I FZ 405/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Ryszard Pęk (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 790/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi P.sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 15 stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek bankowy za miesiące od września do grudnia 2012 r. oraz kwiecień i maj 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 21 listopada 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 790/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił P.sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwane dalej: "skarżącą spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od wpisu od skargi kasacyjnej. 2. Sąd I instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał, że w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPPr) skarżąca spółka podała, że z uwagi na stan finansowy oraz majątkowy i znaczną wartość przedmiotu zaskarżenia nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy skarżącej spółki wynosi 330.000 zł. Skarżąca spółka ujawniła, że dochód za ostatni rok obrotowy wyniósł 923.489,71 zł. Stan środków na rachunku bankowym określiła na 0 zł a do zobowiązań zaliczyła zobowiązanie w podatku VAT na kwotę 6.047.041 zł. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego skarżąca spółka wyjaśniła, że wpis od skargi został opłacony w czasie, gdy sytuacja finansowa na to pozwalała. Z kolei w złożonym oświadczeniu z 9 sierpnia 2016 r. zwróciła uwagę, że w 2016 r. nie osiągnęła przychodów, zaś poniesione w tym okresie koszty wyniosły 1.161,79 zł. Nie posiada żadnych udziałów, ani należności. Posiada natomiast zobowiązania wobec Skarbu Państwa i byłego prezesa zarządu. Przedłożyła m. in. zeznanie podatkowe, rachunek zysków i strat, bilans, deklaracje VAT. 3. Sąd I instancji, poddając analizie przedstawione przez skarżącą spółkę okoliczności i dokumenty źródłowe doszedł do wniosku, że nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie zaś ocena wynikająca z przedłożonych dokumentów wskazuje, że sytuacja finansowa skarżącej spółki nie stanowi przeszkody w partycypowaniu w kosztach zainicjowanego postępowania. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego, wnosząc o jego zmianę przez uwzględnienie wniosku skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej, zarzucił sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 dalej zwana w skrócie "ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi") przez błędną ocenę stanu majątkowego i finansowego skarżącej spółki, polegającą na przyjęciu, że nie wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w szczególności z uwagi na fakt, że miała ona możliwość ich zgromadzenia w przeszłości, bądź też pozyskania ich w drodze dopłat od wspólników. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5.2. Na wstępie trzeba odnotować, że ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte w tej sprawie przed 15 sierpnia 2015 r., to zastosowanie miał przepis art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w poprzednim brzmieniu. Wynika to z reguł prawa międzyczasowego przyjętych w art. 2 zdanie drugie ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 685), zgodnie z którym w zakresie dotyczącym postępowania o przyznanie prawa pomocy (art. 1 ust. 1 pkt 73 ustawy zmieniającej), do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Obowiązujące przed dniem 15 sierpnia 2015 r. brzmienie art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewidywało, że na wydane przez wojewódzki sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym postanowienie w razie wniesienia sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego przysługiwało zażalenie. 5.3. Przystępując w tych warunkach do rozpoznania zażalenia wniesionego w rozpoznawanej sprawie, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z dokonaną przez sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącej spółki, co znalazło swoje uzasadnienie w dokonanej przez ten sąd analizie okoliczności sprawy. Wbrew podniesionym w zażaleniu zarzutom sąd I instancji, przyjmując, że skarżąca spółka nie spełniła warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy, nie naruszył art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyjaśniono, że z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). 5.4. W przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do dokumentacji księgowej (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. Istotne jest ponadto ustaleni czy spółka mogła zgromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). 5.5. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo sąd I instancji zbadał sytuację majątkową skarżącej spółki na podstawie posiadanych dokumentów. Odwołał się w tym zakresie do złożonego oświadczenia o stanie majątkowych oraz załączonych dokumentów za 2015 r. w tym: deklaracji podatkowych, zeznania podatkowego, bilansu i rachunku zysków i strat i w konsekwencji słusznie uznał, że nie pozwalają one na stwierdzenie, że w odniesieniu do skarżącej spółki zachodzi przesłanka wymieniona w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji nie popełnił błędu ustalając, w oparciu o analizę przedłożonych dokumentów przez skarżącą spółkę, że za brakiem zasadności wniosku przemawia już chociażby wysokość osiągniętego przychodu w wysokości ponad 1.163.536 zł, dysponowanie kapitałem zakładowym w kwocie 330.000 zł oraz posiadanie aktywów obrotowych o wartości 7.065.885,77 zł. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że w sytuacji, w której wnioskodawca prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą to punktem odniesienia się do jego możliwości finansowych jest wysokość osiąganych przychodów z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów. Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie, w którym podkreśla się, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2011 r., sygn. akt II FZ 542/11). Ponoszenie kosztów działalności gospodarczej jest związane z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie, generowane aktualną postawą przedsiębiorcy. 5.6. W niniejszej sprawie istotne jest także to, że skarżąca spółka w 2015 r. wykazała zysk w wysokości 923.489,71 zł i regulowała zobowiązania krótkoterminowe będąc stroną niniejszego postępowania sądowego. Nie można zatem uznać, że nagle znalazła się w sytuacji, która wymagałaby zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Dodać należy w tej kwestii, że koszty sądowe powinny być traktowane na równi z innymi kosztami ponoszonymi przez skarżącą spółkę. W tym stanie rzeczy powinna ona wkalkulować wpis w bieżące i niezbędne wydatki i podjąć odpowiednie działania zmierzające do jego uiszczenia. 5.7. Oceny dokonanej przez sąd I instancji nie podważa również argumentacja podkreślana przez skarżącą spółkę w zażaleniu a w szczególności to, że "wobec spółki prowadzona jest egzekucja administracyjna i środki pieniężne należące do Spółki podlegają zajęciu". W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej tą okoliczność. To zaś wzmacnia twierdzenie o braku zasadności wniosku i wskazuje, że informacja o stanie majątkowym skarżącej spółki nie daje podstaw do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 5.8. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.