I GZ 723/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 3 września 2015 r.; sygn. akt I SA/Lu 481/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lutego 2015 r.; nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 3 września 2015 r., sygn. akt I SA/Lu 481/15 odmówił J. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Oceniając sytuację majątkową skarżącego Sąd pierwszej instancji uznał, że J. M. nie znajduje się w aż tak trudnej sytuacji materialnej, aby nie było go stać na opłacenie kosztów sądowych. Skarżący wraz z żoną dysponują kwotą ponad 11 tys. zł.; z przedstawionych dokumentów nie wynika, aby ich koszty utrzymania były z jakiejś przyczyny wyższe niż wydatki przeciętnie ponoszone. W ocenie Sądu, choć skarżący nie wymienia, jakie dokładnie kwoty przeznacza na koszty utrzymania dla siebie i rodziny, to ceny np. żywności, leków, artykułów higienicznych, mediów, są znane Sądowi. Zatem przy braku dodatkowych kosztów należało przyjąć, że kwota 11 tys. zł pozwala na wygospodarowanie środków na pokrycie koniecznych kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowoadministracyjnym, w tym również uiszczenie wpisów w pozostałych sprawach zawisłych przez WSA. Sąd I instancji podkreślił, że należności publicznoprawne nie stanowią nadzwyczajnych wydatków, jakie podatnik zobowiązany jest uiścić do budżetu Państwa, a kwota 8 tys. zł, którą podaje skarżący jako dochód z działalności gospodarczej jest kwotą netto, zatem po odliczeniu kosztów koniecznych, aby działalność mogła być prowadzona. Sąd wskazał, że strona wstępując na drogę sądową powinna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia postępowania. Koszty związane z postępowaniem sądowym należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie oraz dopuszczenie dowodów zgłoszonych w sprzeciwie. Zarzucił orzeczeniu naruszenie art. 246 § 1 pkt. 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) w związku z błędnymi ustaleniami, dotyczącymi dobrej materialnej sytuacji skarżącego. W uzasadnieniu wskazał, że kwota, jaką dysponuje (8 tys. zł z tytułu prowadzonej działalności wraz ze świadczeniem emerytalnym żony oraz wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę) nie wystarcza na pokrycie wszelkich wydatków. Podkreślił, że w obecnej sytuacji oprócz wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, spłaca zadłużenie w wysokości 3 mln zł. Osiągany dochód nie pozwala mu na spłatę zobowiązań wobec wierzycieli. Wskazał, że o złej sytuacji materialnej świadczy również fakt, że Naczelnik Urzędu Podatkowego w C. wydał decyzję o rozłożeniu na raty zaległości podatkowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest przy tym obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § ppsa wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, eksponując w tym zakresie wysokość zadeklarowanych i osiąganych w rodzinie dochodów. W żaden sposób nie świadczą one o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przedstawiona przez niego sytuacja majątkowa i osobista wyklucza bowiem uznanie jej za trudną. Skarżący wraz z żoną dysponują kwotą ponad 11 tys. zł. (w tym kwota 8 tys. zł. to dochód z działalności, stanowiący kwotę netto, kwota 1.239,16 zł. netto z tytułu umowy o pracę oraz kwota 1.842,53 zł. stanowiąca świadczenie emerytalne małżonki). Analiza wyciągów z rachunków bankowych, deklaracji podatkowych oraz wykazu posiadanego majątku skarżącego i jego małżonki prowadzi do wniosku, że osiągają oni wysokie dochody, np. w 2014 r. - 13.619.144,84 zł. Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można zgodzić się ze stroną skarżącą, iż uiszczenie kwoty równej wpisowi sądowemu od skargi, zarówno w tej jak i w pozostałych sprawach zawisłych przed WSA, przy tak wysokich dochodach spowodować może uszczerbek w utrzymaniu dla skarżącego i jego rodziny. Ze względu na powyżej wykazane okoliczności, nie można uznać twierdzeń skarżącego za uzasadnione, iż jego złą sytuację majątkową potwierdza rozłożenie na raty zaległości podatkowych przez Naczelnika Urzędu Celnego w C., jak również podnoszenie, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań skutkować powinna zwolnieniem od kosztów sądowych. Jak zwraca się uwagę w orzecznictwie NSA, "zaciągnięcie kredytów bądź innych zobowiązań, a co za tym idzie w konsekwencji obowiązek ich późniejszego zwrotu i spłaty, nie przesądzają automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Tym samym, występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych" (v. m.in. postanowienie NSA z 25 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GZ 387/15). Należy w tym zakresie podzielić ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że zobowiązania prywatne nie mogą być uprzywilejowane w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych (por. np. postanowienie NSA z 26 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 130/11; postanowienia NSA z 18 lutego 2010 r., I FZ 447/09 (dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa oddalił zażalenie.