II GZ 160/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3391/14 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków i zobowiązania do zwrotu wraz z odsetkami postanawia: oddalić zażalenie. NSA/post.1 – postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., postanowieniem objętym zażaleniem, odmówił M. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2014 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków i zobowiązania do zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu Sąd podał, że pismem z dnia [...] listopada 2014 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: MRiRW). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że zaskarżona decyzja została odebrana w dniu [...] września 2014 r. przez osobę do tego nieuprawnioną, tj. przez M. S. (wcześniej P.) pracownika G. [...] T. M. Sp. z o.o. z siedzibą w R. (dalej: G. [...]), mającej taki sam adres jak skarżący. Decyzja nie została przekazana skarżącemu, ani zatrudnianym przez niego pracownikom. Skarżący podkreślił przy tym, że M. S. nie jest jego domownikiem i nie podjęła się oddania pisma adresatowi. W konsekwencji skarżący wiadomość o fakcie wydania zaskarżonej decyzji powziął dopiero w dniu [...] października 2014 r., kiedy to zapoznał się z treścią decyzji Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] września 2014 r. Sąd I instancji na podstawie art. 86 § 1 zd. drugie ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) odmówił M. M. przywrócenia terminu do wniesienia skargi i stwierdził, że okoliczności faktyczne występujące w sprawie – w świetle przesłanek uprawniających do przywrócenia terminu do złożenia skargi – nie uzasadniały uwzględnienia wniosku strony. Jako przyczynę uchybienia terminu wnioskodawca wskazał bowiem doręczenie zaskarżonej decyzji na adres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i odebranie jej przez osobę nieuprawnioną, tj. przez M. S., pracownika spółki G. [...] mającej siedzibę pod tym samym adresem, co adres zameldowania i siedziby strony. W konsekwencji skarżący – według własnego oświadczenia – dowiedział się o tej decyzji dopiero w dniu [...] października 2014 r. Powyższa okoliczność, nie stanowiła, w przekonaniu Sądu I instancji, wystarczającej przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia skargi, albowiem – jak przesądził WSA – zaskarżona decyzja z dnia [...] września 2014 r. została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu [...] września 2014 r. wraz z pouczeniem o trybie, sposobie i terminie wniesienia skargi. Zażalenie na to postanowienie wniósł M. M., domagając się jego zmiany i przywrócenia terminu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 41 § 1 i art. 45 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, ze zm.; dalej: k.p.a.), polegające na uznaniu, że doręczenie decyzji administracyjnej osobie fizycznej może nastąpić poprzez pozostawienie jej obecnej pod adresem wskazanym dla doręczeń lub w miejscu pracy osobie, która nie jest domownikiem strony oraz naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję MRiRW z dnia [...] września 2014 r., podczas gdy istniała przesłanka uzasadniająca jego przywrócenie, tj. brak winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 85 p.p.s.a. czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i nast. p.p.s.a. przewidziana została możliwość przywrócenia uchybionego terminu; określone zostały jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu. W świetle treści art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. W sprawie kluczowym zagadnieniem jest kwestia winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu. Kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wynika z dopełnienia przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Tak więc tylko wówczas, gdy mimo tego nie można było dochować terminu, możliwe jest jego przywrócenie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (i nie tylko) jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób odzwierciedlający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przy czym tylko wówczas, gdy nadzwyczajna przeszkoda w terminowym dokonaniu czynności była nie do przezwyciężenia, możliwe jest przyjęcie braku winy strony. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany wyjątkowe, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OZ 352/10, z dnia 7 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 581/08, publ. pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę te poglądy należy podzielić. Przechodząc do rozpoznania zarzutów zażalenia, NSA wskazuje, że zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu strona jako przesłankę mającą uzasadniać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, tj. świadczyć o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, wskazuje wadliwość doręczenia przesyłki zawierającej decyzję organu II instancji. Zdaniem skarżącego doręczenie nastąpiło do rąk osoby nieuprawnionej do odbioru przesyłek pocztowych, a mianowicie pani M. S.. W ten sposób, skarżący kwestionował doręczenie przesyłki zawierającej zaskarżoną decyzję w dniu [...] września 2014 r. i w bezskutecznym doręczeniu decyzji upatrywał przesłanki braku winy w dochowaniu terminu do wniesienia skargi. Innymi słowy, skarżący nie uzasadnił przesłanek wskazujących na brak winy w naruszeniu terminu do wniesienia skargi, lecz – w istocie – kwestionował skuteczność doręczenia zaskarżonej decyzji podnosząc naruszenie art. 42 § 1 k.p.a. (mylnie oznaczonego przez stronę jako art. 41 § 1 k.p.a., jednak z uzasadnienia zarzutu, jak i z treści całego zażalenia wynika, że chodzi o naruszenie art. 42 § 1 k.p.a.) oraz art. 45 k.p.a. Naruszenia tych przepisów skarżący upatruje w uznaniu, że doręczenie decyzji administracyjnej osobie fizycznej może nastąpić poprzez pozostawienie jej, obecnej pod adresem wskazanym dla doręczeń lub w miejscu pracy osobie, która nie jest domownikiem strony. W tym miejscu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wbrew stanowisku skarżącego, nieprawidłowość doręczenia zaskarżonej decyzji nie jest przesłanką przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ustalenie, iż nie doszło do skutecznego doręczenia przesyłki wyklucza możliwość przywrócenia terminu, gdyż wobec braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bieg terminu do wniesienia odwołania, co oznacza, że nie może on zostać przekroczony, a w konsekwencji również przywrócony (por. wyroki NSA: z dnia 25 stycznia 2012r., sygn. akt. I FSK 673/11, z dnia 28 marca 2013, sygn. akt I FSK 699/12 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 293/13, publ. pod adresem: http:// orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc te rozważania na treść zarzutu zażalenia, NSA stwierdza, że kwestia skutecznego doręczenia musi zostać potraktowana jako swoiste zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie wpływa na losy oceny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Przy założeniu, że strona ma w tym zakresie rację i doręczenie nie było prawidłowe, to skutek takiej okoliczności byłby tylko taki, że nie rozpocząłby biegu termin do wniesienia skargi i bezprzedmiotowe byłoby żądanie jego przywrócenia. A skoro – w tych okolicznościach – nie można byłoby mówić o uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zarzut naruszenia przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. należało uznać za nieuzasadniony. Na marginesie można wskazać, że wadliwość doręczenia mogłaby zostać podniesiona w skardze kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę, które jednakże nie zapadło. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 42 § 1 i art. 45 k.p.a. oraz zgłoszonego w piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. – będącego uzupełnieniem zażalenia – wniosku strony o przeprowadzenie dowodu z oświadczenia pani M. S., Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem I instancji. Tym samym zarzut z pkt 1 petitum zażalenia, jak również zgłoszony wniosek dowodowy należało uznać za bezprzedmiotowe. Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.