I SA/Wa 991/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Tomasz Szmydt Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2013 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu oddala skargę. Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r., na podstawie art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 1949 r. złożonego przez d. właścicieli I. P. z J. i B. J. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...] ([...]) odmówił M. R., T. J., A. S., K. P., A. P., W. J., J. J., A. S., A. J., W. J., P. J., I. J., Z. J., I. J., S. J. i K. J., ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w odniesieniu do gruntu o powierzchni [...] m2 położonego w W. przy u. [...], stanowiącego aktualnie własność Miasta W., włączonego w granice działki nr ew. [...] z obr. [...] uregulowanej w księdze wieczystej nr [...]. Decyzja wydana została w następującym stanie sprawy. Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu [...]. Z dniem [...] listopada 1945 r. grunt ten przeszedł na własność gminy W. a od 1950 r. z chwilą likwidacji gmin, na własność Skarbu Państwa. Następnie grunt stał się z dniem [...] maja 1990 r. własnością [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 1997 r. Na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością W. Objęcie gruntu przez gminę nastąpiło w dniu [...] sierpnia 1948 r., tj. z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu [...], a więc termin na złożenie wniosku upływał w dniu [...] lutego 1949 r. W dniu [...] stycznia 1949 r. d. współwłaścicielki I. P. z J. i B. J. złożyły stosowny wniosek w dniu [...] stycznia 1949 r. Prezydium Rady Narodowej w W. orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr [...] odmówiło dotychczasowym właścicielom przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonego przy ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2001 r. stwierdziło nieważność tego orzeczenia. Prezydent W. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2004 r. odmówił spadkobiercom dawnych właścicieli przyznania prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowej nieruchomości. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją SKO w W. z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 531/05 uchylił obie wymienione wyżej decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, poza uchybieniami proceduralnymi, że podstawą zapadłej decyzji był fakt, iż uwzględnienie wniosku dekretowego nie było możliwe ze względu na ustanowienie na spornym gruncie prawa użytkowania wieczystego na rzecz podmiotu trzeciego. W sytuacji, gdy w odwołaniu strona zgłosiła wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji o ustanowieniu powyższego prawa, należało najpierw rozstrzygnąć o zasadności wniosku zawartego w odwołaniu a dopiero - po uprawomocnieniu się tego rozstrzygnięcia - rozpoznać wniosek dekretowy. W okolicznościach bowiem tej sprawy, sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego ma charakter prejudycjalny. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. [...] SKO w W. stwierdziło, że decyzja Prezydenta W. nr [...] z dnia [..] grudnia 1997 r. o oddaniu [...] gruntu zabudowanego położonego przy ul. [...] w zakresie dotyczącym gruntu dawnej nieruchomości położonej przy ul. [...] ([...]), wydana została z naruszeniem prawa. Ze względu na wywołane przez tę decyzję nieodwracalne skutki prawne nie stwierdzono jej nieważności. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją SKO w W. z dnia [...] września 2007 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1494/08 oddalił skargę na tę decyzję SKO w W. Prezydent W. rozpoznając w niniejszym postępowaniu wniosek złożony przez dawnych właścicieli o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) do gruntu przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 7 ust. 1 dekretu, stwierdził, że od czasu złożenia tego wniosku nastąpiła zmiana stanu prawnego i faktycznego nieruchomości. Dawna nieruchomość hipoteczna [...] weszła w skład innej nieruchomości oraz zmienił się sposób zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości. Grunt tej nieruchomości został włączony w skład działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m2, dla której prowadzona jest KW nr [...]. Dla powyższej działki decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 1997 r. Prezydenta W. (która stanowiła podstawę wpisu w księdze wieczystej prawa użytkowania wieczystego) ustanowione zostało użytkowanie wieczyste na rzecz [...]. Umową przeniesienia użytkowania wieczystego i własności budynków zawartą w dniu [...] września 2000 r. w formie aktu notarialnego rep. [...] [...] przeniósł na rzecz spółki [...] Sp. z o.o. prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej działki oraz własność budynków znajdujących się na tym gruncie. Spółka ujawniona została w dziale [...] księgi wieczystej nr [...], co wynika z zawiadomienia SR [...] z dnia [...] marca 2001 r. Aktualnie nieruchomość pozostaje w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. Organ wskazał, że grunt zgodnie z obowiązującym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego rejonu [...] zgodnie z uchwałą Rady Miasta W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] ([...]) znajduje się na terenie o symbolu [...] o przeznaczeniu podstawowym –[...]. W ocenie organu spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 7 ust. 2 dekretu [...] w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości, jednakże oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz [...] oraz późniejsze przeniesienie tego prawa na rzecz kolejnych spółek spowodowało trwałe rozdysponowanie gruntu, co uniemożliwia ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnego właściciela hipotecznego. Organ nie jest właściwy do zmiany powstałych stosunków cywilnoprawnych, jakimi są umowy oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. W odwołaniu od tej decyzji Z. J. podniósł, że zastrzeżenie prawa do odzyskania własności gruntu przez spadkobierców zostało zgłoszone Komisji Inwentaryzacyjnej Mienia Komunalnego i poświadczone przez Urząd [...] dnia [...] listopada 1991 r. Sześć lat po tym terminie, tj. [...] grudnia 1997 r. na podstawie decyzji Prezydenta W. ustanowiono prawo użytkowania wieczystego tego gruntu na rzecz [...] ignorując roszczenia spadkobierców. Wskazał, że działka nie została dotychczas zagospodarowana na trwałe i powinna zostać zwrócona następcom prawnym dawnych właścicieli. W odwołaniu wniesionym przez A. J., J. J. i A. S., reprezentowanych przez adwokata, podniesiono, iż aby uznać, że umowa o ustanowienie użytkowania wieczystego z dnia [...] września 2000 r. jest sprzeczna z ustawą nie jest konieczne uchylenie decyzji administracyjnej o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste. M. R., reprezentowany przez adwokata, w odwołaniu wskazał, że skoro spełnione zostały przesłanki z art. 7 pkt 2 dekretu, to zachodzą podstawy do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...], w punkcie 1, na podstawie art. 134 k.p.a. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania przez M. R., J. J. i A. S.; w punkcie 2 decyzji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu, po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu sprawy, organ wskazał, że pełnomocnik M. R., J. J. i A. S. wniósł odwołanie z uchybieniem 14-dniowego terminu, wobec czego konieczne stało się orzeczenie jak w punkcie 1. Rozpoznając odwołanie A. J. i Z. J. organ wskazał, że wniosek o przyznanie własności czasowej został złożony w terminie oraz przez podmiot uprawniony. SKO podniosło, powołując się na orzecznictwo sądowe, że brzmienie art. 7 ust. 2 dekretu wskazuje, że jedynym kryterium, które winien mieć na uwadze organ rozpoznający wniosek byłego właściciela jest możliwość pogodzenia korzystania z gruntu przez dotychczasowego właściciela z przeznaczeniem tego gruntu według planu zagospodarowania przestrzennego. SKO stwierdziło, że w sprawie niniejszej Prezydent wyjaśnił, jakie jest przeznaczenie gruntu i wskazał, że przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu zostały w niniejszej sprawie spełnione, jednakże oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste oraz późniejsze przeniesienie tego prawa na rzecz kolejnych podmiotów spowodowało trwałe rozdysponowanie gruntu, co uniemożliwia ustanowienie użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych byłych właścicieli nieruchomości. W ocenie SKO, skoro grunt został rozdysponowany w sposób trwały, to postępowanie w sprawie nie może zostać zakończone decyzją pozytywną. Organ podkreślił, że w postępowaniu administracyjnym z wniosku dekretowego organ nie ma możliwości znoszenia skutków cywilnych. Ustanowienie prawa użytkowania wieczystego stanowi istotną okoliczność dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ organ nie ma możliwości prawnych zniweczenia skutków cywilnoprawnych powstałych wskutek zawarcia umów. Skargę na decyzję SKO w W. z dnia [...] marca 2012 r. w części dotyczącej punktu 2 wniosła A. J. Wnosząc o jej uchylenie i uchylenie decyzji organu I instancji, zarzuciła naruszenie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. poprzez uznanie za prawidłowe oparcie odmowy przyznania prawa własności czasowej na przesłance pozakodeksowej, oraz naruszenie art. 2 i art. 64 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca nie zgodziła się z decyzją wskazując, że tok rozumowania organu co do trwałego rozdysponowania gruntu, prowadzi do zaakceptowania rozporządzania cudzą nieruchomością przez Prezydenta W. Podkreśliła, że stwierdzenie nieważności decyzji odmawiającej przyznania prawa własności czasowej zniosło jej skutki prawne. Tym samym, do czasu rozpatrzenia wniosku dekretowego strona skarżąca miała prawo uczestniczyć we wszystkich postępowaniach dotyczących tej nieruchomości, które zagrażają jej prawu lub zmierzają do realizacji tego prawa. Zawarcie umowy o ustanowienie użytkowania wieczystego było sprzeczne z art. 1 dekretu oraz art. 232 § 1 k.c. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] marca 2012 r., w zaskarżonej do Sądu części, jak i decyzja Prezydenta W. z dnia [...] września 2011 r. o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, odpowiadają prawu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym w sprawach o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz dawnych właścicieli lub następców prawnych dawnych właścicieli gruntów [...], dokonuje się w pierwszej kolejności oceny wniosku pod względem spełnienia przesłanek określonych w art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z tym przepisem, gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. Rozstrzygnięcie sprawy może jednak zostać uzależnione od innych okoliczności prawnych, które wpłynęły na zmianę stanu prawnego, tak jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Wydanie decyzji w przedmiocie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego może zostać uzależnione od okoliczności związanych z uprawnieniami osób trzecich do nieruchomości objętej wnioskiem dekretowym. W niniejszej sprawie organy jednoznacznie wskazały, że przesłanką prawną, która uniemożliwia uwzględnienie wniosku dekretowego jest ustanowienie prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości na rzecz innego podmiotu. Same przesłanki z art. 7 ust. 2 dekretu zostały bowiem spełnione, co wskazano w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji. Ustalenie organu, co do ustanowienia na nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, prawa użytkowania wieczystego na rzecz innego podmiotu jest bezsporne. W ocenie Sądu, w tym stanie prawnym brak jest możliwości ustanowienia na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości dekretowej, prawa użytkowania wieczystego. Nieruchomość ta pozostaje bowiem, jak wynika z akt postępowania administracyjnego, w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o. Wprawdzie ta negatywna przesłanka odmowy uwzględnienia wniosku dekretowego nie wynika wprost z dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, to jednak należy mieć na uwadze, że przedmiotem decyzji wydawanej na podstawie art. 7 dekretu, jest ustalenie treści przyszłego prawa użytkowania wieczystego. W sytuacji, gdy grunt, którego dotyczy postępowanie znajduje się już w użytkowaniu wieczystym innego podmiotu, niemożliwe jest zastosowanie przepisów art. 232-239 Kodeksu cywilnego oraz art. 30 i art. 31 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.), czyli ustalenie treści prawa użytkowania wieczystego (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 marca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 2167/09; wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. syn. akt I OSK 1441/10, orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 731/10, Lex nr 673626). W sprawie jest bezsporne, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 1997 r. nr [...], o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na rzecz [...], funkcjonuje w obrocie prawnym, jako wydana z naruszeniem prawa, co stwierdziło SKO w W. decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Wa 1494/08 oddalił zaś skargę na decyzję SKO w W. z dnia [...] września 2007 r., utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [..] lipca 2007 r. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stwierdzenie organów obu instancji, że pozostawanie gruntu, który jest przedmiotem niniejszego postępowania, w użytkowaniu wieczystym osoby trzeciej ([...] Sp. z o.o.), uniemożliwia wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ([...]). Podkreślenia wymaga, co niejednokrotnie wskazywano już w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że nie ma możliwości wyizolowania przepisów dekretu [...] z obowiązującego systemu prawa. Przepisy tego aktu należy zatem rozpatrywać z uwzględnieniem jego miejsca w całym systemie prawa, którego dekret jest częścią (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 731/10, Lex nr 673626). Niezasadny jest tym samym zarzut naruszenia przepisu art. 2 i art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Stwierdzenie, że stan prawny gruntu nie pozwala na wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, albowiem decyzja taka byłaby niewykonalna, czyni nietrafnym zarzut naruszenia przepisu art. 7 ust. 2 dekretu. Zarzuty skargi kwestionujące nieodwracalność skutków prawnych decyzji Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 1997 r. o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste [..] nie mają wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Powyższe mogło być podnoszone i badane w postępowaniu zakończonym decyzją SKO w W. z dnia [...] września 2007 r. wydaną w trybie nieważnościowym. Wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie mają zatem również zarzuty dotyczące nieuwzględnienia przez Prezydenta W. zastrzeżenia, które poczynione było w zakresie dochodzenia przez następców prawnych dawnych właścicieli praw do nieruchomości [...]. W niniejszym postępowaniu, w przedmiocie odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz następców prawnych dawnych właścicieli nieruchomości [...], Sąd nie dokonuje ponownej oceny zgodności z prawem decyzji Prezydenta W., na podstawie której oddano grunt w użytkowanie wieczyste na rzecz [....]. W sprawie tej toczyło się odrębne postępowanie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.