VI SA/Wa 2487/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Protokolant sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi K. z siedzibą w W. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] października 2012 r. nr Sp. [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na znak towarowy "[...]" 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącej K. z siedzibą w W. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z [...] października 2012 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (dalej Urząd Patentowy RP) oddalił sprzeciw K. z siedzibą w W. (dalej wnoszący sprzeciw lub skarżąca) zgłoszony wobec prawa ochronnego na znak towarowy słowny "Trening Zastępowania Agresji (ART)" o numerze R-[...] udzielonego na rzecz J. M., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą A. w W. (dalej uprawniony lub uczestnik). Jako podstawę rozstrzygnięcia podano art. 246 i 247 ust. 2 oraz art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2001 r., nr 49, poz. 508 ze zm.), dalej p.w.p. oraz art. 98 k.p.c. w związku z art. 256 ust. 2 p.w.p. Powyższe rozstrzygnięcie podjęto w następującym stanie faktycznym i prawnym. I. Dnia 15 styczniu 2003 r. Urząd Patentowy RP udzielił J. M. prawa ochronnego na sporny znak towarowy z przeznaczeniem do oznaczania usług ujętych w klasie 41: edukacja, kształcenie praktyczne, kursy edukacyjne, organizowanie i prowadzenie konferencji i seminariów, publikowanie książek. W kwietniu 2007 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął sprzeciw wniesiony przez skarżącą oraz I. z siedzibą w E., Stany Zjednoczone Ameryki. Jako podstawę prawną swojego żądania wnoszący sprzeciw wskazali art. 120 ust. 1, art. 129 ust. 1 pkt 2, art. 129 ust. 2 pkt 2, art. 131 ust. 1 pkt 2 oraz art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. Podnieśli, że sporne oznaczenie nie ma dostatecznych znamion odróżniających i jest sprzeczne z porządkiem publicznym oraz dobrymi obyczajami, gdyż zostało zgłoszone w złej wierze. W związku z uznaniem sprzeciwu za bezzasadny, zgodnie z dyspozycją art. 247 ust. 2 p.w.p. sprawa została przekazana do rozstrzygnięcia w trybie postępowania spornego. Decyzją z [...] maja 2008 r. (Sp. [...]) Urząd Patentowy RP na podstawie art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. unieważnił prawo ochronne na sporny znak towarowy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że sporne oznaczenie ma charakter opisowy w stosunku do usług, do oznaczania których zostało przeznaczone. Wobec tego nie jest ono w stanie wskazywać pochodzenia tak oznaczanych usług z konkretnego źródła. Organ na podstawie zebranego materiału dowodowego stwierdził, że nazwa "Trening Zastępowania Agresji" była stosowana również przez inne podmioty. Za niezasadne uznał zarzuty naruszenia art. 120 ust. 1, art. 131 ust. 1 pkt 2 oraz art. 131 ust. 2 pkt 1 p.w.p. stwierdzając, że sporne oznaczenie spełnia warunki znaku jako takiego oraz że wnoszący sprzeciw nie udowodnili sprzeczności spornego znaku z porządkiem publicznym lub dobrymi obyczajami. II. Na powyższą decyzję skargę wniósł uprawniony z prawa ochronnego do spornego znaku zarzucając, że osoby działające w imieniu wnioskodawców nie posiadały prawidłowego umocowania do działania w ich imieniu. Nadto zarzucił, że organ rozpoznał ww. sprzeciw, mimo że wniesienia go w nieodpowiednim terminie (przed publikacją w WUP). Uprawniony podkreślił, że to on jest autorem "Treningu Zastępowania Agresji ART" i znak ten posiadał znamiona odróżniające. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 27 kwietnia 2009 r. (sygn. akt VI SA/Wa 352/09) uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że Urząd Patentowy RP powinien wyjaśnić wątpliwości dotyczące prawidłowości udzielonego pełnomocnictwa. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera wyczerpującego wyjaśnienia kwestii umocowania pełnomocnika wnioskodawców w dacie wydawania decyzji. III. W wyniku uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania przez Urząd Patentowy RP działający w trybie spornym. Wnoszący sprzeciw ograniczyli podstawę prawną swojego żądania wskazując art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. ( vide protokół rozprawy z 23 sierpnia 2010 r.) Podnieśli, że licencja udzielona na rzecz uprawnionego przez B. G. nie uprawnia go do korzystania przez niego ze spornego znaku od daty wystawienia licencji, ponieważ rejestracja znaku amerykańskiego, na której oparta jest licencja, nie obejmuje terytorium Polski. Wnoszący sprzeciw wskazali również, że OHIM wydał decyzję o odmowie rejestracji znaku wspólnotowego "Aggression Replacement Training - ART." Urząd Patentowy RP, postanowieniem z [...] maja 2011 r., zobowiązał I. z siedzibą w E., Stany Zjednoczone Ameryki do przedłożenia do akt sprawy dokumentu urzędowego, potwierdzającego prawidłowość udzielonego pełnomocnictwa dla P. Sp. z o.o. do działania w przedmiotowej sprawie pod rygorem pozostawienia sprzeciwu bez rozpoznania. W piśmie z [...] lipca 2011 r. rzecznik patentowy J. S. stwierdziła, że I. z siedzibą w Stanach Zjednoczonych Ameryki nie jest w stanie przedstawić dalszych dokumentów potwierdzających prawidłowość udzielonego pełnomocnictwa dla P. Na rozprawie w dniu [...] marca 2012 r. sprzeciw wniesiony przez I. pozostawiono bez rozpoznania. W toku postępowania uprawniony podnosił, że uzyskał pisemną zgodę na wdrażanie programu Trening Zastępowania Agresji (ART) w Polsce od twórców tej metody. Wskazał również, że OHIM zarejestrował znak towarowy "ART". Natomiast wnoszący sprzeciw wywodził, że ze względu na okoliczność używania spornego oznaczenia przez inne podmioty przed datą zgłoszenia tego znaku w Urzędzie Patentowym RP tj. przed 15 stycznia 2003 r., przedmiotowe oznaczenie nie mogło nabyć wtórnej zdolności odróżniającej. Przyznanie prawa wyłącznego do używania spornego znaku towarowego tylko jednemu przedsiębiorcy mogłoby istotnie ograniczyć swobodę innych podmiotów w zakresie przekazywania informacji o świadczonej działalności. Ponadto zwrócił uwagę, że uprawniony nie jest jedynym podmiotem w Polsce, który nabył prawo do stosowania metody Trening Zastępowania Agresji ART., gdyż metoda ta była rozpowszechniona przed datą zgłoszenia spornego znaku. Uprawniony podniósł zaś, że w wyniku intensywnego używania w Polsce Trening Zastępowania Agresji stał się nazwą własną systemu szkoleniowego oferowanego przez uprawnionego. IV. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Urząd Patentowy RP wskazał, że zgodnie z art. 315 ust. 3 p.w.p. ustawowe warunki wymagane do uzyskania prawa z rejestracji znaku towarowego ocenia się według przepisów obowiązujących w dniu zgłoszenia tego znaku do zarejestrowania. W niniejszej sprawie sporny znak towarowy "Trening Zastępowania Agresji (ART)" został zgłoszony dnia 15 stycznia 2003 r., tj. w okresie obowiązywania ustawy Prawo własności przemysłowej, a zatem przepisy tej ustawy będą stanowić podstawę oceny ustawowych warunków wymaganych do uzyskania ochrony na ten znak. Przywoławszy treść art. 129 ust. 1 pkt 2 oraz art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. wskazywanych jako podstawa prawna sprzeciwu oraz stanowisko doktryny i orzecznictwo sądów Urząd Patentowy RP stwierdził, że dokonując oceny znaku towarowego "Trening Zastępowania Agresji (ART)" pod kątem posiadania przez niego dostatecznych znamion odróżniających miał na uwadze krąg odbiorców, do których skierowane są usługi oznaczane tym znakiem. Sporny znak jest przeznaczony do oznaczania następujących usług ujętych w klasie 41: edukacja, kształcenie praktyczne, kursy edukacyjne, organizowanie i prowadzenie konferencji i seminariów, publikowanie książek. Odbiorcą tych usług mogą być praktycznie wszyscy polscy odbiorcy, z tym że najczęściej są to uczniowie i studenci oraz osoby pracujące, które chcą poszerzyć swoją wiedzę ze względu na konieczność rozwoju zawodowego. Analizując sporny znak organ ustalił, że sporny znak towarowy jest oznaczeniem słownym składającym się z czterech wyrazów "Trening Zastępowania Agresji ART". Określenie "Trening Zastępowania Agresji", stanowiące część spornego znaku, w ocenie Urzędu nie posiada dostatecznych znamion odróżniających w stosunku do usług, do sygnowania których znak ten jest przeznaczony, ponieważ powyższe określenie składa się wyłącznie z elementów słownych informujących o właściwościach tych usług. Określenie "Trening Zastępowania Agresji" nie ma żadnych cech, które w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mogłyby utkwić w pamięci odbiorców i pozwoliłyby im zidentyfikować tak oznaczone usługi jako świadczone przez jednego i tego samego przedsiębiorcę. Powyższe określenie ma jedynie charakter informujący i opisowy w stosunku do usług, do oznaczania których przeznaczony jest sporny znak towarowy. Wszystkie spośród trzech słów tworzących określenie "Trening Zastępowania Agresji" mają bowiem konkretne znaczenie w języku polskim. Urząd Patentowy RP powołał się na "Słownik języka polskiego PWN" dostępnego na stronie internetowej [...], według którego słowo "trening" oznacza ćwiczenia wykonywane w celu uzyskania większej sprawności w uprawianej dyscyplinie sportu lub ćwiczenie umiejętności innych niż sportowe; słowo "zastępowanie" oznacza natomiast czynność polegającą na zamianie czegoś na coś innego lub kogoś na kogoś innego; a słowo "agresja" oznacza z kolei wrogie, zaczepne zachowanie oraz silne negatywne emocje wywołujące takie zachowanie. Wobec powyższego organ stwierdził, że określenie "Trening Zastępowania Agresji" oznacza proces systematycznego ćwiczenia kontroli zachowań agresywnych poprzez zastąpienie ich innymi zachowaniami, bardziej pożądanymi. Mając powyższe na uwadze uznano, że omówione określenie będzie postrzegane przez przeciętnego odbiorcę jako wskazanie charakteru oznaczanych nim usług, nie zaś jako informacja o źródle ich pochodzenia. Oznaczenie słowne "Trening Zastępowania Agresji" ma zatem charakter opisowy w stosunku do różnego rodzaju usług dotyczących edukacji, organizowania i prowadzenia konferencji i seminariów oraz publikowania książek. Określenie "Trening Zastępowania Agresji" nie może być własnością wyłącznie jednego podmiotu, ponieważ doprowadziłoby to do zaburzeń w obrocie gospodarczym. Powyższe określenie jest bowiem pozbawione jakichkolwiek fantazyjnych elementów słownych lub graficznych, bądź też innych cech odróżniających, które powodowałyby skojarzenie go z konkretnym podmiotem. Zdaniem Urzędu Patentowego RP wszystkie podmioty świadczące różnego rodzaju usługi edukacyjne powinny mieć możliwość używania w swoich znakach towarowych informacyjnego określenia "Trening Zastępowania Agresji", ponieważ w przypadku przyznania wyłącznego prawa do posługiwania się tym oznaczeniem na rzecz tylko jednego podmiotu, wszyscy pozostali przedsiębiorcy zostaliby pozbawieni możliwości wprowadzania na rynek produktów opatrzonych znakiem zawierającym przedmiotowe określenie, które ma charakter opisowy. W takiej sytuacji niemożliwe byłoby należyte informowanie o właściwościach świadczonych przez pozostałe podmioty usług. Taka sytuacja stanowiłaby istotne utrudnienie funkcjonowania rynku opartego na uczciwej konkurencji. Organ wskazał, że każdy uczestnik rynku powinien mieć możliwość używania oznaczeń informacyjnych takich jak określenie "Trening Zastępowania Agresji", w celu przekazywania informacji o charakterze świadczonych przez niego usług. Nadto oznaczenie zawierające wyłącznie słowne określenie "Trening Zastępowania Agresji" nie byłoby kojarzone przez odbiorców z jednym konkretnym przedsiębiorstwem. Odnosząc sie natomiast do drugiego elementu spornego znaku , a mianowicie umieszczonego w nawiasie wyrazu "ART" organ uznał, że powyższy wyraz nie ma charakteru opisowego w stosunku do usług oznaczanych spornym znakiem. Słowo "art" nie występuje bowiem w języku polskim ale w języku angielskim i oznacza "sztukę". Organ przypomniał, że z twierdzeń stron postępowania wynika, że wyraz "ART" stanowi skrót określenia "Agression Replacement Training", czyli angielskiego odpowiednika zwrotu "Trening Zastępowania Agresji". Zdaniem organu należy jednak zauważyć, że polski odbiorca nie skojarzy wyrazu "ART" z angielskim oznaczeniem "Agression Replacement Training", ponieważ w spornym znaku ono nie występuje. Powyższy wyraz "ART" nie odzwierciedla więc pierwszych liter zwrotu "Trening Zastępowania Agresji", dla którego skrótem jest kombinacja liter "TZA". Wobec powyższego organ uznał, że element słowny "ART" nie ma charakteru informującego lub opisowego w stosunku do usług, do oznaczania których jest przeznaczony, czyli: usług edukacyjnych, kształcenia praktycznego, kursów edukacyjnych, organizowania i prowadzenia konferencji i seminariów, publikowania książek. Powyższy wyraz nie zawiera żadnych informacji w odniesieniu do w/w usług. Odbiorcy tego rodzaju usług oznaczonych spornym znakiem potraktują element słowny "ART" jako oznaczenie fantazyjne. W tej sytuacji Urząd Patentowy RP doszedł do wniosku, że sporny znak towarowy "Trening Zastępowania Agresji (ART)" - rozpatrywany jako całość, posiada dostateczne znamiona odróżniające w stosunku do usług oznaczanych spornym znakiem. Powyższy znak składa się bowiem ze słów "Trening Zastępowania Agresji", które informują o cechach usług oznaczanych znakiem, wobec czego należy je uznać za elementy pozbawione dostatecznych znamion odróżniających w stosunku do tych usług, oraz z wyrazu "ART", który ma charakter fantazyjny w stosunku do przedmiotowych usług. Tym samym nie można uznać spornego znaku towarowego za oznaczenie składające się wyłącznie z elementów opisowych, a co za tym idzie pozbawione dostatecznych znamion odróżniających. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, ze zarzut naruszenia art. 129 ust. 1 pkt 2 i art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. jest nieuzasadniony. Organ wskazał jednocześnie, że powyższej oceny nie zmienia fakt, że w dacie zgłoszenia spornego znaku metoda pod nazwą Trening Zastępowania Agresji była stosowana przez różne instytucje. Ocena tego, czy znak w świetle art. 129 ust. 1 pkt 2 p.w.p. nadaje się do odróżniania towarów/usług, nie zależy bowiem od jakiegokolwiek rzeczywistego używania znaku, lecz od tego czy znak sam w sobie nadaje się do identyfikowania towarów, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Na potwierdzenie tego stanowiska przywołano wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lutego 2003 r. (sygn. akt II SA 4032/01). V. K. z siedzibą w W. zaskarżyła decyzję urzędu Patentowego RP do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a. w zw. z art. 256 p.w.p. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy poprzez brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a w szczególności brak wnikliwej analizy podnoszonej przez skarżącego kwestii opisowego charakteru spornego znaku towarowego; 2. art. 80 k.p.a. polegające na nieprawidłowej ocenie stanu faktycznego na podstawie zebranego materiału dowodowego, dokonaniu sprzecznych ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności przez zaniechanie przeprowadzenia analizy braku zdolności odróżniającej spornego znaku towarowego; 3. art. 107 § 3 k.p.a. zw. z art. 256 p.w.p. polegające na lakonicznej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, bez podania głębszej jego analizy i wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia; 4. art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. (będące skutkiem wadliwie ustalonego stanu faktycznego), poprzez błędne przyjęcie, że sporny znak towarowy posiada dostateczne zdolności odróżniające. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości ww. decyzji Urzędu Patentowego RP oraz o zasądzenie od Urzędu Patentowego RP na jej rzecz zwrot kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ nie rozpoznał de facto sprawy co do istoty. Urząd Patentowy RP nieprawidłowo określił krąg odbiorców usług ze spornym znakiem towarowym, nie dokonał wnikliwej analizy kwestii opisowego charakteru tego znaku. Zdaniem skarżącej pogłębiona analiza kręgu odbiorców, jak również wnikliwa analiza oznaczenia, była niezbędna dla przeprowadzenia kompleksowej oceny przedmiotowego znaku towarowego, nie zawierającego żadnego określenia czysto fantazyjnego, a tylko nazwę opisową oraz skrót tej nazwy z języka angielskiego. Skarżąca zarzuciła, że organ w sposób lakoniczny i nieprawidłowy określił krąg odbiorców usług ujętych w klasie 41, dla których przeznaczony jest sporny znak towarowy. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że "odbiorcą tych usług mogą być praktycznie wszyscy polscy odbiorcy, z tym że najczęściej są to uczniowie i studenci oraz osoby pracujące, które chcą poszerzyć swoją wiedzę ze względu na konieczność rozwoju zawodowego". Z takim ustaleniem skarżąca nie zgodziła się i podniosła, że nieprawidłowe określenie odbiorcy stało się przyczyną nieprawidłowej oceny zdolności odróżniającej spornego znaku towarowego. Wskazała przy tym, że odbiorcą usług oznaczonych spornym znakiem towarowym są wszyscy, którzy bądź stosują, bądź zajmują się metodą Trening Zastępowania Agresji TZA - ART, tj. instytucje państwowe, ośrodki pomocy społecznej, uczelnie, szkoły, wydawnictwa, autorzy książek, artykułów, rodzice, osoby pracujące z młodzieżą, studenci, uczniowie. Nadto wskazała, że wszyscy ci odbiorcy powszechnie znają oba skróty polskiego oraz angielskiego wyrażenia Trening Zastępowania Agresji TZA - ART, które używane są zamiennie. edukacyjne, organizowanie i prowadzenie konferencji i seminariów, publikowanie książek. W skardze zarzucono także, że organ pominął podnoszony zarówno w sprzeciwie, jak i w kolejnych pisemnych i ustnych stanowiskach fakt, że ww. metoda była znana, gdyż została ona wprowadzona w latach 80-tych przez profesora psychologii, A. G. i współpracowników z Centrum Badań nad Agresją Uniwersytetu w S., w USA. Skarżąca powtórzyła swoje twierdzenia z postępowania spornego, z których wynika, że: 1. Trening Zastępowania Agresji (ART) jako metoda jest rozpowszechniony w krajach zachodnich i otrzymał pozytywne wyniki w wielu badaniach. Skuteczność tej metody została potwierdzona także w Polsce, dzięki czemu znalazła swoje miejsce wśród rekomendowanych programów zalecanych do realizacji przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu. W 1988 r. MEN wydało omówienie programu Trening Zastępowania Agresji TZA - ART, które zostało opracowane przez Irenę Odrowąż- Pieniążek w publikacji "Praca z dzieckiem agresywnym w szkole"; 2. elementy treningu zachowań społecznych opisane zostały także w książce K. P. "Resocjalizacja. Teoretyczne podstawy oraz przykłady programów oddziaływania", wydane w roku 1998 przez Wydawnictwo Akademickie [...] w W., jak również w opracowaniach innych autorów; 3. Program Trening Zastępowania Agresji (ART) upowszechniany w Polsce od 1998 r., zyskuje sobie wśród metod profilaktycznych w naszym kraju coraz więcej zwolenników. Od 1998 r. rozwój programu wspierany jest przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Obecnie program jest praktycznie wdrażany w szkołach, placówkach wychowawczych, centrach informacji kryzysowej, programach socjoterapeutycznych; 4. Program Trening Zastępowania Agresji (ART) omawiany jest w kolejnych numerach kwartalnika [...] wydawanego przez Stowarzyszenie K. w latach 2000, 2001, 2004 i 2005; 5. Program Trening Zastępowania Agresji (ART) jest realizowany w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach oraz innych placówkach opiekuńczo- wychowawczych, centrach informacji kryzysowej, programach socjoterapeutycznych. Program jest stosowany poprzez stowarzyszenia (m.in. K., Stowarzyszenie P.i) oraz w pełni zaakceptowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu; 6. Trening Zastępowania Agresji (ART) jako metoda przeciwdziałania agresji i przemocy to także temat referatu wygłoszonego 14 marca 2002 r. na radzie pedagogicznej w Szkole Podstawowej nr [...] w T. przez nauczycielkę nauczania zintegrowanego; 7. ART - Trening Zastępowania Agresji stanowił również temat szkoleń dla trenerów, kuratorów zawodowych, policjantów, pracowników socjalnych i urzędników samorządu, organizowanych w dniach 20-22 marca 2002 r., 26-27.2002r., 14.15-2002r. przez Komisję Edukacji w Dziedzinie Uzależnień; 8. szkolenia z zakresu programu Treningu Zastępowania Agresji (ART) przeprowadzane były w latach 2001-2003 m.in. przez Centrum Edukacji Narodowej w [...] oraz Internetowe Centrum Zasobów Edukacyjnych S.; 9. Trening Zastępowania Agresji jako sposób ograniczenia agresji i przemocy stanowi również temat internetowej publikacji z 2004 r. M. K. (Gimnazjum w W.) w odniesieniu do przeprowadzonych w tej szkole badań ankietowych; 10. Trening Zastępowania Agresji w szkołach i placówkach systemu oświaty to również temat internetowej publikacji w opracowaniu E. M., J. M. z 2004 r. – A. W.; 11. w Polsce organizowane były i są Międzynarodowe Konferencje zajmujące się programem Treningu Zastępowania Agresji (ART), zarówno przed datą zgłoszenia spornego znaku towarowego do ochrony, jak i po tej dacie, w tym m.in.: I Międzynarodowa Konferencja "Stop Przemocy - o godność człowieka" - odbyła się we wrześniu 2001 r. i zgromadziła ponad dwa tysiące uczestników; II Międzynarodowa Konferencja TZA - ART pod nazwą "Stop przemocy w szkole i na ulicy", która odbyła się w dniach 24-26 listopada 2003 r. i uczestniczyły w niej głównie osoby pracujące z młodzieżą tą metodą, bądź zainteresowane poszukiwaniem metod pracy zapobiegania agresji i przemocy wśród dzieci i młodzieży; III Międzynarodowa Konferencja TZA -ART odbyła się we wrześniu 2005 roku; 12. Program Trening Zastępowania Agresji (ART) zgodnie z założeniami uczy prospołecznych metod rozwiązywania problemów oraz umiejętności społecznych, zwiększających pozytywną samoocenę poczucie przynależności do grupy; 13. prace mające na celu upowszechnienie i wykorzystanie w Polsce programu Trening Zastępowania Agresji (ART) podjęło w 2002 r. także Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, występując do organizacji pozarządowych z prośbą o przesłanie propozycji sprawdzonych i przynoszących konkretne rezultaty tego typu działań; 14. zaproponowała ona zrealizowany przy wykorzystaniu program "Stop Przemocy", który został zaakceptowany przez MSWiA; 15. od wielu lat aktywnie realizuje Program Zapobiegania Niedostosowaniu Społecznemu i Przestępczości wśród Dzieci i Młodzieży przy wykorzystaniu Treningu Zastępowania Agresji (ART); 16. istotą programu Trening Zastępowania Agresji (ART) jest to, że każdy kto opanuje jego procedury może bez żadnych ograniczeń tym programem się posługiwać przy wdrażaniu tego programu oraz w prowadzeniu warsztatów kształtujących zdolności asertywne. Jednocześnie podniosła, że na potwierdzenie powyższych twierdzeń złożyła do sprawy bogaty materiał dowodowy, który organ pominął. W ocenie wnoszącej skargę Urząd Patentowy RP wadliwie ocenił także zdolność odróżniającą spornego znaku towarowego, gdyż nie dokonał oceny całego znaku lecz jego poszczególne elementy w oderwaniu od siebie. Powołując się na brzmienie art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. podniosła, że w jej ocenie wyrażenie Trening Zastępowania Agresji (ART) użyte dla usług z zakresu edukacji, kształcenia praktycznego, kursów edukacyjnych, organizowania i prowadzenia konferencji i seminariów, publikowania książek nie spełnia pod żadnym względem tego warunku, co dyskwalifikuje go jako znak towarowy. Wyrażenie to informuje jedynie przeciętnego odbiorcę tych usług o ich tematyce, natomiast nie zawiera informacji o pochodzeniu świadczonych usług z jednego i tego samego źródła w znaczeniu przyjętym przez przepisy ustawy Prawo własności przemysłowej. Skarżąca przyjęła więc, że powyższe wyrażenie nie ma charakteru znaku towarowego, ponieważ nie ma pierwotnej zdolności odróżniającej stanowiąc oznaczenie wyłącznie opisowe. Z drugiej strony wyrażenie nie nabyło również wtórnej zdolności odróżniania w znaczeniu art. 130 ustawy znaki towarowe. Wskazała, że zarówno przed zgłoszeniem do ochrony spornego znaku, jak i po udzieleniu na niego ochrony, oznaczenie Trening Zastępowania Agresji (ART) było i jest używane przez inne podmioty w prowadzonej działalności zarówno dydaktycznej, jak i gospodarczej. Uznała, że ze względu na fakt używania tego oznaczenia przez inne podmioty przed datą zgłoszenia do ochrony ([...] stycznia 2003 r.), nie mogło ono nabyć wtórnej zdolności odróżniającej, nawet gdyby założyć, że nie jest to jedynie informacja o metodzie stosowanej w celu przeciwdziałania agresji i przemocy (chociaż taką właśnie informację oznaczenie to zawiera). Mając powyższe uwagi na względzie skarżąca stwierdziła, że przyznanie prawa wyłącznego jednemu przedsiębiorcy do używania znaku towarowego Trening Zastępowania Agresji (ART) mogłoby istotnie ograniczyć swobodę innych przedsiębiorców w zakresie przekazywania informacji o świadczonej w tej formie działalności ponieważ udzielona wyłączność prowadzałaby do monopolizacji używania tych oznaczeń przez inne podmioty na rynku, co w rezultacie stanowiłoby bardzo poważne i nieuzasadnione ograniczenie działalności innych podmiotów. Skarżąca powołała sie także na wcześniejszą (wprawdzie uchyloną) decyzją z [...] maja 2008r. w której Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na sporny znak towarowy uznając ,że ma charakter opisowy względem usług, dla których został przeznaczony. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Uczestnik postępowania – J. M. - uprawniony do spornego znaku wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie jej wydania. Kontrolując zaskarżoną decyzję pod kątem powyższych kryteriów Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem przy wydawaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisów prawa , a mianowicie art. 7, 77 i 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. sygn. akt III SA 729/84 ONSA 1984, nr 2 poz. 117, podkreślił że w celu realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony (...). Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, 77 i 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisach art. 107 § 3 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja nie spełnia omówionych wyżej kryteriów. Zgodnie z powołanymi przepisami art. 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. stanowiącymi podstawę prawną sprzeciwu nie udziela się praw ochronnych na oznaczenia, które nie mają dostatecznych znamion odróżniających przez to, że składają się wyłącznie z elementów mogących służyć w obrocie do wskazania w szczególności rodzaju towaru, jego pochodzenia, jakości, ilości, wartości, przeznaczenia, sposobu wytwarzania, składu, funkcji lub przydatności. Opisowy czy też informacyjny charakter oznaczenia eliminuje możliwość jego rejestracji, a taki charakter ma oznaczenie, jeżeli wykazując wystarczająco bezpośredni i konkretny związek z przypisanymi mu towarami lub usługami, może pozwolić docelowemu kręgowi odbiorców "natychmiast i bez głębszego zastanowienia dostrzec w nim opis towarów lub usług lub jednej z ich podstawowych cech" (wyroki Sądu Pierwszej Instancji z dnia 19 listopada 2009 r. ze spraw połączonych T-64/07 - T-66/07 oraz w sprawach połączonych T-200/07 - 202/07). Urząd Patentowy, badając sporne oznaczenie uznał, że sporny znak towarowy "Trening Zastępowania Agresji (ART)" - rozpatrywany jako całość, posiada dostateczne znamiona odróżniające w stosunku do usług oznaczanych spornym znakiem. Powyższy znak składa się bowiem ze słów "Trening Zastępowania Agresji", które informują o cechach usług oznaczanych znakiem, wobec czego należy je uznać za elementy pozbawione dostatecznych znamion odróżniających w stosunku do tych usług, oraz z wyrazu "ART", który ma charakter fantazyjny w stosunku do przedmiotowych usług. Jak wywiódł organ owa "fantazyjność" spornego oznaczenia polega na tym ,że polski odbiorca nie skojarzy wyrazu "ART" w z angielskim oznaczeniem "Agression Replacement Training" ponieważ w spornym znaku ono nie występuje. Organ wyjaśnił, wyraz "ART" nie odzwierciedla więc pierwszych liter zwrotu "Trening Zastępowania Agresji", dla którego skrótem jest kombinacja liter "TZA". Wobec powyższego organ uznał, że element słowny "ART" nie ma charakteru informującego lub opisowego w stosunku do usług, do oznaczania których jest przeznaczony, czyli: usług edukacyjnych, kształcenia praktycznego, kursów edukacyjnych, organizowania i prowadzenia konferencji i seminariów, publikowania książek. Ewentualnie polski odbiorca może skrót: ART odczytać jako słowo angielskie "art" czyli sztuka. Z powyższymi ustaleniami Urzędu Patentowego nie sposób się zgodzić bez zastrzeżeń. W ocenie Sądu organ analizując element słowny "ART" spornego znaku przedwcześnie przyjął, że ten skrót, pochodzący od angielskiej nazwy metody - Trening Zastępowania Agresji czyli "Agression Replacement Training" - w skrócie ART może mieć dla odbiorców polskich charakter fantazyjny ze względu na fakt, że odbiorcy ci nie dokonają tłumaczenia tego skrótu na język polski w sposób natychmiastowy. Przede wszystkim należy podkreślić, że okoliczność, że sporna część znaku jest skrótem nie pozbawia go funkcji opisowej. Tak też przyjęto w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2002 r. sygn. akt III RN 218/01 dotyczącym znaku "100 PANORAMICZNYCH". Po drugie w sprawie analizując sporny znak pominięto zupełnie kwestię znajomości języków obcych przez polskich odbiorców, która ma duże znaczenie w procesie oceny charakteru znaku. Dał temu wyraz Naczelny Sad Administracyjny w wyroku z 9 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 1346/10, w który zawarto tezę, że; " Na gruncie art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. terminy obcojęzyczne zasadniczo podlegają tym samym regułom, co oznaczenia krajowe. Zasadę tę jednak należy stosować, mając na uwadze wszelkiego rodzaju procesy związane z postępującą internacjonalizacją społeczeństwa, w szczególności procesy globalizacji gospodarki, rozwój międzynarodowej turystyki i nowe technologie w zakresie komunikacji, które w coraz większym stopniu ignorują granice państw i kultur. Należy uznać pogląd o konieczności restrykcyjnej oceny tych oznaczeń obcojęzycznych, które po przetłumaczeniu na język polski jawią się jednoznacznie jako oznaczenia opisowe w rozumieniu art. 129 ust. 2 pkt 2 p.w.p. W tego rodzaju przypadkach zasadą musi być odmowa udzielenia prawa ochronnego" ( LEX nr 1134648). W konsekwencji trzeba podzielić argumenty podnoszone w skardze, że Urząd Patentowy RP wadliwie ocenił zdolność odróżniającą spornego znaku towarowego. Jednocześnie organ nie dokonał w sposób pogłębiony i wnikliwy wiążącej się z tym kwestii właściwego kręgu odbiorców usług w klasie 41, dla których przeznaczony jest sporny znak towarowy. W tym zakresie skarżąca wskazywała, że odbiorcą usług oznaczonych spornym znakiem towarowym są wszyscy, którzy bądź stosują, bądź zajmują się metodą Trening Zastępowania Agresji TZA - ART, tj. instytucje państwowe, ośrodki pomocy społecznej, uczelnie, szkoły, wydawnictwa, autorzy książek, artykułów, rodzice, osoby pracujące z młodzieżą, studenci, uczniowie. Nadto wskazała, że wszyscy ci odbiorcy powszechnie znają oba skróty polskiego oraz angielskiego wyrażenia Trening Zastępowania Agresji TZA - ART, które używane są zamiennie. Na okoliczność ustalenia kręgu odbiorców skarżąca złożyła szereg dowodów, do których Urząd Patentowy w ogóle się nie odniósł w zaskarżonej decyzji. Idąc tym tokiem rozumowania Sąd zauważa ponadto, że w spornym znaku skrót ART znajduje się w nawiasie - (ART) za słowami Trening Zastępowania Agresji uznanymi przez organ jako opisowe. Kwestia ta została zupełnie pominięta przez organ choć może mieć ona znaczenie w sprawie zważywszy na funkcje jakie pełni użycie nawiasu w określonych sytuacjach. Jak trafnie zauważono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, który skład orzekający podziela, rozstrzygnięcie kwestii zdolności odróżniającej rodzajowych oznaczeń obcojęzycznych zależy zatem od dwóch czynników: po pierwsze, od ustalenia kręgu odbiorców towarów oznaczonych danym znakiem towarowym, a po drugie, od ustalenia, czy odbiorcy towarów są w stanie rozpoznać wyłącznie opisowy charakter znaku towarowego. ( sygn. akt II GSK 56/07). Jednakże wskazane wyżej okoliczności nie zostały w dostateczny sposób zbadane w niniejszej sprawie. Brak pogłębionych ustaleń faktycznych w opisanych wyżej sferach oddziaływania spornego znaku pozbawia sąd administracyjny możliwości kontroli rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponownie rozpoznając sprawę Urząd Patentowy winien – uwzględniając powyższe zastrzeżenia - szczegółowo ustosunkować się do zarzutów skarżącej Fundacji. Organ musi ustalić czy według stanu na dzień zgłoszenia (15 stycznia 2003 r.) można było postawić uprawnionemu zarzut naruszenia przepisów 129 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 p.w.p. Poza wskazanymi wyżej istotnymi kwestiami organ rozważy czy słuszne są zarzuty skargi, że przyznanie prawa wyłącznego jednemu przedsiębiorcy do używania znaku towarowego Trening Zastępowania Agresji (ART) mogłoby istotnie ograniczyć swobodę innych przedsiębiorców w zakresie przekazywania informacji o świadczonej w tej formie działalności ponieważ udzielona wyłączność prowadzałaby do monopolizacji używania tych oznaczeń przez inne podmioty na rynku. W rozpoznawanej sprawie nie można bowiem zapominać, że jak wskazała skarżąca, sporny znak "Trening Zastępowania Agresji (ART)" jako program jest realizowany w szkołach podstawowych, gimnazjach, liceach oraz innych placówkach opiekuńczo - wychowawczych, centrach informacji kryzysowej, programach socjoterapeutycznych. Program jest stosowany poprzez stowarzyszenia (m.in. K., Stowarzyszenie P.) oraz w pełni zaakceptowany przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu. Z tych przyczyn Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w zakresie wykonalności oparte zostało o przepis art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z art. 200 p.p.s.a.