toku postępowania zażaleniowego materiał dowodowy, zawierający wiarygodne i nie podważone przez podatnika, informacje znajdujące się w bazach danych organu podatkowego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., jednoznacznie potwierdza, że w dniu [...] adresem, pod którym mieściła się siedziba prowadzonej przez skarżącego działalności był: P., ul. A. Sąd podkreśla, że organy podatkowe nie miały żadnych podstaw, ani kompetencji do kwestionowania i badania zgodności z rzeczywistością danych opisanych powyżej, a zawartych we wniosku o wpis i w zgłoszeniu rejestracyjnym. W tym miejscu należy jeszcze raz zaznaczyć, że to na podatniku ciąży ustawowy obowiązek zgłoszenia danych, w tym do organów podatkowych, które prowadzą Rejestr Podmiotów Krajowej Ewidencji Podatników, na podstawie u.e.i.p.p. Stosownie bowiem do art. 9 ust. 1 tej ustawy - na podatnikach ciąży obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym, w tym danych dotyczących miejsca zamieszkania. Przepis art. 14 tej ustawy stanowi zaś, że Minister właściwy do spraw finansów publicznych prowadzi w formie elektronicznej CRP KEP. Zatem obowiązkiem podatnika jest aktualizowanie danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym, co rodzi wobec niego określone konsekwencje, a organy podatkowe nie mają obowiązku poszukiwania podatnika. Są one uprawnione do posługiwania się danymi ewidencyjnymi, znajdującymi się w ich dyspozycji. Taka konstrukcja systemu podatkowego powoduje, że to podatnik narażony jest na negatywne skutki unikania kontaktu z organami podatkowymi, np. nieodbierania korespondencji. Należy wyraźnie podkreślić, że ani Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., ani prowadzące postępowanie egzekucyjne organy egzekucyjne, nie posiadały uprawnień poszukiwawczych podatnika. Należy zauważyć, że organy podatkowe mają nie tylko prawo, ale ustawowy obowiązek działać w oparciu o dane, zgłoszone przez podatników, a wynikające z prowadzonych rejestrów (CRP KEP), w przeciwnym razie nastąpiłby paraliż w działalności tych organów. W kontekście poczynionych wyżej rozważań Sąd stwierdza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., kierując sporne postanowienie z dnia [...], nr [...], na adres ul. A., [...]-[...] P., nie naruszył przepisów prawa i mógł uznać, iż zostało ono skutecznie doręczone na podstawie art. 150 O.p. W konsekwencji Sąd stwierdza, że Dyrektor Izby Skarbowej w P. zasadnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie, a tym samym słusznie odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej. W ocenie Sądu, z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że to bezczynność skarżącego spowodowała niemożność doręczenia jemu postanowienia o nałożeniu na niego kary porządkowej. Sąd stwierdza również, że skarżący nie podjął żadnych działań w celu zaktualizowania w sposób formalny swoich danych adresowych, bądź takiego zorganizowania obrotu korespondencji, aby zabezpieczyć jej odbiór. W ocenie Sądu zachowanie takie nie mieści się w przesłankach z art. 162 O.p. Zdaniem Sądu próba dowodzenia przez skarżącego, że w dacie uznania za skuteczne doręczenia postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P., nakładającego na skarżącego karę porządkową, tj. w dniu 27 grudnia 2012 r., posiadał on inne miejsce zamieszkania, czy też inne miejsce pracy (faktycznie wykonywanej) jest bez znaczenia, w świetle danych wynikających z prowadzonych rejestrów podatkowych (CRP KEP). Zasadnie bowiem organ podatkowy oparł się na danych, wynikających z prowadzonych ewidencji i rejestrów, aktualizowanych przez podatników, albowiem sam nie mógł czynić żadnych ustaleń faktycznych w tym zakresie. Jak wskazano wyżej, organy podatkowe nie mają uprawnień, co do weryfikacji prawdziwości danych przekazanych przez podatnika, który sam jest odpowiedzialny za treść zgłoszonych danych i za zaniechania w tym zakresie. Zatem dane zgłoszone organowi przez podatnika, co do określonego adresu, są dla organów podatkowych wiążące. Wobec powyższego prawidłowo organ przyjął, że uchybienie terminowi do wniesienia odwołania było wynikiem bierności w zachowaniu podatnika, który co najmniej wykazał się brakiem należytej staranności w zorganizowaniu odbioru korespondencji. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.