I OSK 3233/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer, Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski, po rozpoznaniu w dniu 11 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej U. R. i D.R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt II SA/Łd 177/15 w sprawie ze skargi U.R. i D.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości 1) oddala skargę kasacyjną; 2) oddala wniosek P. S.A. z siedzibą w K. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15, po rozpatrzeniu skargi U. D. i D. R. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...]r., nr [...]w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujący stan faktyczny sprawy: Wojewoda Łódzki decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję Starosty P. z dnia [...]nr [...]odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Jak wynika z akt sprawy, decyzją z dnia [...]Starosta P. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości położonych w K. , oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka nr [...]o powierzchni [...]ha oraz jako działka nr [...]o powierzchni [...]ha. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...]r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Ł., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94), zezwoliło Z. E. O. C. P. P. w W., Biuro Budowy Sieci Najwyższych Napięć w Ł. na przeprowadzenie budowy linii energetycznej 220 kV A. - P. - J. przez nieruchomości osób prywatnych położonych na trasie budowy linii, zgodnie z załączonym do wniosku planem sytuacyjnym budowy linii zaakceptowanym w dniu [...] r. przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej. Na trasie budowy tej linii energetycznej, zgodnie z załączonym do wniosku planem sytuacyjnym budowy linii, znajdowały się m.in. nieruchomości położone w K. , oznaczone aktualnie w ewidencji gruntów jako działka nr [...]oraz jako działka nr [...], które stanowiły własność J. M. . Jak wynika z aktu notarialnego Rep. A numer [...]z dnia [...]r. oraz aktu notarialnego Rep. A numer [...]z dnia [...]r. J. M. nabył własność nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...]i nr [...]w trybie przepisów dekretu o reformie rolnej w czasie trwania związku małżeńskiego z K. M. , w związku z czym własność przedmiotowych nieruchomości objęta była małżeńską wspólnością ustawową. Na mocy aktów notarialnych z dnia [...]r. J. i K. małż. M. działkę nr [...]darowali synowi K. M. a działkę nr [...]darowali córce J. I. Sz.. Następnie na mocy aktu notarialnego z dnia [...]r. J. I. Sz. działkę nr [...]darowała córce A. B. Sz. Aktem notarialnym z dnia [...]r. A. B. Sz.-R. działkę nr [...], a K. M. działkę nr [...]sprzedali U. i D. małżonkom R., obecnym właścicielom hipotecznym przedmiotowych działek, którzy wystąpili w przedmiotowej sprawie o ustalenie i wypłacenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia w/w nieruchomości. Przytaczając przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości stanowiące podstawę wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r., Starosta wskazał, że zgodnie z art. 36 ust. 1 tejże ustawy ustalenie przez organ administracji odszkodowania za straty powstałe na nieruchomości następuje na wniosek zainteresowanej strony tylko wówczas, gdy wynikały one z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2, to jest wykonywania prac za zezwoleniem organu administracji. Przepis ten w ocenie organu uzależnia przyznanie odszkodowania od powstania szkody, będącej skutkiem ograniczenia prawa własności, od sporu co do rozmiaru szkód i wysokości odszkodowania oraz od wniosku strony zainteresowanej. Jeżeli przewidziane działania na gruncie nie zostały przeprowadzone, a zatem rozmiar szkód nie jest znany, brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania decyzją organu administracji, opartą na szacunku biegłego. Zdaniem organu orzekającego roszczenie U. i D. R. o ustalenie i wypłacenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości jest bezzasadne, gdyż nie zostało uprawdopodobnione powstanie szkody na przedmiotowych nieruchomościach w związku z ograniczeniem ich prawa własności, a ponadto w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r. zapisano, że w przypadku powstania szkód na nieruchomościach w toku wykonywania prac, zgodnie z art. 36 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, właścicielom nieruchomości przysługuje prawo ubiegania się o odszkodowanie za zniszczenia, z tym że roszczenie o odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody. Nadto organ wskazał, że wątpliwości budzi kwestia, czy U. i D. R. posiadają legitymację do dochodzenia roszczenia odszkodowawczego w przedmiotowej sprawie, gdyż nie są oni właścicielami przedmiotowych nieruchomości z daty wydania ostatecznej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r. ani ich spadkobiercami, ani też osobami, które nabyły przedmiotowe wierzytelności z tytułu odszkodowania na podstawie umowy cesji. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. i U. R. wnieśli odwołanie, zarzucając w jego uzasadnieniu obrazę art. 35 ust. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości przez błędne zastosowanie i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Wojewoda stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu organ II instancji, przytaczając treść art. 35 i 36 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, wskazał, że postępowanie dotyczące ustalenia odszkodowania z powodu strat poniesionych przez ówczesnego właściciela nieruchomości spowodowanych przebiegającą przez nieruchomość siecią infrastruktury technicznej było postępowaniem wszczynanym na wniosek właściciela w chwili powstania na nieruchomości szkody. Organ wskazał, że na gruncie przepisów obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2014 r. Dz. U. poz. 518, ze zm.), ustalenie odszkodowania może nastąpić w ściśle określonych przypadkach i jest związane z faktem wywłaszczenia rozumianego jako pozbawienie albo ograniczenie, w drodze decyzji, prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości albo przejścia, z mocy prawa, danej nieruchomości na własność Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego. Szczególny przypadek wywłaszczenia przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń przewiduje przepis art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia przysługuje osobie wywłaszczonej w wysokości odpowiadającej wartości wywłaszczonego prawa, stosownie do art. 128 ust. 1 powołanej ustawy. Nadto organ wskazał, że art. 129 ust. 5 tej ustawy ma zastosowanie do stanów faktycznych, w których doszło do ograniczenia prawa własności bez ustalenia odszkodowania, bez względu na to, czy okoliczności uzasadniające ustalenie odszkodowania zaistniały przed czy po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda wyjaśnił, że na podstawie przytoczonych wyżej uregulowań legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie posiada tylko i wyłącznie "osoba wywłaszczona", czyli w realiach przedmiotowej sprawy chodzi o właściciela nieruchomości w okresie, w którym doszło do wybudowania urządzeń przesyłowych na przedmiotowych działkach. Tym samym uprawnionym do realizacji roszczenia nie może być osoba niebędąca właścicielem nieruchomości w dacie budowy infrastruktury technicznej, o jakiej mowa w art. 128 ust. 4 przywołanej ustawy, a która nabyła nieruchomość w drodze czynności prawnej od właściciela już po wybudowaniu urządzeń infrastruktury technicznej. Nabywca taki nie jest podmiotem uprawnionym i nie może domagać się odszkodowania z tytułu wywłaszczenia, bowiem trudno uznać, aby poniósł jakąkolwiek szkodę w wyniku realizacji inwestycji. Uprawnienie do uzyskania odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości poprzez przeprowadzenie urządzeń infrastruktury technicznej dotyczy wyłącznie właściciela nieruchomości (ewentualnie jego spadkobierców) i znajduje uzasadnienie w szczególnym charakterze tego odszkodowania. Obowiązek organu zapłaty w/w odszkodowania związany jest bowiem z faktem poniesienia szkody powstałej w wyniku ograniczenia prawa własności nieruchomości, którą mogła ponieść wyłącznie osoba, która była właścicielem w dacie ograniczenia prawa własności nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego zasadne jest stwierdzenie Starosty, że U. i D. R. jako nabywcy przedmiotowych działek na podstawie aktu notarialnego z dnia [...]r. nie są legitymowani do ubiegania się o odszkodowanie z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, której własność została ograniczona w trybie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W opisanej sytuacji jedynie pierwotny właściciel oraz jego spadkobiercy, jako dysponenci tego samego prawa majątkowego, byliby uprawnieni do ubiegania się o ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Niedopuszczalna jest sytuacja, w której w przypadku każdoczesnego przeniesienia własności nieruchomości jej nowym właścicielom przysługiwałoby roszczenie o odszkodowanie. Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że skoro w dacie ograniczenia prawa własności U. i D. R. nie byli właścicielem spornej nieruchomości, to nie przysługuje im roszczenie o odszkodowanie w trybie art. 129 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z art. 128 ust. 4 tejże ustawy. Skargę na decyzję Wojewody do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli U. R. i D. R. Skarżący zarzucili organowi naruszenie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie, naruszenie art. 233 tejże ustawy poprzez jego niezastosowanie do sprawy wszczętej przed wejściem w życie w/w ustawy lecz niezakończonej decyzją ostateczną, naruszenie art. 30 § 4 kpa, poprzez przyjęcie, że skarżący nie ma legitymacji czynnej w sprawie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, mimo że w toku postępowania o wywłaszczenie nabył on prawo własności nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji naruszającej prawo. W ocenie skarżących przy wydawaniu rozstrzygnięcia organy obu instancji bezzasadnie pominęły art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który obliguje organ do prowadzenia na podstawie przepisów w/w ustawy spraw wszczętych przed datą wejścia w życie tej ustawy lecz niezakończonych wydaniem decyzji ostatecznej. W ocenie skarżących wywłaszczenie i wypłata odszkodowania to w istocie ta sama sprawa administracyjna. Przemawia za tym treść art. 129 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowiącego, że odszkodowanie jest niezbędnym elementem decyzji o wywłaszczeniu. Tak sformułowany przepis oznacza, że nie jest możliwe wydanie decyzji ograniczającej się tylko do orzeczenia wywłaszczenia. Z uwagi na powyższe skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15 uznał skargę za niezasadną. Sąd I instancji przypomniał, że w rozpatrywanej sprawie ograniczenie praw do nieruchomości zostało dokonane decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...]r. wydaną w oparciu o przepisy ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Sąd I instancji przywołał treść art. 36 ust. 1 i 2 tej ustawy. Wyjaśnił, że ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości określała termin przedawnienia roszczeń jedynie w odniesieniu do odszkodowania za straty w zasiewach, uprawach i plonach. W stosunku do pozostałych roszczeń odszkodowawczych wynikających z art. 36 tejże ustawy nie przewidziano możliwości przedawnienia. W tym zakresie nie jest również prawidłowe odwoływanie się do instytucji przedawnienia przewidzianej w prawie cywilnym. Przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego jest bowiem aktualne tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie regulują tę kwestię. Sąd przypomniał, że w rozpatrywanej sprawie wniosek o ustalenie odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych działek został złożony w dniu [...]r., a zatem pod rządami obowiązującej obecnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Roszczenie o świadczenie odszkodowawcze nie podlegało przedawnieniu. Sąd przywołał treść art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy i wyjaśnił, że przepis ten ma zastosowanie do tych wszystkich stanów faktycznych, w których nastąpiło odjęcie lub ograniczenie prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Sąd podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uchwale z dnia 10 kwietnia 2006 r. w sprawie o sygn. akt I OPS 1/06, że nowa ustawa, w braku przepisów przejściowych, ma zastosowanie do stanów aktualnych ale i do zdarzeń wcześniej powstałych, jeśli nadal trwają, a bezpośrednie stosowanie nowych przepisów przede wszystkim odnosi się do zastanych w dniu wejścia ich w życie stosunków prawnych. Zatem w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy roszczenie odszkodowawcze należy rozpatrywać w świetle regulacji obecnie obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd przypomniał, że pierwotnie przedmiotowe nieruchomości stanowiły własność J. i K. małżonków M., a następnie nieruchomości te zostały nabyte w drodze umów darowizny przez ich krewnych i dopiero na mocy umowy sprzedaży zawartej w dniu [...]r. stały się własnością wnioskujących o ustalenie odszkodowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią art. 128 ust. 1 powołanej ustawy roszczenia odszkodowawcze przysługują osobom, które zostały wywłaszczone, a zatem roszczenie o odszkodowanie przysługuje tylko osobie wywłaszczonej. W realiach niniejszej sprawy z roszczeniem tym mogli wystąpić właściciele nieruchomości, których prawo do nieruchomości zostało ograniczone w momencie budowy linii przesyłowej. Uprawnionym do domagania się odszkodowania nie może być natomiast osoba, która nabyła tę nieruchomość w drodze umowy sprzedaży po wybudowaniu tychże urządzeń. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się bowiem ścisłe z faktem doznania uszczerbku w przysługującym danemu podmiotowi prawie własności. W tym zakresie wypada podzielić dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie jest skuteczne względem każdego właściciela nieruchomości, bowiem nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia: 16 czerwca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 325/15, 8 października 2008 r., sygn. akt II SA/Łd 353/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 października 2005 r., sygn. akt II SA/Bk 408/05, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 800/12). Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że w pewnych okolicznościach uprawnienie do żądania odszkodowania może przejść na inny podmiot niż wywłaszczony właściciel. Jednym z takich przypadków jest następstwo prawne określane mianem sukcesji uniwersalnej, gdy bez konieczności podejmowania żadnych działań nabywca wstępuje w ogół praw i obowiązków zbywcy. Jednakże przejście prawa do uzyskania odszkodowania wynika wówczas z faktu wstąpienia w ogół praw i obowiązków, nie zaś z faktu nabycia prawa własności konkretnej nieruchomości. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nabyli prawo własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej pod tytułem szczególnym. Tym samym nie wstąpili w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela. Z okoliczności sprawy nie wynika również, by U. i D. R. zawarli dodatkowe porozumienie w sprawie przeniesienia uprawnienia do żądania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Uznać zatem należy, że prawo do żądania odszkodowania za ograniczenie prawa własności pod budowę linii energetycznej nie zostało przeniesione w drodze umowy wraz z prawem własności nieruchomości ani też w drodze sukcesji uniwersalnej czy odrębnego porozumienia w sprawie przejścia tejże wierzytelności. Zdaniem Sądu nieuprawnione jest także twierdzenie, że wnioskodawcy ponieśli szkodę majątkową na skutek realizacji inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej. W treści aktu notarialnego z dnia [...]r. nieruchomości nabyte przez wnioskodawców zostały dokładnie opisane, między innymi wskazano, że przedmiotowe działki położone są w strefie ochronnej dwóch linii wysokiego napięcia – 220 kV i 110 kV. Skarżący zatem byli świadomi ograniczeń faktycznych i prawnych istniejących na działce w dniu zawierania umowy sprzedaży i w cenie nieruchomości winien zostać uwzględniony fakt lokalizacji linii przesyłowych. Odnosząc się do stanowiska strony skarżącej, wywodzącego uprawnienia do otrzymania odszkodowania z art. 233 u.g.n. i art. 30 § 4 kpa, Sąd wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie zezwolenia na budowę linii energetycznej na przedmiotowych działkach zakończone zostało kilkadziesiąt lat przed nabyciem przedmiotowych nieruchomości przez U. i D. R. Z akt sprawy wynika, że w sprawie dotychczas nie toczyło się postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania w związku z ograniczeniem prawa własności do w/w nieruchomości. Ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w art. 36 ust. 1 przewidywała możliwość ustalenia odszkodowania w drodze porozumienia lub na wniosek stron, a nie ma jakiegokolwiek dowodu, by zawarte zostało porozumienie w tym przedmiocie lub by złożony został stosowny wniosek. Skoro zatem warunkiem przyznania odszkodowania w świetle wyżej przywołanego przepisu było złożenie wniosku lub zawarcie porozumienia, to tym samym ustawa o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wymagała podjęcia przez uprawnionego działań w zakresie dochodzenia przysługującego mu odszkodowania – w odróżnieniu od odszkodowania ustalanego z urzędu w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Sąd stwierdził, że postępowanie o ustalenie odszkodowania wszczęte zostało dopiero z dniem złożenia wniosku przez skarżących, tj. z dniem [...]r., a zatem niezasadne są twierdzenia skarżących, że nabyli prawo własności działek w trakcie toczącego się postępowania, bowiem postępowanie w sprawie ograniczenia prawa własności zakończyło się na długi czas przed tą datą, a postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania w ogóle nie toczyło się. Tym samym za nieuzasadnione Sąd uznał również twierdzenie skarżących, że brak rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania oznacza, że postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone i nadal trwa. Równocześnie Sąd wyjaśnił, że powołane przez skarżących orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach o sygn. akt I OSK 145/10 i I OPS 3/09 wydane zostały w odmiennych stanach faktycznych, do których zastosowanie miały przepisy innego aktu prawnego, a mianowicie ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 113, poz. 872, ze zm.). W orzeczeniach tych Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na możliwość przeniesienia prawa do żądania odszkodowania za nieruchomość na jej nabywcę, ale pod warunkiem, że przed wydaniem decyzji stwierdzającej nabycie własności nieruchomości z mocy prawa przez Skarb Państwa strona zawarła umowę nabycia nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w formie aktu notarialnego z osobą, która była właścicielem tej nieruchomości w dniu 31 grudnia 1998 r. i została wpisana jako właściciel tej nieruchomości do księgi wieczystej. Z tych względów za prawidłową Sąd uznał konkluzję organu zawartą w zaskarżonej decyzji o braku uprawnienia U. i D. R. do domagania się odszkodowania z tytułu wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2015 r., sygn. akt II SA/Łd 177/15 wnieśli U. R. i D. R. Skarżący zarzucili kwestionowanemu rozstrzygnięciu naruszenie: I. prawa materialnego, czyli: - art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie, - art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie do sprawy wszczętej przed wejściem w życie w/w ustawy lecz niezakończonej decyzją ostateczną, - art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że pojęcie "osoby wywłaszczonej" o której mowa w powołanym przepisie nie obejmuje swoim zakresem osoby, która nabyła wywłaszczoną nieruchomość w drodze umowy sprzedaży, II. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: - art. 30 § 4 kpa poprzez przyjęcie, że skarżący nie ma legitymacji czynnej w sprawie o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości, mimo że w toku postępowania o wywłaszczenie nabył on prawo własności nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia, - art. 141 § 4 ppsa poprzez błędną ocenę stanu faktycznego wyrażającą się w przyjęciu, że skarżący, kupując przedmiotową nieruchomość, zapłacił cenę niższą wskutek przeprowadzenia napowietrznej linii energetycznej przez tę nieruchomość, pomimo tego, że okoliczność ta nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. W odpowiedzi na skargę uczestnik postępowania P. S. E. Spółka Akcyjna wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych zarzutów. W niniejszej sprawie skarżący oparli skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego może podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że w złożonej skardze kasacyjnej wadliwie postawiony został zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 30 § 4 kpa. Sąd nie mógł naruszyć tego przepisu, ponieważ sądy administracyjne nie stosują przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Postępowanie przed sądami administracyjnymi zostało uregulowane w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Niezależnie od wadliwości formalnej tego zarzutu wyjaśnić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zawartego w skardze kasacyjnej poglądu dotyczącego możliwości wywiedzenia legitymacji skarżących do złożenia wniosku o odszkodowanie z przepisu art. 30 § 4 kpa. Przepis ten stanowi, że w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten daje bowiem wprawdzie taką możliwość, lecz wyłącznie w sytuacji, gdy w momencie nabycia nieruchomości postępowanie wywłaszczeniowe lub odpowiednio odszkodowawcze jest już w toku. Tymczasem z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby w przeszłości poprzedni właściciel (lub właściciele) nieruchomości złożyli jakikolwiek wniosek o odszkodowanie inicjujący takie postępowanie. Podkreślenia przy tym wymaga, że zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94) o odszkodowaniu organ administracji orzekał tylko i wyłącznie na wniosek uprawnionego, a nie z urzędu. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który określa warunki, jakie winno spełniać uzasadnienie wyroku. Powinno ono zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Treść wydanego orzeczenia i jego uzasadnienie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanki, jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny, podejmując zaskarżone orzeczenie i pozwala na pełną kontrolę kasacyjną tego orzeczenia. Sąd I instancji zbadał legalność decyzji, mając na uwadze wszystkie przepisy mające zastosowanie w sprawie. Zarzut błędu w zakresie konstrukcji uzasadnienia byłby uzasadniony, gdyby treść orzeczenia nie odpowiadała przyjętej w uzasadnieniu podstawie prawnej, bądź też Sąd dopuściłby się błędu w zakresie logicznego rozumowania, wyjaśniając przyjętą podstawę prawną, a ponadto mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie wystąpiła jednak w rozpatrywanej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec tego postawiony w tym zakresie w skardze kasacyjnej zarzut uznać należy za nieuzasadniony. Podkreślić należy, że nie stanowi naruszenia prawa w rozumieniu art. 141 § 4 zawarcie innej oceny legalności decyzji i przyjęcie innej podstawy orzeczenia niż domagali się skarżący. Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. W skardze kasacyjnej zawarto zarzut błędnej wykładni art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz naruszenia art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy poprzez jego niezastosowanie. W związku z tym wyjaśnić należy, że ustalony w sprawie stan faktyczny nie jest sporny. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi potrzeby omawiania go po raz kolejny. Wyjaśnić jedynie należy, że obecnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94), który stanowił podstawę wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej decyzji z dnia [...]r. zezwalającej Z. E. O. C. P. P. na przeprowadzenie budowy m.in. na przedmiotowych działkach linii energetycznej 220 kV, są unormowania art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 2147, ze zm.). Przepis ten w ust. 1 stanowi, że Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego. Za tego rodzaju i wywłaszczenie (ograniczenie prawa własności) przysługuje odszkodowanie, którego zasady określa art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zwrócić należy uwagę, że w przepisie tym, w odróżnieniu od dawnego art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przesądzono, że odszkodowanie przysługuje także za zmniejszenie się wartości nieruchomości na skutek przeprowadzenia przewodów. Jest przy tym zasadą, że w przypadku zastosowania art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu (art. 129 ust. 5 pkt 1 powołanej ustawy), podobnie więc jak w przypadku opisanym w art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy, tj. "gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie". Przy czym podkreślić należy, że powołany przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 może mieć zastosowanie do przypadków pozbawienia praw do nieruchomości, które miały miejsce przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 2635/14; czy też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 91/14; z dnia 17 września 2015 r., sygn. akt I OSK 90/14; z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2035/13; z dnia 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 713/13; z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 397/11 – wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Analizowany art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami może zatem znaleźć zastosowanie także do sytuacji unormowanych w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Mimo tego odszkodowawcze żądania skarżących należy uznać za niezasadne, gdyż jak trafnie stwierdził organ II instancji oraz Sąd I instancji, w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy skarżący nie byli legitymowani do ich wysuwania. Jedną z podstawowych zasad rządzących ustalaniem i wypłatą odszkodowania za wywłaszczenie jest zasada jednorazowej wypłaty odszkodowania (por. M. Szalewska, Wywłaszczenie nieruchomości, Toruń 2005, s. 282 i n.). W odniesieniu do sytuacji określonej w art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (a wcześniej w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) oznacza to w szczególności, że roszczenie o odszkodowanie powstaje z chwilą założenia (przeprowadzenia) na nieruchomości urządzeń przesyłowych i od razu obejmuje całość wynikłych stąd szkód, w tym związanych z ewentualnym zmniejszeniem się wartości nieruchomości. Nadto przysługuje ono osobie będącej właścicielem nieruchomości w chwili ograniczenia prawa własności na skutek zezwolenia na przeprowadzenie urządzenia przesyłowych. Potwierdza to orzecznictwo sądów powszechnych, w którym wskazuje się, że wszelkie szkody związane z ograniczeniem własności na podstawie art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości mieszczą się w odszkodowaniu zakreślonym przez jej art. 36. Regulując w ust. 1 tego ostatniego artykułu odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości, objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 tej ustawy, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt I ACa 1233/15, LEX nr 2044391). W konsekwencji za sam fakt i okres późniejszego (dalszego) utrzymywania urządzeń na nieruchomości nie przysługuje jej aktualnemu właścicielowi odrębne odszkodowanie (które przybierałoby w takim przypadku postać swoistego wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego). "Nowe" odszkodowanie może przysługiwać aktualnemu właścicielowi nieruchomości tylko za ewentualne szkody wynikłe w związku z incydentalnym udostępnianiem przezeń nieruchomości przedsiębiorcy przesyłowemu w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń – o czym stanowi art. 124 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w związku z ust. 4 tego artykułu. Oznacza to, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie – w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a wcześniej m.in. w art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia (zwany też w kontekście rozpatrywanej sprawy "poprzednim właścicielem"), poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Taki krąg podmiotów legitymowanych jest generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Potwierdza to przepis art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który w odniesieniu do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również te podmioty, czyli poprzedni właściciel względnie jego następca prawny pod tytułem ogólnym, są co do zasady legitymowane do występowania z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenie (a także, jak w rozpatrywanej sprawie, za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z przeprowadzeniem urządzeń przesyłowych). W przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a wcześniej także w art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę) w drodze umowy na inny podmiot. Potwierdza to dominujące orzecznictwo sądowe sądów powszechnych, w którym wskazuje się, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub też jego następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Nie jest to zatem roszczenie, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać. Prawo do odszkodowania jest bowiem związane z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości, nie może także być przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę. Przejście uprawnienia do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości może więc być dokonane wyłącznie w drodze sukcesji uniwersalnej, w wyniku której na nabywcę przechodzi ogół praw i obowiązków zbywcy, w tym prawo do uzyskania odszkodowania za wywłaszczenie (ograniczenie) prawa własności nieruchomości. Prawo to nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości czy też wierzytelności, ale wstąpienia w ogół praw i obowiązków zbywcy – wywłaszczonego właściciela. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawcy nabyli prawo własności nieruchomości w drodze czynności cywilnoprawnej pod tytułem szczególnym (singularnym). Tym samym nie wstąpili w ogół praw i obowiązków pierwotnego właściciela. Oznacza to, że przeniesienie prawa własności nieruchomości nie skutkuje automatycznie przejściem na nabywcę tej nieruchomości także roszczenia o odszkodowanie za przedmiotowe ograniczenie prawa własności. Do wywołania takiego skutku niezbędne byłoby (o ile przyjąć, że roszczenie takie jest jednak zbywalne) przynajmniej wyraźne zastrzeżenie (klauzula) w umowie przenoszącej własność tej nieruchomości, ewentualnie odrębna umowa cesji takiego roszczenia, czego w rozpatrywanej sprawie nie było. Podsumowując stwierdzić należy, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości (ograniczenie prawa własności) nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości i niedopuszczalne jest domaganie się odszkodowania przez każdego z kolejnych nabywców nieruchomości, chyba że z zawartej umowy wynika, że poprzedni właściciel nieruchomości skutecznie scedował na rzecz jej nabywcy uprawnienie do dochodzenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości w części, w jakiej została ona zajęta pod urządzenia infrastruktury energetycznej. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że skarżący byli uprawnieni do wystąpienia z wnioskiem odszkodowawczym, którym zainicjowali kontrolowane postępowanie administracyjne. Co prawda w przypadku uznania, że skarżący nie mają legitymacji prawnej do złożenia wniosku o ustalenie dochodzonego przezeń odszkodowania, postępowanie przed organem I instancji powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe, zgodnie z art. 105 § 1 kpa. W razie zaś gdy – tak jak w kontrolowanej sprawie – organ I instancji tego nie uczynił, lecz wydał rozstrzygnięcie merytoryczne, obowiązek umorzenia postępowania przechodzi na organ odwoławczy. W takiej sytuacji organ ten powinien zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości oraz umorzyć postępowanie I instancji w całości. Fakt, że w rozpatrywanej sprawie Wojewoda tego nie uczynił, lecz utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jest uchybieniem formalnym nie mającym wpływu na merytoryczną zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Niezasadny jest również zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez jego niezastosowanie do sprawy wszczętej przed wejściem w życie tej ustawy lecz niezakończonej decyzją ostateczną. Jak wynika z zebranych materiałów dowodowych, postępowanie w przedmiocie zezwolenia na budowę linii energetycznej na przedmiotowych działkach zakończone zostało kilkadziesiąt lat przed nabyciem przedmiotowych nieruchomości przez U. i D. R. Z akt sprawy wynika, że w sprawie dotychczas nie toczyło się żadne postępowanie w przedmiocie przyznania odszkodowania w związku z ograniczeniem prawa własności do przedmiotowej nieruchomości. Prawidłowo zatem Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie o ustalenie odszkodowania wszczęte zostało dopiero z dniem złożenia wniosku przez skarżących, tj. z dniem [...]r., a zatem niezasadne są twierdzenia skarżących, że nabyli prawo własności działek w trakcie toczącego się postępowania, bowiem postępowanie w sprawie ograniczenia prawa własności zakończyło się w [...] r., a postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania w ogóle nie toczyło się. Zasadnie także Sąd uznał, że twierdzenie skarżących, iż brak rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania oznacza, że postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone i nadal trwa, jest błędne. Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonych decyzji w pełni odpowiada prawu. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2017 r. Dz. U. poz. 1369, ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Natomiast wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania oddalono z uwagi na to, że stosownie do treści art. 199 powołanej ustawy strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepisy art. 200-210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi regulujące zwrot kosztów postępowania między stronami nie przewidują możliwości zasądzenia kosztów postępowania na rzecz uczestnika niebędącego skarżącym lub skarżącym kasacyjnie.