I SA/Lu 293/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca), Sędziowie WSA Halina Chitrosz,, NSA Anna Kwiatek, Protokolant Referent Ewelina Piskorek, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 maja 2013r. sprawy ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Celnej odmówił M. Z. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z [...] określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym za kolejne miesiące 2008 r. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia oraz akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Celnego określił stronie zobowiązanie w podatku akcyzowym za kolejne miesiące 2008 r. Na powyższą decyzję strona wniosła odwołanie z uchybieniem ustawowego terminu. Wraz z odwołaniem strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu podatnik wyjaśnił, że nie miał możliwości podjęcia korespondencji zawierającej decyzję i tym samym wniesienia odwołania w terminie z powodu przebywania przez kilkanaście dni służbowo na terytorium Niemiec. Dyrektor Izby Celnej rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w świetle zgromadzonego materiału dowodowego oraz obowiązujących przepisów prawa stwierdził, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z [...] została doręczona stronie w dniu [...] października 2012 r. Powyższe wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru oraz przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących doręczeń. Organ stwierdził, że Urząd Pocztowy Poczty Polskiej dokonał zwrotu do nadawcy przesyłki zawierającej decyzję jako niepodjętej w terminie, po wykonaniu czynności przewidzianych przepisami prawa. Decyzję pozostawiono w aktach sprawy uznając jej doręczenie za dokonane w dniu [...] października 2012 r. Dyrektor Izby Celnej przypomniał, że odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Termin na złożenie odwołania upływał w niniejszej sprawie z dniem [...] października 2012 r. Organ celny stwierdził, że zgodnie z art. 161 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej muszą być spełnione łącznie trzy przesłanki aby organ podatkowy mógł przywrócić termin do wniesienia odwołania: - uprawdopodobnienie braku winy strony w uchybieniu terminowi, - złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, - wraz z wniesieniem podania dopełnienie czynności, dla której określony był termin, któremu uchybiono. Jeśli chodzi o uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi organ podkreślił, pomimo że nie jest możliwe wymienienie w przepisach katalogu wszystkich okoliczności umożliwiających przywrócenie terminu, to o braku winy można mówić wtedy, jeśli uchybienie terminowi nastąpiło z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu przez zainteresowanego organ zaliczył np. zdarzenie losowe takie jak powódź, pożar, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Organ podkreślił, że to on dokonuje oceny, czy zainteresowany dopuścił się uchybienia terminowi bez swej winy. Oceniając organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności, jakich należy wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Z argumentacji podatnika zawartej we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wynika, że nie miał on możliwości wniesienia odwołania w terminie z powodu przebywania przez kilkanaście dni służbowo na terytorium Niemiec. Analizując przesłankę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania tj. uprawdopodobnienie braku winy strony w uchybieniu terminowi organ uznał, że podatnik przesłanki tej nie wykazał. Organ podniósł, że w trakcie toczącego się postępowania korespondencja kierowana na adres zamieszkania strony odbierana była przez nią osobiście lub przez pozostałych domowników. Istotnym faktem dla niniejszego postępowania jest osobiste odebranie przez stronę postanowienia organu pierwszej instancji wydanego w oparciu o art. 200 Ordynacji podatkowej. Z powyższego wynika, że podatnik był świadomy zbliżającego się terminu wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. W tej sytuacji staranność strony przejawiłaby się w pozostawieniu stosownych i zarazem koniecznych dyspozycji skierowanych do domowników (w razie potrzeby także do innych osób) a dotyczących możliwości doręczenia na jej adres zamieszkania decyzji organu. Organ uznał tym samym, że nie może być mowy o tym, że uchybienie terminowi w przedmiotowym przypadku nastąpiło z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Reasumując w ocenie Dyrektora Izby Celnej nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Celnej strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i wniosła o jego uchylenie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 200 Ordynacji podatkowej poprzez wydanie wskazanego postanowienia bez wyznaczenia stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego; - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez doręczenie postanowienia na adres strony w sytuacji, gdy ma on w niniejszej sprawie ustanowionego pełnomocnika; - wymaganie przez stronę udowodnienia braku winy w uchybieniu terminu, w sytuacji gdy ustawa wymaga jedynie uprawdopodobnienia. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżący wniósł odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2008 r. Wraz z odwołaniem skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego. Uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu wskazał, że nie miał możliwości podjęcia korespondencji zawierającej decyzję i tym samym wniesienia odwołania w terminie z powodu przebywania przez kilkanaście dni na terytorium Niemiec, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, której przedmiotem jest transport międzynarodowy. Zdaniem skarżącego wydając przedmiotową decyzję organ naruszył przepisy postępowania, które miały wpływ na treść wydanego postanowienia. Zaznaczył, że zaskarżone orzeczenie nie ma formy decyzji, ale kończy postępowanie administracyjne jest ono ostateczne w trybie postępowania administracyjnego. Organ administracji publicznej ma w tym przypadku obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stronie przysługiwało zatem uprawnienie wyrażone w art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej. Podkreślił, że zamierzał złożyć dowody w postaci dokumentów (zaświadczeń od niemieckiego kontrahenta) i świadków, na potwierdzenie wskazywanego przez niego powodu nieterminowego wniesienia odwołania. Jego wyjazd spowodowany był awarią jednego z samochodów oraz koniecznością osobistego załatwienia formalności związanych z niemieckimi dokumentami przewozowymi i potwierdzeniem aktualności zezwoleń uprawniających do transportu i przeładunku towarów niebezpiecznych. Niewyznaczenie przez organ terminu do końcowego zaznajomienia się z zebranym w sprawie materiałem uniemożliwiło złożenie ww dowodów. Skarżący podkreślił, że w przedmiotowej sprawie udzielił pełnomocnictwa profesjonaliście tj. adwokatowi. Zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi. Przepis ten nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z przyjętą zasadą oficjalności doręczeń nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek doręczania wszystkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Ustanowiony przez stronę pełnomocnik powinien mieć zapewniony czynny udział w postępowaniu, tak samo jak strona postępowania, gdyby działała samodzielnie. Pominięcie pełnomocnika w czynnościach postępowania wywołuje te same skutki co pominięcie strony. W dalszej części skargi stwierdził, że ustanawiając pełnomocnika miał na celu zabezpieczenie się przed skutkami nieznajomości prawa. Obowiązek organu doręczania pism pełnomocnikowi istnieje od momentu doręczenia organowi dokumentu pełnomocnictwa, który to obowiązek został przez stronę spełniony na długo przed wydaniem postanowień w niniejszej sprawie. Doręczenie pisma stronie, mimo że ustanowiła ona pełnomocnika, jeżeli wywołuje dla niej ujemne skutki procesowe, nie może być uznane za skuteczne. Odnosząc się do charakteru złożonego do akt niniejszej sprawy pełnomocnictwa skarżący wskazał, że przepisy Ordynacji podatkowej nie rozróżniają rodzajów pełnomocnictw. Nie ma więc żadnego znaczenia fakt, że pełnomocnictwo wskazywało na czynności jakie w jego zakresie mógł wykonywać pełnomocnik, a co za tym idzie uznać należy, że pełnomocnik umocowany był do dokonywania wszelkich czynności w imieniu skarżącego, w tym do odbioru kierowanej do niego korespondencji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżący kwestionuje stanowisko organu o braku uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Nadto zarzuca naruszenie przez organ podatkowy w postępowaniu w zakresie wniosku o przywrócenie terminu art. 200 Ordynacji podatkowej, a także doręczenie decyzji organu pierwszej instancji z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie w postępowaniu "wymiarowym" ustanowionego przez skarżącego pełnomocnika, co w jego ocenie powoduje, że doręczenie decyzji podatkowej pierwszej instancji jest nieskuteczne. Przed rozpatrzeniem zarzutów skargi należy zwrócić uwagę na okoliczność, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie pozostaje postanowienie, na podstawie którego Dyrektor Izby Celnej odmówił przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Za pomocą sformułowanych w skardze zarzutów, jej autor wywodzi dwie przeciwstawne tezy. Z jednej strony kwestionuje skuteczność doręczenia przedmiotowej decyzji. Z drugiej jednak strony uważa, że istniały przesłanki przywrócenia terminu. Dla dalszych rozważań podkreślić należy, że ustalenie, iż nie doszło do skutecznego doręczenia przesyłki wyklucza możliwość przywrócenia terminu, o którym mowa w art. 162 Ordynacji podatkowej. Wobec braku skutecznego doręczenia nie rozpoczyna się bowiem bieg terminu do wniesienia odwołania, a skoro tak to nie może on zostać przekroczony, a w konsekwencji również przywrócony, stosownie do treści art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W tym stanie rzeczy kwestia skutecznego doręczenia musi zostać potraktowana jako swoiste zagadnienie wstępne, którego rozstrzygnięcie wpływa na losy oceny wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (por. wyroki NSA: z dnia 25 stycznia 2012r., sygn. akt. I FSK 673/11, z dnia 28 marca 2013, sygn. akt I FSK 699/12). Wskazać należy, że Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] stwierdził uchybienie przez skarżącego terminowi do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] określającej zobowiązanie w podatku akcyzowym za kolejne miesiące 2008 r. Wyrokiem z dnia 24 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 294/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Sąd nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że skoro przepisy Ordynacji podatkowej nie rozróżniają rodzajów pełnomocnictw, to nie ma żadnego znaczenia fakt, że treść pełnomocnictwa wskazywała na czynności, jakie w jego zakresie mógł wykonywać pełnomocnik Sąd wskazał, że zgodnie z przepisem art. 137 § 4 Ordynacji podatkowej w zakresie nieuregulowanym w § 1-3a stosuje się przepisy prawa cywilnego. Użyte w tym przepisie określenie "przepisy prawa cywilnego" obejmuje przepisy prawa materialnego i procesowego (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja Podatkowa, Komentarz, 2010 r., k. 651). W art. 137 § 1-3a znajdują się jedynie regulacje dotyczące: osób, które mogą być pełnomocnikiem w sprawach podatkowych, formy pełnomocnictwa oraz zasad uwierzytelnienia odpisu pełnomocnictwa. Przepisy te nie regulują natomiast zakresu pełnomocnictwa, dlatego też w tej kwestii znajduje zastosowanie art. 95 § 2 kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem umocowanie do poszczególnych czynności procesowych określa się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego. W aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo, zgodnie z którym M. Z. upoważnia adwokata K. K. do przeglądu akt sprawy we wszystkich instancjach sądowych i administracyjnych. O tym, że pełnomocnictwo dotyczy jedynie przeglądania akt, poza jego treścią, świadczy dobitnie także to, że w dokumencie tym sporządzonym według określonego szablonu w części określającej zakres przedmiotowy skreślono słowa "do prowadzenia", a nadpisano "do przeglądu akt". Wobec nie budzącej wątpliwości treści pełnomocnictwa Sąd podzielił stanowisko Dyrektora Izby Celnej, że skarżący upoważnił adwokata K. K. jedynie do określonej czynności, tj. przeglądu akt sprawy. Z powyższych względów w sprawie niniejszej zarzut naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej nie może być uwzględniony. Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów skargi wskazać należy, że zgodnie z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W myśl art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia odwołania wraz z odwołaniem w terminie, o którym mowa w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Wbrew zarzutom skargi zasadne jest stanowisko organu, że skarżący nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. O ile bowiem skarżący wskazuje, że w związku z wykonywaną pracą (prowadzi działalność gospodarczą w zakresie międzynarodowych usług transportowych) w okresie, w którym przesyłka oczekiwała w placówce pocztowej na odbiór przebywał poza granicami kraju, o tyle Dyrektor Izby Celnej zasadnie wywodzi, że skarżący mając świadomość charakteru prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej powinien ustanowić pełnomocnika dla zabezpieczenia swoich interesów. Nie podejmując takich kroków, skarżący nie wykazał należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw, a tym samym nie można twierdzić o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, o braku winy w niedopełnieniu czynności w terminie można mówić wyłącznie wtedy, gdy wywiązanie się z takiego obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, czyli gdy strona nie mogła przeszkody usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przyczyna uchybienia terminu musi zatem być niezależna od strony (a przy tym istnieć przez cały okres uchybienia terminu). Przepis art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez zainteresowanego zaliczyć można: przerwę w komunikacji, nagłą chorobę uniemożliwiającą wyręczenie się inną osobą, powódź czy pożar, a zatem zdarzenia mające charakter siły wyższej, przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. np. wyrok NSA z dnia 14 maja 2008 r., I FSK 695/07, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 7 lutego 2008 r., I SA/Gl 629/07, wyrok WSA w Szczecinie z dnia 16 września 2010 r., I SA/Sz 487/10, wyrok WSA w Łodzi z dnia 8 stycznia 2009 r., I SA/Łd 1003/08, publ. jak wszystkie inne orzeczenia powołane w uzasadnieniu na stronach internetowych: www.orzeczenia.nsa.gow.pl.) Mając na uwadze przedstawioną wykładnię art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej i stan faktyczny sprawy, zgodzić się należy z Dyrektorem Izby Celnej, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Zdaniem Sądu, Dyrektor Izby Celnej zasadnie zauważył, że okolicznością stanowiącą uzasadnienie dla przywrócenia terminu mógłby być nagły, niespodziewany wyjazd skarżącego, o ile uniemożliwiałby mu dokonanie czynności, skarżący nie mógłby przy tym podjąć kroków, które zabezpieczyłby go przed negatywnymi konsekwencjami nieobecności, a także skorzystać z pomocy innych osób w dokonaniu czynności procesowej. Tymczasem, wyjazd w celach zarobkowych skarżącego nie był "nagły" w wyżej podanym znaczeniu. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie międzynarodowych usług transportowych i ma świadomość konieczności opuszczania miejsca zamieszkania. Z akt administracyjnych sprawy wynika natomiast, że w trakcie toczącego się postępowania podatkowego korespondencję kierowaną na adres skarżącego odbierał on osobiście lub domownicy. Postanowienie organu pierwszej instancji wydane w oparciu o art. 200 Ordynacji podatkowej skarżący odebrał osobiście, miał zatem świadomość, że zbliża się termin wydania decyzji wymiarowej. W tej sytuacji staranność strony przejawiałaby się w pozostawieniu stosownych i zarazem koniecznych dyspozycji skierowanych do domowników, (w razie potrzeby także do innych osób) umożliwiających doręczenie kierowanej do niej decyzji podatkowej. Zgodzić się należy z Dyrektorem Izby Celnej, że to zainteresowany ma uprawdopodobnić brak swej winy, a więc uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Brak bowiem uprawdopodobnienia na odpowiednim etapie postępowania braku winy w uchybieniu terminu skutkuje uznaniem, że uchybienie terminu było zawinione (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011 r., I FSK 2000/09). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, powoływana przez skarżącego okoliczność dotycząca jego wyjazdów, nawet nieplanowanych, a związanych z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą (międzynarodowe usługi transportowe) nie jest okolicznością nagłą i nieprzewidywalną w rozumieniu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, a zatem nie mogła stanowić podstawy do przywrócenia uchybionego terminu. W świetle wcześniejszych uwag i wywodów, wbrew argumentom skargi, uprawdopodobnienie przez skarżącego, że przebywał za granicą w czasie doręczenia mu decyzji w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem braku winy w niezłożeniu w terminie odwołania. Przechodząc do oceny pozostałych zarzutów wskazać należy, że rozstrzygnięcie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania następuje w formie postanowienia (art. 163 § 1 Ordynacji podatkowej). Art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi, że przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Przepis ten odwołuje się wyłącznie do decyzji, a żaden przepis Ordynacji podatkowej nie nakazuje jego stosowania przed wydaniem postanowienia (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja Podatkowa, Komentarz, 2010 r., k. 814). Z tych względów zarzut bezpodstawnego pozbawienia skarżącego przed wydaniem zaskarżonego postanowienia możliwości wypowiedzenia się w sprawie zgromadzonego materiału dowodowego nie zasługuje na uwzględnienie. Na marginesie, odnosząc się do zarzutu, że pozbawienie skarżącego prawa do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowy, uniemożliwiło mu złożenie dowodów mających potwierdzić jego wyjazd do Niemiec spowodowany awarią jednego z samochodów, stwierdzić należy, że organ nie kwestionował faktów wskazywany przez niego jako powód nieterminowego wniesienia odwołania. Organ jedynie uznał, że okoliczności te nie uzasadniają przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z tych względów skargę należało oddalić na zasadzie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).