II FSK 3273/15

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2017-12-08

Skład orzekający: Tomasz Kolanowski, Jerzy Płusa, Paweł Dąbek

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w przypadku odpłatnego zbycia akcji spółki zależnej, nabytych w wyniku likwidacji innej spółki kapitałowej (w drodze aportu udziałów tej spółki), podatnik może rozpoznać koszty uzyskania przychodu w wysokości odpowiadającej wartości rynkowej tych akcji z dnia ich nabycia?
Ratio decidendi
Nabycie akcji w wyniku likwidacji spółki kapitałowej nie stanowi wydatku w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, nawet jeśli następuje w zamian za udziały w likwidowanej spółce. W związku z tym, przy późniejszym odpłatnym zbyciu takich akcji, podatnik nie może rozpoznać kosztów uzyskania przychodu, ponieważ nie poniósł wydatku na ich nabycie. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 updop, który pozwala na zaliczenie wydatków na nabycie akcji do kosztów uzyskania przychodu, nie ma zastosowania, gdy nabycie nie wiąże się z poniesieniem faktycznego wydatku.
Stan faktyczny
Spółka wniosła o wydanie interpretacji indywidualnej w sprawie możliwości rozpoznania kosztów uzyskania przychodu przy odpłatnym zbyciu akcji spółki zależnej, które nabyła w wyniku likwidacji holenderskiej spółki BV, w zamian za udziały w tej spółce. Spółka argumentowała, że wartość rynkowa nabytych akcji powinna stanowić koszt uzyskania przychodu, aby uniknąć podwójnego opodatkowania. Dyrektor Izby Skarbowej uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, wskazując, że nabycie akcji w drodze likwidacji nie jest wydatkiem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę spółki na tę interpretację.
Rozstrzygnięcie
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną S. sp. z o.o. i zasądził od Spółki na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędziowie: NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), WSA del. Paweł Dąbek, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 267/15 w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w P. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 28 października 2014 r. nr ILPB4/423-329/13/14-S/DS w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od S. sp. z o.o. z siedzibą w P. na rzecz Szefa Krajowej Administracji Skarbowej kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 267/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej jako "Spółka") na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony - Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu) z dnia 28 października 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w dniu 19 sierpnia 2013 r. Spółka złożyła wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia kosztów uzyskania przychodów w związku z odpłatnym zbyciem całości lub części akcji spółki zależnej na rzecz osób trzecich oraz rozpoznania przychodu w związku z likwidacją spółki kapitałowej. We wniosku zostało opisane następujące zdarzenie przyszłe. Spółka podlega w Polsce opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania. W drodze wkładu (lub wkładów) niepieniężnego (aportu) Spółka nabędzie 100% udziałów w spółce mającej siedzibę w Holandii - B. met beperkte aansprakelijkheid, która jest odpowiednikiem polskiej sp. z o.o. (dalej jako "BV"), będącej rezydentem podatkowym w Holandii. BV jest właścicielem znaczącego pakietu akcji spółki notowanej na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (dalej jako "Spółka Zależna"). Udziały BV zostaną wniesione po ich wartości rynkowej (ustalonej w oparciu o bieżącą cenę giełdową akcji Spółki Zależnej lub o wycenę sporządzoną przez biegłego). W zamian za wkład w postaci udziałów w BV udziałowcy tej spółki obejmą nowoutworzone udziały Spółki o wartości nominalnej równej wartości rynkowej wnoszonego wkładu niepieniężnego. Po nabyciu udziałów Spółka, w celu uproszczenia struktury i wyeliminowania podmiotu zagranicznego, rozważa likwidację BV. W ramach procesu likwidacji BV (w trakcie lub po zakończeniu procesu likwidacji - w zależności od możliwości wydania majątku likwidacyjnego pod prawem holenderskim) akcje Spółki Zależnej oraz pozostały majątek BV (np. środki pieniężne) zostaną przeniesione na Spółkę tytułem wydania udziałowcowi majątku likwidowanej spółki w naturze. W przyszłości Spółka może podjąć decyzję o odpłatnym zbyciu akcji Spółki Zależnej. W związku z powyższym Spółka zadała następujące pytanie, będące przedmiotem zaskarżonej interpretacji. Czy w przypadku odpłatnego zbycia (całości lub części) akcji Spółki Zależnej na rzecz osób trzecich, Spółka będzie uprawniona do rozpoznania kosztów uzyskania przychodu w wysokości odpowiadającej ich wartości rynkowej z dnia nabycia w ramach likwidacji BV? Zdaniem Spółki, odpowiedź na zadane przez nią pytanie powinna być twierdząca. Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie stwierdziła, że skoro uzyska przychód podatkowy na poziomie wartości rynkowej majątku "likwidacyjnego", to jedynie ustalenie kosztu przy odpłatnym zbyciu składników majątkowych wchodzących w skład majątku "likwidacyjnego" (względnie wartości początkowej dla celów amortyzacji przy środkach trwałych/wartościach niematerialnych i prawnych) pozwoli na zachowanie symetrii pomiędzy przychodami z likwidacji, a kosztami udziałowca nabywającego składniki majątkowe. Przyjęła, że skoro to wartość rynkowa otrzymywanych składników stanowi przychód podlegający opodatkowaniu, to wartość ta powinna jednocześnie stanowić koszt uzyskania przychodu w momencie ewentualnego zbycia tych składników. Zwróciła uwagę, że w przeciwnym razie doszłoby do podwójnego opodatkowania tej samej wartości ekonomicznej. W ocenie Spółki, powyższe znajduje potwierdzenie w treści art. 16g ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p." W interpretacji indywidualnej z dnia 15 listopada 2013 r. Minister Finansów uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Po bezskutecznym wezwaniu Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa, Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, w której zażądała uchylenia powyższej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 13 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Go 115/14 uchylił zaskarżoną interpretację uznając, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i § 2 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, z późn. zm.), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd podał, że podstawową nieprawidłowością był brak odniesienia się przez Ministra Finansów w jakimkolwiek zakresie do możliwości zastosowania, bądź nie, przepisów u.p.d.o.p. wskazanych i omówionych w złożonym przez Spółkę wniosku. Stanowisko Ministra Finansów w istocie zasadzało się na bardzo kategorycznym, ale jednozdaniowym stwierdzeniu, że "w przypadku natomiast otrzymania majątku likwidacyjnego o poniesieniu jakiegokolwiek wydatku nie może być mowy". Sąd zaznaczył, że całkowitym milczeniem pominięto argumentację Spółki, która swoich uprawnień do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w wysokości wartości rynkowej akcji Spółki Zależnej z dnia ich nabycia upatrywała w analogii do regulacji dotyczących takich składników majątkowych, jak środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne. W wyniku ponownego rozpoznania wniosku Spółki, uwzględniając treść ww. wyroku, we wskazanej na wstępie interpretacji Minister Finansów uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Wyjaśnił, że z opisanego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika, iż Spółka otrzymała akcje Spółki Zależnej w związku z likwidacją BV, co jego zdaniem oznacza, że po jej stronie nie wystąpi ani wydatek pieniężny, ani żaden inny trwały ciężar finansowy. Dokonując łącznej analizy art. 15 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Minister Finansów doszedł do przekonania, że w przepisach tych jest mowa o wydatku faktycznie poniesionym, a zatem tylko wydatek bezpośrednio związany z nabyciem udziałów/akcji może stanowić o koszcie podatkowym. Dodał przy tym, że wydatki na nabycie udziałów/akcji są kosztem uzyskania przychodu nie w momencie ich poniesienia, a dopiero przy ustalaniu dochodu z ich zbycia. W ocenie Ministra Finansów, wartość rynkowa składników majątkowych (akcji Spółki Zależnej) nie jest równa wartości wydatku, a tylko taki wydatek może być brany pod uwagę. Tym samym w niniejszej sprawie, tj. sprzedaży przez Spółkę otrzymanych w wyniku likwidacji BV akcji Spółki Zależnej, nie wystąpi koszt zbycia tychże akcji. Ponadto Minister Finansów stwierdził, że powołany przez Spółkę art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. nie ma zastosowania w sprawie, gdyż dotyczy ustalania wartości początkowej środków trwałych/wartości niematerialnych i prawnych otrzymanych w wyniku likwidacji osoby prawnej. Akcje natomiast są jednym z rodzajów papierów wartościowych i nie są uznawane za środki trwałe, bądź wartości niematerialne i prawne. Minister Finansów zwrócił uwagę, że wartość rynkowa otrzymanych przez Spółkę akcji Spółki Zależnej może być podstawą do celów ewidencyjnych w księgach rachunkowych, jednakże w żaden sposób nie można jej uznać za koszt podatkowy w sytuacji zbycia tych akcji. Podkreślił, że określenie wartości rynkowej otrzymanych akcji było niezbędne dla określenia wielkości przychodu z tytułu otrzymanego majątku likwidacyjnego, która to wielkość (po pomniejszeniu o koszty na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p.) podlegała opodatkowaniu. Jednakże fakt ten nie powoduje automatycznie, że wartość ta stanowi wydatek poniesiony na nabycie akcji. Podsumowując Minister Finansów zaznaczył, że ogólną zasadą jest, że podatnicy mogą zaliczać koszty rzeczywiście poniesione, i że nie podlegają takiemu zaliczeniu koszty oparte na bieżącej rynkowej wycenie zbywanych składników majątku. Jeżeli od tej zasady ustawodawca wprowadza wyjątki, to są one wyraźnie wskazane w ustawie (np. art. 15 ust. 1k pkt 1, art. 15 ust. 1i u.p.d.o.p.). Mając z kolei na względzie, że dla składników majątkowych nabywanych w drodze likwidacji spółki kapitałowej sposób (tj. określenie wielkości kosztu według wartości przychodu) nie został przez ustawodawcę określony i wprost wskazany, to obowiązuje zasada ogólna. W skierowanej do Sądu skardze Spółka zarzuciła zaskarżonej interpretacji naruszenie art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że stanowisko Ministra Finansów wyrażone w zaskarżonej interpretacji jest prawidłowe, a przeciwna argumentacja Spółki nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd podał, że wartość majątku otrzymanego w związku z likwidacją sp. z o.o. stanowi na podstawie art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.p., dochód z tytułu udziału w zysku osób prawnych. Dla takiej kwalifikacji nie ma znaczenia sposób objęcia udziałów (akcji) w spółce likwidowanej. Sama wartość otrzymanego majątku nie stanowi jednak podstawy opodatkowania, gdyż wartość ta pomniejszana jest o wydatki jakie wspólnik poniósł na objęcie lub nabycie udziałów (akcji) w spółce, która została zlikwidowana. Podstawą do tego pomniejszenia jest art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p. Opodatkowaniu będzie zatem podlegać tylko nadwyżka tej wartości ponad wydatek poniesiony na objęcie (nabycie) udziałów (akcji). Natomiast wskazywana kwestia podwójnego opodatkowania, zdaniem Sądu, wystąpi przy uwzględnieniu stanowiska Spółki, nie zaś z uwagi na przeciwne stanowisko Ministra Finansów. Na zagadnienie to, w bardzo zbliżonym stanie faktycznym, zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że w sytuacji, gdy doszło do pomniejszenia przychodu na podstawie art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p., ta sama wartość nie może ponownie służyć ustaleniu kosztu uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia akcji nabytych w wyniku likwidacji spółki. W takim wypadku koszt uzyskania przychodu ze sprzedaży akcji należy połączyć z wydatkami związanymi z ich nabyciem w momencie objęcia akcji w wyniku likwidacji (wyrok NSA z dnia 17 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 1784/11). W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, że gdyby Spółka nabyła akcje w ramach zwykłej transakcji gospodarczej opartej na umowie sprzedaży i poniosła w tym celu wydatek pieniężny (wydała określoną sumę pieniężną), to taki koszt nabycia akcji byłby uwzględniony jako koszt uzyskania przychodu w momencie zbycia tych akcji na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Z przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika jednak, że Spółka stanie się właścicielem akcji w wyniku przekazania ich przez BV w ramach postępowania likwidacyjnego. Sąd wyjaśnił, że taki sposób nabycia akcji rodzi kluczowy w sprawie spór o podstawę prawną rozliczenia kosztów uzyskania przychodu z ich zbycia, albowiem zdaniem Ministra Finansów, podstawą tą nie będzie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Kwestionuje on jednocześnie prawidłowość stanowiska Spółki, która wskazując na brak stosownej regulacji w u.p.d.o.p. oraz odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych i reguł wykładni systemowej wewnętrznej, powołuje się na art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p., jako przepis mający potwierdzać słuszność jej wnioskowania. Sąd nie podzielił jednak poglądu o istnieniu w tym zakresie luki prawnej i konieczności wnioskowania per analogiam z art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. W jego ocenie, jest to pogląd zbyt daleko idący. W konsekwencji Sąd przyjął, że w przedstawionych okolicznościach faktycznych zastosowanie znajdzie ogólna zasada ponoszenia kosztów uzyskania przychodów zawarta w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., a najistotniejszą kwestią, od której zależy rozstrzygnięcie sprawy i udzielenie prawidłowej odpowiedzi na pytanie Spółki, jest zagadnienie związane z wykładnią pojęcia "wydatek". Sąd przytoczył zatem treść art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Podkreślił przy tym, że w ww. przepisie ustawodawca posłużył się określeniem "kosztów poniesionych", a nie "wydatków poniesionych". Pojęcie "wydatków" pojawia się w art. 16 ust. 1 pkt 1, a następnie w kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Sąd zaznaczył, że w swych stanowiskach, zarówno Minister Finansów, jak i Spółka, opowiadają się za szerokim rozumieniem pojęcie "wydatku", co akcentuje się również w orzecznictwie sądów administracyjnych. Następnie Sąd podał, że z art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. wynika, że mowa tu o wydatkach faktycznie poniesionych. A zatem tylko wydatek bezpośrednio związany z nabyciem akcji może być uznany za koszt podatkowy. Dodał, że aby można było mówić o kosztach uzyskania przychodu w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. musi zostać poniesiony wydatek, z którym wiąże się poniesienie określonego, trwałego ciężaru finansowego (majątkowego), np. uiszczenie kwoty pieniężnej, wydanie udziałów. Zatem w sytuacji zbycia majątku otrzymanego w wyniku likwidacji innej spółki, spółka choć uzyska przychód, który będzie zobowiązana rozpoznać, to nie będzie mogła go pomniejszyć o koszty uzyskania przychodu, jako że nie poniosła wydatku na nabycie tego majątku. Sąd stwierdził, że istnieje jeszcze jedna istotna różnica, której Spółka zdaje się nie dostrzegać, a która związana jest z przedstawionym w skardze rozumieniem pojęcia "poniesienie wydatku", jako uiszczeniem należności w formie pieniężnej lub niepieniężnej za określone świadczenie innego podmiotu. Przekazanie majątku (w tym spornych akcji) przez BV Spółce nie następuje w ramach zobowiązania, charakteryzującego się spełnieniem świadczenia odpłatnego i ekwiwalentnego, a BV nie uzyskuje żadnego przysporzenia majątkowego. Mamy tu natomiast do czynienia z sytuacją, w której Spółka w wyniku jednostronnej decyzji gospodarczej doprowadza do umniejszenia swojego majątku (utrata prawa majątkowego w postaci 100% udziałów w BV), ale obciążenie to (które Spółka nazywa w skardze trwałym ciężarem finansowym) nie wiąże się z ekwiwalentnym świadczeniem (przysporzeniem) po stronie innego podmiotu. W ocenie Sądu, jest to istotny argument, który nie pozwala na kwalifikację takiego zachowania Spółki jako poniesienia kosztu (wydatku) w rozumieniu art. 15 ust. 1 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Ponadto, w świetle stwierdzenia, że tylko wydatek bezpośrednio związany z nabyciem akcji może być uznany za koszt podatkowy, rozważenia wymaga kwestia dotyczącą spełnienia przesłanki celowości poniesienia wydatku, wynikającej z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Zdaniem Sądu, istnienie tej przesłanki w przedstawionych okolicznościach faktycznych budzi uzasadnione wątpliwości. Wątpliwości te powstają w związku z przedstawionym przez Spółkę uzasadnieniem, które w zasadzie nie wskazuje na celowość likwidacji BV i związaną z tym utratę prawa majątkowego, jako czynnościami warunkującymi nabycie akcji w celu ich dalszej odsprzedaży. Reasumując Sąd wskazał, że konsekwencją przedstawionej oceny prawnej, w tym twierdzenia o braku podstaw do stosowania w sprawie na zasadzie analogii regulacji z art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p., jest także uznanie za nieuzasadnione stanowiska Spółki, że scharakteryzowany we wniosku i skardze koszt podatkowy, odpowiadałby wartości rynkowej składników majątkowych (akcji) z dnia ich nabycia. W skardze kasacyjnej Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj.: 1) art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 oraz art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p., poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, iż udziałowiec nabywający majątek likwidowanej spółki nie ponosi wydatku na nabycie tego majątku i w konsekwencji nie jest uprawniony do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów w przypadku jego późniejszego odpłatnego zbycia; 2) art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że Spółka nie jest uprawniona do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów z tytułu odpłatnego zbycia składników majątku likwidacyjnego (w szczególności akcji Spółki Zależnej), ponieważ nie poniesie wydatku na nabycie składników tego majątku likwidacyjnego (w szczególności akcji Spółki Zależnej). Tymczasem okoliczności przedstawione we wniosku wskazują, że Spółka poniesie wydatek na nabycie składników tego majątku likwidacyjnego w postaci pomniejszenia jej majątku o prawa majątkowe - udziały w spółce likwidowanej, a w konsekwencji Spółka będzie uprawniona do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów w przypadku jego późniejszego odpłatnego zbycia. Na tej podstawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Przystępując do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej na wstępie należy wskazać, iż analogiczny problem prawny, jak w sprawie niniejszej, a więc kwestia dotycząca kosztów uzyskania przychodów przy odpłatnym zbyciu udziałów bądź akcji w spółce, nabytych uprzednio jako element majątku likwidowanej innej spółki kapitałowej, był przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach: z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2410/14, z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2385/14 i z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II FSK 2484/14. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażone w ww. wyrokach wraz z uzasadniającą je argumentacją. W związku z tym odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej wskazać należy, że niezasadne jest zapatrywanie Spółki, jakoby nabycie określonych składników majątkowych w następstwie likwidacji spółki kapitałowej związane było z poniesieniem wydatku w formie rzeczowej, a mianowicie w postaci wyzbycia się praw majątkowych w postaci udziałów likwidowanej spółki. Jakkolwiek Spółka ma rację, że wydatek na nabycie następnie zbywanego składnika majątku może mieć zarówno formę pieniężną, jak i rzeczową, niemniej Spółka pomija zasadniczą dla prawnej oceny analizowanego zdarzenia okoliczność, że nabycie przez nią składników majątku likwidowanej spółki kapitałowej (BV) nie następuje w zamian za wyzbycie się jej udziałów, ale w następstwie i w konsekwencji jej likwidacji, a więc w rezultacie umorzenia tych udziałów. W takim przypadku nie występuje więc ekwiwalentność świadczeń pomiędzy likwidowaną spółką a Spółką jako jej udziałowcem, a jedynie rzeczowy skutek ustania prawnego bytu spółki (BV) w postaci objęcia pozostałego po niej majątku przez Spółkę jako jej byłego udziałowca. Skoro zatem - odnosząc się do okoliczności faktycznych, przedstawionych przez Spółkę we wniosku o wydanie interpretacji - nabycie akcji Spółki Zależnej wskutek likwidacji spółki posiadającej te akcje (BV) jako składnik majątku, nie następuje w zamian za wyzbycie się udziałów tej spółki, ale w konsekwencji ich umorzenia w następstwie jej likwidacji, nabyciu tych akcji nie towarzyszy żaden wydatek, czy to pieniężny, czy to rzeczowy, który mógłby zostać uznany za koszt uzyskania przychodu przy odpłatnym zbyciu tych akcji. Chociaż więc na mocy art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., wydatki na objęcie lub nabycie akcji stanowią koszt uzyskania przychodu z ich odpłatnego zbycia, w okolicznościach przedstawionych przez Spółkę przepis ten nie będzie miał zastosowania ze względu na niewystąpienie wydatków na nabycie akcji. Chybiony jest przy tym argument o możliwości rozpoznania w takim wypadku kosztu uzyskania przychodu w wysokości odpowiadającej wartości rynkowej akcji Spółki Zależnej z dnia ich nabycia przez Spółkę w ramach likwidacji spółki BV (odzwierciedlającej wartość rynkową udziałów w likwidowanej spółce - BV w dniu jej likwidacji), jako iż ze względu na nieekwiwalentność nabycia składników jej majątku przez Spółkę, brak związku pomiędzy wartością udziału a wartością objętego przez Spółkę składnika jej majątku. Mając na uwadze powyższe, niezasadny jest zarzut naruszenia art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 oraz art. 12 ust. 4 pkt 3 u.p.d.o.p., poprzez ich błędną wykładnię, albowiem uznanie, że udziałowiec nabywający majątek likwidowanej spółki w postaci akcji innej spółki kapitałowej nie ponosi wydatku na ich nabycie i w konsekwencji nie jest uprawniony do rozpoznania kosztów uzyskania przychodów w przypadku ich późniejszego odpłatnego zbycia, stanowi wynik prawidłowej wykładni tych przepisów. Z tych samych, jak wyżej powodów, niezasadny jest także drugi zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący niewłaściwego zastosowania art. 15 ust. 1 oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 1 oraz art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p., albowiem opiera się on na tożsamym jak w zarzucie pierwszym twierdzeniu, iż Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że Spółka nie poniesie wydatku na nabycie składników majątku likwidacyjnego, w szczególności akcji Spółki Zależnej. Jak już była o tym mowa, okoliczności przedstawione we wniosku o wydanie interpretacji nie wskazują na to, że Spółka poniesie wydatek na nabycie składników wchodzących w skład majątku likwidowanej spółki (BV). Pomniejszenia jej majątku o prawa majątkowe w postaci udziałów w spółce likwidowanej nie będzie bowiem stanowić ekwiwalentu za odpłatne nabycie akcji stanowiących składnik tego majątku, a jedynie konsekwencję umorzenia tych udziałów w następstwie likwidacji tej spółki. Natomiast jeżeli chodzi o powołany na rozprawie przez pełnomocnika Spółki wyrok NSA z dnia 25 listopada 2016 r. sygn. akt II FSK 3300/14, kwestia tam przedstawiona dotyczyła przede wszystkim wchodzących w skład likwidowanej spółki gruntów i środków trwałych, a zasadniczy tok wypowiedzi Sądu dotyczył właśnie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w świetle art. 16g ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.p. Na zakres wypowiedzi Sądu wpływ również miały ograniczone podstawy kasacyjne rozpoznawanej wówczas skargi kasacyjnej organu. Wprawdzie w stanowisku Sądu znalazło się również uogólnienie rozciągające się na inne, poza środkami trwałymi oraz wartościami niematerialnymi i prawnymi, elementy majątku likwidowanej spółki, niemniej jednak w przypadku akcji i udziałów, do których odnosi się szczególna regulacja zawarta w art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., kwestia kosztów uzyskania przychodów nie została tam przesądzona. W tym stanie rzeczy, uznając, że w rozpoznawana skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 P.p.s.a., skargę tę oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło