I OZ 1100/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 27 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 1353/15 o odrzuceniu skargi P. K. na czynność Prezydenta Miasta K. z dnia [...] marca 2012 r. polegająca na umieszczeniu P. K. i L. K. w pogotowiu opiekuńczym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 19 maja 2016 r., III SA/Kr 1353/15, odrzucił skargę P. K. na czynność Prezydenta Miasta K. z [...] marca 2012 r. polegającą na umieszczeniu P. K. i L. K. w pogotowiu opiekuńczym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że zaskarżona przez P. K. czynność Prezydenta Miasta K., wykonywana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K., polegająca na umieszczeniu córek skarżącego w pogotowiu opiekuńczym podjęta została na podstawie przepisów ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2016 r., poz. 575). Zgodnie z art. 103 ust. 1 tej ustawy zadaniem placówki opiekuńczo-wychowawczej typu interwencyjnego jest doraźna opieka nad dzieckiem w czasie trwania sytuacji kryzysowej, w szczególności placówka jest obowiązana przyjąć dziecko w przypadkach wymagających natychmiastowego zapewnienia dziecku opieki. Zgodnie z ust. 2 do placówki, o której mowa w ust. 1, dziecko przyjmuje się: 1) na podstawie orzeczenia sądu; 2) w przypadku gdy dziecko zostało doprowadzone przez Policję lub Straż Graniczną; 3) na wniosek rodziców, dziecka lub osoby trzeciej lub umieszcza się dziecko w trybie art. 12 a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Opisane działanie (czynność) jako wykonywane przez organy administracyjne, z zakresu administracji publicznej i dotyczące obowiązku podmiotu, do którego jest skierowane, należało zakwalifikować z punktu widzenia kognicji sądu administracyjnego z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a"). Natomiast skuteczność zaskarżenia tego rodzaju czynności zależy od zachowania trybu zaskarżenia, o którym stanowi art. 52 § 3 p.p.s.a: jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Natomiast zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. W niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził, że nie jest w stanie ocenić, czy tryb zaskarżenia został zachowany, albowiem zobowiązany do jego wykazania pełnomocnik skarżącego w tym zakresie nie wykonał wezwania Sądu. Jedynym pismem skarżącego, które znajduje się w aktach sprawy i skierowane było do organu jest zapytanie z 14 października 2013 r. o podstawę prawną działań organu wobec jego małoletnich dzieci. Pismo to w ocenie Sądu I instancji stanowi wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, niemniej z akt oraz z wyjaśnień pełnomocnika skarżącego nie wynika, w jakiej dacie skarżący podjął wiedzę lub mógł ją podjąć o zaskarżonej czynności, a w związku z tym nie jest możliwe skontrolowanie, czy tryb zaskarżenia został zachowany. Złożone przez pełnomocnika w piśmie z 18 kwietnia 2016 r. wyjaśnienia należy ocenić jako niewystarczające w świetle wezwania Sądu o uzupełnienie skargi, w związku z czym skarga P. K. została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wyznaczonego z urzędu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1. art. 46 § 1 w zw. z art. 57 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 45 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnej zasady prawa obywatela do rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że złożona skarga zawierała brak formalny, który uniemożliwił rozstrzygnięcie sprawy przez właściwy, bezstronny i niezawisły sąd; 2. art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. odrzucenie skargi z powodu nieusunięcia braków formalnych w postaci wskazania daty, w której skarżący podjął wiedzę lub mógł ją podjąć w przedmiocie zaskarżonej czynności, w sytuacji gdy skarżący został nieprawidłowo powiadomiony, w zakresie konieczności wskazania w/w daty, której to ewentualny brak precyzyjnego określenia, uniemożliwiać miałby dalsze procedowanie, biorąc przy tym pod uwagę okoliczność, że skarżący odpowiedział na wezwania Sądu dotyczące uzupełnienia braków formalnych. W uzasadnieniu podniesiono, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. powinno być na tyle precyzyjnie zredagowane, aby jego treść nie wzbudzała wątpliwości interpretacyjnych, jednocześnie nie pozostawiając wzywanemu żadnego marginesu błędu. Na poparcie tej tezy przytoczono postanowienie NSA z 16 lutego 2011 r., I GSK 146/11, z którego zdaniem skarżącego jednoznacznie wynika, że niejasność wezwania, poprzez brak precyzyjnego określenia w zakresie kierowanego do skarżącego żądania nie może skutkować naruszeniem przysługujących mu uprawnień, a co za tym idzie, skutkować odrzuceniem skargi. Podniesiono również, że zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (albo jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, bowiem niedopełnienie tych warunków sprawia, że termin do wykonania czynności przez stronę nie zaczyna w ogóle płynąć. Niewskazanie konkretnej daty, w której skarżący powziął lub mógł powziąć wiedzę o czynności organu nie powoduje automatycznego jej odrzucenia. Trudno bowiem doszukać się w niniejszym jakiejkolwiek przeszkody do nadania skardze biegu. Pełna realizacja przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu polega na prawidłowym wezwaniu skarżącego na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. do jego uzupełnienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Podkreślono również, że brak precyzyjnego wykazania przez skarżącego okoliczności potwierdzających wyczerpanie środków zaskarżenia nie może być uznawany za brak formalny, zaś powyższe zostało wprost przyznane w orzeczeniu NSA z 23 kwietnia 2010 r., I OSK 7/10. Odnosząc się zatem do całokształtu okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brak było podstaw do zastosowania art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., albowiem podzielić należy pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z 21 czerwca 2013 r., II OSK 1437/13, że "(...) nie można uznać, iż każde nieuzupełnienie braków formalnych pisma będzie prowadziło do sytuacji pozostawienia go bez rozpoznania, bądź odrzucenia (...)". Tym bardziej, że owo nieuzupełnienie braków nie wynika z lekceważącego stosunku skarżącego do kierowanych do niego wezwań, lecz z braku dostatecznej precyzji, określonych w ich treści żądań. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia ustawodawca rozumie sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (§ 2). W sytuacji kiedy ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu – w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę (§ 3). Natomiast zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. w przypadkach, o których mowa w art. 52 § 3 i 4, skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa, a jeżeli organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, w terminie sześćdziesięciu dni od dnia wniesienia wezwania o usunięcie naruszenia prawa. Z kolei z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że Sąd odrzuca skargę, jeżeli nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że P. K. poza skargą z 28 sierpnia 2015 r., wystosował do organu jedno pismo datowane na 14 października 2013 r. (k-34 akt adm.), które stanowiło zapytanie o udzielenie informacji w jakim trybie wszczęto postępowanie administracyjne, wskutek którego jego córki zostały umieszczone w pogotowiu opiekuńczym. Wspomniane pismo zostało zakwalifikowane przez Sąd I instancji jako wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Poza tym w aktach administracyjnych jak i sądowych brak jakiegokolwiek innego pisma pochodzącego od skarżącego a skierowanego do organu. W związku z powyższym, Sąd I instancji 18 lutego 2016 r. zwrócił się do pełnomocnika skarżącego o uzupełnienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, braków formalnych skargi poprzez wskazanie jaki akt, decyzja lub czynność Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. jest przedmiotem skargi (k-45 akt sąd.). W odpowiedzi na wezwanie Sądu podano, że przedmiotem skargi jest czynność dokonana [...] marca 2012 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. polegająca na umieszczeniu córek skarżącego w pogotowiu opiekuńczym (k-62 akt sąd.). Mając na uwadze powyższe 6 kwietnia 2016 r. Sąd ponownie zwrócił się do pełnomocnika skarżącego o uzupełnienie braków formalnych skargi (k-66 akt sąd.), w terminie 7 dni od otrzymania wezwania, poprzez uzasadnienie skargi, w szczególności dokonanie kwalifikacji prawnej zaskarżonej czynności z punktu widzenia możliwości zaskarżenia jej do sądu administracyjnego, zawierające uzasadnienie zachowania trybu zaskarżenia (w tym przedstawienie stosownych dowodów), pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego pismem z 18 kwietnia 2016 r. (k-68 akt sąd.) poinformował jedynie, że podstawę skargi stanowi art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a. Podniósł również, że skarżący od 14 października 2013 r. kierował liczne wezwania do MOPS w T., które kierowane były do MOPS w K., do usunięcia naruszeń prawa, a po wyczerpaniu powyższej drogi wystąpił ze skargą do sądu administracyjnego (k-68 i 69 akt sąd.). Niemniej jednak nie przedstawił żadnych dowodów na poparcie powyższych twierdzeń. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo, dwukrotnie wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi z 28 sierpnia 2015 r., a następnie zasadnie odrzucił skargę P. K., albowiem w aktach sprawy brak dowodów na to czy tryb zaskarżenia został zachowany, a ustanowiony w sprawie profesjonalny pełnomocnik skarżącego pomimo wskazania, że podstawę prawną skargi stanowi art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a. nie wykazał w jakiej dacie skarżący podjął wiedzę lub mógł ją podjąć o zaskarżonej czynności z [...] marca 2012 r. Natomiast podniesiony przez pełnomocnika skarżącego zarzut naruszenia art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na odrzuceniu skargi z powodu nieusunięcia braków formalnych w sytuacji, gdy skarżący został nieprawidłowo powiadomiony, w zakresie konieczności wskazania daty, w której to podjął wiedzę lub mógł ją podjąć w przedmiocie zaskarżonej czynności, a której ewentualny brak precyzyjnego określenia, uniemożliwiać miałby dalsze procedowanie jest bezzasadny, albowiem od profesjonalnego pełnomocnika należy oczekiwać znajomości powoływanych przepisów. Zatem w sytuacji, w której jako podstawę prawną skargi wskazano art. 52 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 2 p.p.s.a. należało wykazać, zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a. dzień, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o podjęciu zaskarżonej czynności, a niedopełnienie tego wymogu skutkować musiało odrzuceniem skargi, albowiem bez tej informacji Sąd nie był w stanie skontrolować dochowania trybu zaskarżenia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.