I SA/Kr 702/15

|Sygn. akt I SA/Kr 702/15 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 3 czerwca 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędziowie: WSA Maja Chodacka (spr.), WSA Urszula Zięba, Protokolant st. sekretarz: Iwona Sadowska - Białka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r., sprawy ze skargi J.D., na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, z dnia 24 lutego 2015 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, - s k a r g ę o d d a l a - Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lutego 2015r., nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego odmawiające skarżącemu J.D. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności składkowe ZUS. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o nr: [...] ). Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który jako organ egzekucyjny dokonał w dniu 19.09.2011r. zajęcia wierzytelności zobowiązanego z tytułu wynagrodzenia za pracę w Z. sp. z o.o. W dniu 26.09.2011r., zobowiązanemu zostały doręczone odpisy tytułów wykonawczych. Po przekazaniu tytułów wykonawczych Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w celu kontynuowania egzekucji, dokonał on w dniu 21.03.2014r. zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty w Urzędzie Skarbowym (zawiadomienie o zajęciu z dnia 21.03.2014 r. nr [...]). W dniu 10 września 2014r. skarżący złożył pismo zatytułowane: "zarzuty dłużnika w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym". Po wyjaśnieniu intencji pełnomocnika (pismo pełnomocnika z dnia 16.10.2014r.), Naczelnik Urzędu Skarbowego zakwalifikował pismo pełnomocnika z dnia 10.09.2014r. jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, w trybie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu wniosku podniesiono, że: 1) "decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 28.12.2006r. w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania firmy Przedsiębiorstwo Remontowo-Produkcyjne B. S.A. na byłego członka zarządu J.D., stała się prawomocna z dniem 16.02.2010r., co stanowi efekt wydania przez Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział II Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyroku, który nie podlega już zaskarżeniu w normalnym toku instancji, 2) w dniu 21.03.2008r., tj. pomiędzy datą wydania decyzji ZUS nr [...] z dnia 28.12.2006r., a datą uzyskania przez nią przymiotu prawomocności (16.02.2010r.), spółka została wykreślona z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowienie w tym zakresie stało się prawomocne z dniem 5.04.2008 r., tym samym spółka utraciła swój byt prawny, 3) nie biorąc pod uwagę powyższych okoliczności ZUS na podstawie decyzji [...] , sporządził tytuły wykonawcze z dnia 15.09.2011r nr [...] ), na podstawie których wszczął w stosunku do skarżącego postępowanie egzekucyjne, prowadzone aktualnie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Tym samym postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do skarżącego było od samego początku tj. 15.09.2011r. niedopuszczalne, gdyż prowadzone wbrew ramom czasowym wyznaczonym w treści decyzji [...]. Zgodnie z jej brzmieniem skarżący nie stał się bowiem dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a zatem jego odpowiedzialność za nieuregulowane zobowiązania spółki (jako odpowiedzialność akcesoryjna) trwała tak długo jak istniał dług, który z kolei wyekspirował w chwili utraty bytu prawnego przez Spółkę w dniu 21.03.2008r. " Na zapytanie skierowane do wierzyciela przez organ egzekucyjny o stanowisko w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postanowieniu nr [...] potwierdził, iż obowiązek nadal istnieje. W dniu 16.12.2014r. Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał postanowienie nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że brak jest podstaw do zastosowania przesłanki wypływającej żart. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tj. nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, organ egzekucyjny zauważył, że jako podstawę prawną należności (będących przedmiotem postępowania egzekucyjnego) wierzyciel wskazał prawomocną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 28.12.2006r. Zdaniem organu, przesłanka wymieniona w art 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zostałaby spełniona, gdyby przywołana wyżej decyzja została w jakikolwiek sposób wyeliminowana z obrotu prawnego. W zażaleniu postanowieniu organu I instancji zarzucono: obrazę art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a w konsekwencji oraz bezpodstawne przyjęcie, iż brak jest podstaw do zastosowania przesłanki wypływającej z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, tj. nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i odmówienie umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, że organ egzekucyjny nie może samodzielnie badać, czy obowiązek wygasł, czy też nie. Jest w tym względzie związany stanowiskiem wierzyciela (art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), który jest dysponentem postępowania egzekucyjnego. Natomiast badanie, o którym mowa w art. 29 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obejmuje ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Badanie to ma jedynie charakter formalny. Odnośnie przesłanek określonych w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie obowiązek nadal istnieje, bowiem decyzja będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych nie została w żaden sposób zakwestionowana, a ani organ egzekucyjny ani też organ odwoławczy nie mogą kwestionować decyzji prawomocnej, na podstawie której wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił: - obrazę art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że organ nie jest uprawniony do badania istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a w konsekwencji, - obrazę art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym i odmówienie umorzenia postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie oraz - art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie postanowienia organu I instancji w mocy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem postanowienie będące przedmiotem kontroli nie narusza przepisów prawa. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1259 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) wynika, że w przypadku gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia Sąd doszedł do przekonania, że nie podlega ono wyeliminowaniu z obrotu prawnego ponieważ odpowiada prawu. Kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 lutego 2015r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 16 stycznia 2014r. w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. Istota sporu sprowadza się do tego, czy organy egzekucyjne zasadnie odmówiły skarżącemu umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżący stał na stanowisku, że dług spółki wobec ZUS wygasł, a zatem wygasło także jego zobowiązania względem ZUS jako osoby trzeciej. Okoliczność ta powinna zdaniem skarżącego być wzięta pod uwagę przez organy egzekucyjne, jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego względem niego, określona w art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na wstępie wyjaśnić należy, że istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. W literaturze wskazuje się, iż umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie (por.: P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji, Komentarz, Warszawa 2008, s. 203). Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego mogą pojawić się zarówno w trakcie postępowania egzekucyjnego, jak i jeszcze przed jego wszczęciem. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być zarówno obligatoryjne jak i fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w ustawie okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim zaś, zaistnienie przesłanek wskazanych w ustawie, jedynie uprawnia organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Przyczyny uzasadniające umorzenie zostały enumeratywnie wymienione w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub, gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Zgodnie natomiast z § 2 tego przepisu, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Analiza Sądu w niniejszej sprawie ograniczona jest do kwestii istnienia bądź nieistnienia przesłanek dotyczących umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i oceny prawidłowości działania organu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Pojęcie "obowiązku" w rozumieniu powołanego przepisu należy odnosić do tego obowiązku, który legł u podstaw wszczęcia postępowania egzekucyjnego - innymi słowy - obowiązku istniejącego, wymagalnego i jednocześnie którego niewykonanie przez zobowiązanego doprowadziło do uruchomienia postępowania zmierzającego do jego wyegzekwowania na drodze przymusu administracyjnego. Przesłanka nieistnienia obowiązku, wymieniona w tym przepisie obejmuje sytuację, gdy nieistnienie obowiązku spowodowane zostało okolicznościami zaistniałymi już po wystawieniu tytułu wykonawczego. "Obowiązek" należy przy tym rozumieć jako konkretną kwotę dochodzonej, wskazanej w tytule wykonawczym, należności. Okoliczność "istnienia obowiązku" lub jego wcześniejszego wykonania jest elementem obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym. Podkreślić też trzeba, że organ egzekucyjny – stosownie do art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej i nie jest uprawniony, do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wskazana regulacja nie obliguje więc i nie uprawnia organu egzekucyjnego do zweryfikowania podstawy prawnej obowiązku podlegającego egzekucji, albowiem badanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej obejmuje ustalenie, czy obowiązek podlega egzekucji administracyjnej, czy tytuł wykonawczy został wystawiony przez uprawniony podmiot, czy konkretny organ egzekucyjny jest właściwy do egzekucji obowiązku określonego w tytule wykonawczym oraz czy osoba wskazana w tytule wykonawczym podlega orzecznictwu polskich organów administracyjnych (wyrok NSA z dnia 18 października 2006 r., sygn. akt II FSK 1302/05, Lex nr 280453). Badanie to ma zatem charakter czysto formalny. Słusznie wskazał organ egzekucyjny, że analizowanie prawidłowości decyzji podatkowej stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego, oznaczałoby w konsekwencji badanie tego, czy weszła ona skutecznie do obrotu prawnego, a tym samym czy zobowiązanie stało się wymagalne. Badanie tej okoliczności w ramach zarzutu o nieistnieniu obowiązku stanowiłoby w istocie kontrolę wymagalności tego obowiązku - czego zabrania art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwestia prawidłowości decyzji wymiarowej nie może być weryfikowana w postępowaniu egzekucyjnym, a przyjęcie takiego poglądu byłoby równoznaczne z umożliwieniem zobowiązanemu podważania ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi przewidzianymi w ustawie Ordynacja podatkowa (Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 21.02.2014r. sygn. akt II FSK 315/12 i z dnia 14.01.2010 r. sygn. akt II FSK 1377/08 i sygn. akt II FSK 1378/08). W tym kontekście podkreślenia wymaga - co również podkreślił organ - że decyzja będąca podstawą prawną dochodzonych należności, tj. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia 28.12.2006r. w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania firmy Przedsiębiorstwo Remontowo-Produkcyjne B. S.A. na byłego członka zarządu J.D., jest prawomocna i nie została wyeliminowana z obrotu prawnego. Organ egzekucyjny słusznie zatem ocenił, że zarówno ww. fakt jak i stanowisko wierzyciela o braku podstaw do wygaśnięcia zobowiązania skarżącego jako osoby odpowiedzialnej subsydiarnie z powodu utraty bytu prawnego spółki, a także brak innych dokumentów potwierdzających nie istnienie obowiązku skarżącego wskazują na brak podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Oceny tej nie zmienia to, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a następnie uznał się tym stanowiskiem związany, chociaż nie powinien tego czynić. Wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje istnienia dla organu egzekucyjnego obowiązku uzyskania stanowiska wierzyciela. Obowiązek taki istnieje bowiem, na podstawie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jedynie wówczas, gdy strona w przewidzianym przepisami terminie zgłosi zarzuty do postępowania egzekucyjnego w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Skarżący tymczasem, skierował do organu egzekucyjnego pismo, w którym domagał się umorzenia postępowania. W przypadku takim organ egzekucyjny jest uprawniony samodzielnie badać, czy nie zachodzi potrzeba umorzenia postępowania ze wskazanej przyczyny (por. także wyroki: NSA z dnia 18 marca 2010 r., II FSK 2007/09, WSA w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2008 r., ISA/Po 118/08, WSA w Warszawie z dnia 19 lipca 2006 r., III SA/Wa 1077/06, WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2006 r., III SA/Wa 2850/05). Odnosząc się natomiast do obszernych wywodów skargi związanych z odpowiedzialnością za dług, istnieniem zobowiązania solidarnego to należy stwierdzić, iż wywody te nie znajdują żadnego przełożenia na okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Autor skargi zdaje się nie dostrzegać, iż w niniejszym postępowaniu zastosowanie znajdują przepisy prawa administracyjnego, a zatem mamy tu do czynienia z prawem publicznym nie prywatnym (cywilnym). Wierzycielem w niniejszej sprawie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a skarżący odpowiada jako osoba trzecia za zaległości z tytułu nieuiszczonych składek. Pełnomocnik skarżącego nie wskazał żadnego przepisu prawa (Ordynacja podatkowa, jako ustawa, na podstawie której przeniesiono odpowiedzialność na skarżącego, ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czy też Kodeks postępowania administracyjnego), z którego wynika, by wykreślenie Spółki z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (i zakończenie przez nią bytu prawnego) powodowało wygaśnięcie odpowiedzialności wobec skarżącego, jako osoby trzeciej. Taki przepis bowiem nie istnieje. Pełnomocnik skarżącego zdaje się nie dostrzegać istoty i charakteru odpowiedzialności osoby trzeciej, która ma charakter samoistny i powstaje na podstawie decyzji organu o przeniesieniu odpowiedzialności, wydanej po przeprowadzeniu stosownego postępowania, gdzie organ merytorycznie bada przesłanki warunkujące możliwość orzeczenia w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią. Takie postępowanie było prowadzone i ma ono odrębny charakter od prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania egzekucyjnego. Dopóki zatem istnieje w obrocie prawnym decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na osobę trzecią, wierzyciel publiczny nie został zaspokojony, nie doszło do przedawnienia zobowiązań i nie zaistniały okoliczności warunkujące umorzenie postępowania, dopóty postępowanie egzekucyjne wobec osoby trzeciej może być prowadzone. Ewidentnie bowiem odpowiedzialność osób trzecich oznacza rozszerzenie kręgu podmiotów odpowiadających za należności publicznoprawne, nie tylko na samych zobowiązanych. Reasumując wskazać należy, że zaskarżone postanowienie podjęte zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, jak i przepisami postępowania. Wyrażone w postanowieniu stanowisko organu zażaleniowego zostało właściwie uzasadnione. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.