II OZ 31/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 145/15 odrzucające zażalenie Stowarzyszenia [...] na postanowienie z dnia 5 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia pn. "Przebudowa Małej Elektrowni Wodnej [...]" postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2015 r. sygn. akt II SA/Sz 145/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2014 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia pn. "Przebudowa Małej Elektrowni Wodnej [...]", odrzucił zażalenie Stowarzyszenia na postanowienie Sądu z dnia 5 czerwca 2015 r. o odmowie przyznania pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 5 czerwca 2015 r. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na to postanowienie zażalenie wniosło Stowarzyszenie. W imieniu Stowarzyszenia podpisał się M.G. Pozostali członkowie, mimo wezwania w tym zakresie, nie uzupełnili podpisów pod ww. zażaleniem ani nie nadesłali egzemplarza zażalenia podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia. Następnie Sąd przytoczył przepis art. 194 § 3 i art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "P.p.s.a.", oraz wyjaśnił, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym i nie posiada osobowości prawnej. W odniesieniu do stowarzyszenia zwykłego przyjmuje się, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym legitymację procesową posiadają wszyscy członkowie tej organizacji jako podmioty praw i obowiązków. W konsekwencji zażalenie winno zostać podpisane przez wszystkich członków Stowarzyszenia. W związku z tym, że wezwanie do uzupełnienia powyższego braku zażalenia zostało skutecznie doręczone członkom skarżącego Stowarzyszenia, a zakreślony termin upłynął bezskutecznie, to na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Sąd odrzucił zażalenie na własne postanowienie z dnia 5 czerwca 2015 r. Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 20 sierpnia 2015 r. oraz na postanowienie o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy wniosło skarżące Stowarzyszenie. Postanowieniu z dnia 20 sierpnia 2015 r. zarzucono jego wydanie w oparciu o: - błędne mniemanie jakoby przedstawiciel ustawowy stowarzyszenia zwykłego nie miał prawa reprezentować stowarzyszenia na zewnątrz, a w szczególności nie miał prawa reprezentować go przed sądem administracyjnym, - błędne uznanie jakoby wszyscy członkowie stowarzyszenia winni byli podpisać zażalenie, - niespełnienie wymogu wezwania strony do uzupełnienia lub poprawienia pisma strony, który wynika z art. 49 § 1 P.p.s.a., - niespełnienie wymogu pouczenia, tj. wydanie postanowienia mimo niedopełnienia wynikającego z art. 6 P.p.s.a. obowiązku Sądu udzielenia stronie występującej bez profesjonalnego pełnomocnika potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, pomimo tego że załączone do zażalenia z dnia "19 czerwca 2015 r." pismo Stowarzyszenia taką wyraźna prośbę zawierało. Mając na uwadze powyższe Stowarzyszenie wniosło o uchylenie postanowienia z dnia 20 sierpnia 2015 r. oraz zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy i przyznanie Stowarzyszeniu wnioskowanej pomocy. W uzasadnieniu wniesionego środka zawarto argumenty na poparcie przytoczonych wyżej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Na wstępie, mając na uwadze żądanie wniesione przez skarżące Stowarzyszenie, wyjaśnić należy, że przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w tej sprawie jest tylko postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 20 sierpnia 2015 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie z dnia 5 czerwca 2015 r. W ramach zażalenia na przedmiotowe postanowienie o odrzuceniu zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać zasadności odmowy przyznania organizacji prawa pomocy. Przepis art. 194 § 3 P.p.s.a. stanowi, że zażalenie powinno m. in. czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym. Zgodnie zaś z treścią art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać: podpis strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika. W niniejszej sprawie przyczyną odrzucenia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 20 sierpnia 2015 r. było nieuzupełnienie braków formalnych tego zażalenia. Mimo wezwania członkowie Stowarzyszenia nie podpisali wniesionego zażalenia, nie nadesłano także egzemplarza tego zażalenia podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia w zakreślonym przez Sąd terminie. W tej sytuacji wobec braku podpisów pod zażaleniem wszystkich członków organizacji zasadnie Przewodniczący Wydziału II Sądu pierwszej instancji wdrożył tryb usunięcia tego braku i zarządzeniem z dnia 24 czerwca 2015 r. wezwał członków Stowarzyszenia do podpisania zażalenia lub nadesłania egzemplarza zażalenia podpisanego przez wszystkich członków, w terminie 7 dni, pod rygorem jego odrzucenia. Wobec niewykonania zarządzenia i nieusunięcia powyższego braku prawidłowo Sąd pierwszej instancji odrzucił wniesione zażalenie na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Odnosząc się zaś do zarzutów zażalenia podnieść należy, iż nie zasługują one na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że skarżące Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym. Jak wynika z treści art. 40 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) stowarzyszenie zwykłe jest uproszczoną formą stowarzyszenia i nie posiada osobowości prawnej. Osoby w liczbie co najmniej trzech, pragnące założyć stowarzyszenie zwykłe, uchwalają regulamin działalności, określając w szczególności jego nazwę, cel, teren i środki działania, siedzibę oraz przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie. Oznacza to, że stowarzyszenie takie tworzą wszyscy członkowie, a sposób ich działania reguluje regulamin. Analiza kolejnych przepisów rozdziału 6 ww. ustawy, zwłaszcza art. 43 pkt 1, nie pozostawia wątpliwości, że skoro do stowarzyszenia zwykłego nie stosuje się art. 10 i 11 ustawy, to oznacza to, że Stowarzyszenie takie nie posiada organów. Regulamin stowarzyszenia wskazuje jedynie, że Stowarzyszenie posiada przedstawiciela, który go reprezentuje, ale przedstawiciel nie jest jego organem. Osoba wskazana w regulaminie jako przedstawiciel nie posiada uprawnień do reprezentowania Stowarzyszenia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Konkludując wyjaśnić należy, że wprawdzie stowarzyszeniu zwykłemu przysługuje jako organizacji społecznej zdolność sądowa, to jednak legitymację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych, w tym do wniesienia zażalenia do sądu administracyjnego posiadają jedynie wszyscy członkowie tego stowarzyszenia. Przedstawiciel wskazany w regulaminie wprawdzie może reprezentować stowarzyszenie zwykłe, ale jedynie wówczas, gdy pozostali członkowie stowarzyszenia upoważnią go do tego w należytej formie. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, w którym wskazuje się, że właściwym dokumentem, z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa procesowego przez stowarzyszenie zwykłe, jest dokument podpisany przez wszystkich członków stowarzyszenia. Źródłem takiego upoważnienia nie może być natomiast regulamin, jako dokument statuujący tylko powstanie stowarzyszenia zwykłego (tak m.in. wyrok NSA z 12.03.2015 r. I OSK 2363/12; postanowienie NSA z 13.12.2014 r. II OZ 952/14; wyrok NSA z 13.03.2014 r., II OSK 2525/12, LEX nr 1488169, oraz z 14.08.2014 r. II OSK 2966/12). W świetle powyższego argumentacja zażalenia jakoby przedstawiciel miał prawo reprezentować Stowarzyszenie przed sądem oraz iż wadliwe było uznanie, że wszyscy członkowie Stowarzyszenia winni byli podpisać zażalenie, w realiach tej sprawy, nie zasługiwała na uwzględnienie. Zwrócić bowiem należy uwagę, że przedstawiciel organizacji, tj. M.G. nie przedstawił Sądowi dokumentu z którego wynikałoby jego umocowanie do reprezentowania Stowarzyszenia przed sądem podpisanego przez wszystkich jego członków. Jak wyjaśniono to już wyżej umocowanie to nie wynika także z przedłożonego regulaminu, zwłaszcza że został on przedłożony w formie kopii i brak jest pod nim podpisów wszystkich członków organizacji. W konsekwencji przyjąć należy, że skoro przedstawiciel Stowarzyszenia nie miał umocowania do występowania w imieniu wszystkich jego członków, to nie można zarzucić Sądowi by doręczenie wezwań do uzupełnienia braków zażalenia na adresy poszczególnych członków było nieskuteczne. Za nieznajdujący oparcia w aktach sprawy należy także uznać zarzut naruszenia art. 6 P.p.s.a. Z treści zarządzenia Przewodniczącego Wydziału Sądu pierwszej instancji z dnia 24 czerwca 2015 r. wzywającego do uzupełniania braków zażalenia poprzez jego podpisanie lub nadesłanie egzemplarza podpisanego przez wszystkich członków Stowarzyszenia, wynika wprost, że nieuzupełnienie braków zażalenia z dnia 15 czerwca 2015 r. w zakreślonym terminie będzie skutkowało odrzuceniem tego zażalenia. Treść powyższego zarządzenia znalazła się w pismach wzywających do uzupełnienia ww. braków. W tej sytuacji nie można twierdzić, że strona nie została pouczona o skutkach niewykonania zarządzenia wzywającego do uzupełnienia braków. Wskazanie rygoru odrzucenia zażalenia w przypadku niewykonania wezwania jest właśnie tym pouczeniem. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.