I OW 233/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: Sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) Sędzia del. NSA Roman Ciąglewicz Protokolant asystent sędziego Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Naczelnika Urzędu Celnego w [...] o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Naczelnikiem Urzędu Celnego w [...] w Starostą [...] w przedmiocie uregulowania sytuacji pojazdu niezarejestrowanego w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej zgodnie z przepisami prawa celnego postanawia: wskazać Naczelnika Urzędu Celnego w [...] jako organ właściwy do rozpoznania sprawy Pismem z 10 grudnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Lublinie wniósł o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego między Naczelnikiem Urzędu Celnego w [...] a Starostą [...] w sprawie związanej z usunięciem z drogi pojazdu marki Peugeot 205 o nr rej. [...]. W uzasadnieniu wniosku Naczelnik Urzędu Celnego w [...] (dalej Naczelnik) wskazał, że dnia 7 lipca 2014 r. Starosta [...] (dalej Starosta) na podstawie art. 130a ust. 10b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm., dalej prd) przekazał Naczelnikowi Urzędu Celnego w [...] akta usuniętego z drogi dnia 9 września 2002 r. pojazdu marki Peugeot 205 o nr rej. [...]. Starosta stwierdził, że organem właściwym dla uregulowania sytuacji pojazdu jest Naczelnik, ponieważ przedmiotowy samochód nie posiada statusu towaru wspólnotowego. W toku prowadzonego postępowania ustalono, że samochód oznaczony był numerem [...] (tablica rejestracyjna wykonana ze sklejki a znaki namalowane farbą) sugerującym rejestrację na terenie kraju, jednak według numeru VIN znajdującego się na tabliczce znamionowej samochodu niniejszy pojazd nie figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów. Zdaniem Starosty na właściwość Naczelnika w przedmiotowej sprawie wskazują postanowienia NSA z: 16.4.2013 r. I OW 227/12; 20.2.2014 r. I OW 287/13. Naczelnik stwierdził, że nie jest organem właściwym do załatwienia sprawy związanej z usunięciem z drogi pojazdu marki Peugeot 205 o nr rej. [...]. W niniejszej sprawie nie ma zastosowania art. 130a ust. 10b prd. Samochód marki Peugeot 205 o nr rej. [...] został usunięty z drogi dnia 9 września 2002 r. Niniejszy pojazd usunięto z drogi w chwili, gdy nie obowiązywał jeszcze art. 130a ust. 10b prd, który został wprowadzony ustawą z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 152, poz. 1018 ze zm., dalej ustawa zmieniająca, nowela bądź ustawa z 22 lipca 2010 r.) i obowiązuje od 4 września 2010 r. W przepisach przejściowych ustawy zmieniającej uregulowano zasady postępowania i orzekania w odniesieniu do postępowań nie zakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy. Zdaniem Naczelnika, sprawy dotyczące pojazdów wcześniej (przed dniem wejścia w życie tej ustawy) usuniętych z drogi, winny się toczyć według reżimu wskazanego w przepisach międzyczasowych ustawy zmieniającej. Skoro pojazd marki Peugeot 205 o nr rej. [...] został usunięty przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy zmieniającej, zastosowanie będzie miał art. 12 ust. 2 ustawy zmieniającej. Powyższe stanowisko Naczelnika zbieżne jest z poglądem NSA wyrażonym w postanowieniu z 18.1.2012 r. I OW 164/11. Naczelnik podniósł, że postanowienia NSA z: 16.4.2013 r. I OW 227/12; 20.2.2014 r. I OW 287/13, powołane przez Starostę, zostały wydane w oparciu o stany faktyczne, w których usunięcie pojazdów nastąpiło po wejściu w życie ustawy zmieniającej i dlatego dla wskazania organu właściwego do załatwienia niniejszej sprawy pozostają bezprzedmiotowe. W opinii Naczelnika art. 130a ust. 10b prd, zgodnie z zasadą bezpośredniego działania ustawy nowej, nie obowiązuje do zdarzeń (usunięć pojazdów) mających miejsce przed wejściem w życie tego przepisu tj. 4 września 2010 r. W związku z powyższym Naczelnik wniósł o wskazanie Starosty jako organu właściwego do załatwienia przedmiotowej sprawy. W odpowiedzi na przedmiotowy wniosek o rozstrzygniecie sporu kompetencyjnego Starosta wskazał, że stanowisko Naczelnika nie ma uzasadnienia w przepisach prawa. Decydujące znaczenie ma fakt, że przedmiotowy pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej. Zdaniem Starosty, zgodnie z uregulowaniem art. 130a ust. 10b prd, w przypadku usunięcia pojazdu, o którym mowa w art. 130a ust. 1-2, Peugeot 205 nr rej. [...] jako pojazd nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich UE, podlega przekazaniu właściwemu miejscowemu naczelnikowi urzędu celnego w celu uregulowania jako sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego. Z materiału dowodowego wynika, że Naczelnik nie kwestionuje faktu, że przedmiotowy pojazd nie posiada statusu towaru wspólnotowego. Zdaniem Starosty w niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy aktualne na dzień rozpoznania sprawy, a więc art. 130a ust. 10b prd, w brzmieniu ustalonym na mocy zmiany, która weszła w życie z dniem 4 września 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przez pojęcie właściwości rozumiemy zdolność prawną organu do rozpoznawania i rozstrzygania określonego rodzaju spraw w postępowaniu administracyjnym (Barbara Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014, s. 111, nb 3). Będący przedmiotem niniejszego postępowania spór dotyczy właściwości rzeczowej. Ustalenie organu właściwego rzeczowo odnosi się do określonego rodzaju spraw rozpoznawanych w postępowaniu administracyjnym. Wniosek został złożony w trakcie obowiązywania przepisu art. 130a ust. 10 b ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1137 ze zm.), a więc po wejściu w życie ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 152, poz. 1018). Samochód marki Peugeot 205 o nr rej. [...] wyczerpuje przesłanki hipotezy normy zawartej w tym przepisie. Brzmienie art. 130a ust. 10b prd wskazuje, że nie tylko reguluje on właściwość organu do spraw wszczętych po wejściu w życie ustawy zmieniającej, ale nie ma także w jego treści przeszkód do stosowania go do stanów przeszłych. Hipoteza obejmuje "usunięcie pojazdu w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2". Oznacza to, że jeśli doszło do usunięcia pojazdu w warunkach przewidzianych w ust. 1 lub 2, to właściwy jest naczelnik urzędu celnego, o ile spełnione są dalsze wymogi z art. 130a ust. 10b prd, niezależnie od tego, czy do tego usunięcia doszło przed, czy po wejściu noweli w życie. Zastosowanie art. 130a ust. 10b prd wobec pojazdów usuniętych z drogi w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 przed wejściem w życie ustawy zmieniającej nie narusza zakazu działania prawa wstecz. Przepis ten w części materialnej nie wprowadza nowej regulacji. Nawiązuje do norm zezwalających na usunięcie pojazdu z drogi, obowiązującej przed wejściem w życie noweli. W dalszej części odsyła do przepisów prawa celnego, które dopiero zostaną zastosowane. Ustanawia natomiast nową dyspozycję procesową i kompetencyjną. Przepisy kompetencyjne, co do zasady obowiązują zaś od daty wejścia w życie, chyba że przepisy przejściowe wyraźnie regulują właściwość organów inaczej (uzasadnienie uchwały NSA z: 5 czerwca 2000 r., sygn. akt OPS 7/00, ONSA 2000/4/139; 17 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OPS 1/12, ONSAiWSA 2012/4/60). Przed analizą norm międzyczasowych zawartych w ustawie z 22 lipca 2010 r. zauważyć należy, że sprawa określona w art. 130a ust. 10b jest sprawą odrębną od innych spraw uregulowanych w art. 130a prd. Nie jest to sprawa usuwania pojazdów oraz prowadzenia parkingu należąca do zadań własnych powiatu i realizowana przez starostę (art. 130a ust. 5f). Nie jest to sprawa wystąpienia do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku, która prowadzi starosta (art. 130a ust. 10). Nie jest to także sprawa kosztów związanych z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, w której decyzje wydaje starosta (art. 130a ust. 10h prd). Szczególna regulacja w zakresie pojazdów usuniętych w przypadkach określonych w art. 130 ust. 1 lub 2 i niezarejestrowanych w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej (art. 130a ust. 10b prd) nie jest przewidziana w przepisach przejściowych ustawy z 22 lipca 2010 r. Przepisy noweli, w tym art. 11-13, nie regulują w ogóle właściwości organu właściwego do uregulowania sytuacji pojazdu zgodnie z przepisami prawa celnego, jeżeli pojazd usunięty w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2 nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej. W ustawie nowelizującej zawarte są przepisy materialne, procesowe i kompetencyjne odnoszące się do orzekania przepadku i przejęcia pojazdów (art. 11 i 12) oraz przepis dotyczący kosztów przechowywania pojazdów (art. 13; uzasadnienie wyroku składu siedmiu sędziów NSA z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14). Odnotowując kontrowersje związane z utrzymaniem, w niektórych sytuacjach, właściwości urzędu skarbowego (uchwała NSA z 29 listopada 2010 r., sygn. akt I OPS 1/10; wyrok NSA z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14), skonstatować należy, że po wejściu w życie noweli, do spraw z zakresu usuwania pojazdów i dalszych procedur z tym związanych, zarówno co do sytuacji nowych, jak i tych przypadków, w których do usunięcia pojazdu doszło przed dniem 4 września 2010 r., co do zasady właściwy jest starosta (postanowienie NSA z: 25 sierpnia 2011 r., sygn. akt I OW 96/11; 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OW 152/11; 18 stycznia 2012 r., sygn. akt I OW 164/11). Reguła ta, jak i odnotowana kontrowersja, nie mają jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu. W art. 130a ust. 10b prd unormowana jest bowiem sprawa szczególna z szerokiego zakresu spraw związanych z usuwaniem pojazdów z drogi. Jeżeli pojazd został usunięty w przypadkach określonych w art. 130a ust. 1 lub 2 i nie jest zarejestrowany w żadnym z państw członkowskich Unii Europejskiej, właściwy do uregulowania jego sytuacji zgodnie z przepisami prawa celnego, jest właściwy miejscowo naczelnik urzędu celnego (postanowienie NSA z: 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OW 227/12; 20 lutego 2014 r., sygn. akt I OW 287/13). Z brzmienia art. 130a ust. 10b prd wynika, że do hipotezy objętej tym przepisem, organ celny jest właściwy, mimo, że nie był właściwy w sprawie usunięcia pojazdu. Nie można wobec tego pomocniczo posługiwać się w tym zakresie rozumowaniem dotyczącym właściwości do orzekania o kosztach dozoru za okres sprzed wejścia w życie noweli, gdy o przejęciu rozstrzygał organ skarbowy (uzasadnienie wyroku NSA z 13 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OPS 4/14). Zasadą jest właściwość według unormowania obecnego i z żadnych przepisów nie wynika, by w odniesieniu do sytuacji uregulowanej w art. 130a ust. 10b prd miało być inaczej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 15 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.