I GSK 146/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dariusz Dudra (spr.) Sędzia NSA Lidia Ciechomska-Florek Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Anna Sobińska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 593/15 w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia nałożonej kary porządkowej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od E. S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Rzeszowie 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 593/15 oddalił skargę E. S. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu (dalej: Dyrektor IC) z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia nałożonej kary porządkowej. Sąd I instancji rozstrzygał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Urzędu Celnego w Przemyślu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r. nałożył na skarżącą karę porządkową w kwocie 1000 zł. Organ I instancji uznał, że skarżąca pomimo trzykrotnego wezwania jej do stawienia się celem dokonania czynności nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. Orzekając na skutek zażalenia skarżącej Dyrektor IC postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, uznając że w sprawie zostały spełnione przesłanki umożliwiające nałożenie na skarżącą kary porządkowej wynikającej z art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. - dalej: o.p.). Jednocześnie ukarana E. S., złożyła do Naczelnika Urzędu Celnego w Przemyślu w dniu [...] grudnia 2014 r. wniosek o uchylenie nałożonej kary porządkowej. Organ I instancji postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015r. odmówił uchylenia nałożonej kary porządkowej. Orzekając na skutek zażalenia Dyrektor IC postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające odmowę uchylenia kary porządkowej, w związku z niedostatecznym usprawiedliwieniem trzykrotnego niestawiennictwa świadka. Zauważył, że wniosek o uchylenie kary porządkowej powiela argumentację, którą pełnomocnik świadka i świadek posługiwali się w toku prowadzonej kontroli, nie przedstawiając równocześnie żadnych dowodów na powoływane okoliczności, rzekomo usprawiedliwiające niestawiennictwo świadka. Skarżąca nie zgadzając się z rozstrzygnięciem wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Sąd I instancji oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia w pełni zgodził się ze stanowiskiem organów, że okoliczności zachowania skarżącej w toku postępowania kontrolnego, prawidłowo ustalone w stanie faktycznym stanowiącym osnowę rozstrzygnięć, wypełniały przesłanki określone w art. 262 § 1 pkt 2 o.p. uzasadniające nałożenie kary porządkowej. W ocenie WSA w związku z niedostatecznym usprawiedliwieniem trzykrotnego niestawiennictwa skarżącej na wezwanie organu, pomimo skutecznego powiadomienia o miejscu, terminie i celu czynności procesowej (okazanie przedmiotu znajdującego się w jej władaniu w celu dokonania oględzin i przesłuchanie w charakterze świadka) z jednoczesnym uprzedzeniem o konsekwencjach niezastosowania się do wezwania organ I instancji był uprawniony do dyscyplinowania świadka w drodze przedmiotowego środka prawnego pozostającego w jego kompetencji. Brak dostatecznego usprawiedliwienia niestawiennictwa i niewykonanie obowiązku świadka oraz dysponenta przedmiotu oględzin stanowi wystarczające uzasadnienie dla sięgnięcia po środki dyscyplinujące określone w art. 262 § 1 o.p. Sąd I instancji zaznaczył, że w ramach środka prawnego określonego w § 6 art. 262 o.p., doniosłość prawną nabiera wyłącznie to, czy ukarany zdołał dostatecznie usprawiedliwić niestawiennictwo i niewykonanie obowiązku, a nie to czy podejmowane czynności procesowe organu były uzasadnione, celowe i niezbędne w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Te ostatnie okoliczności podlegają badaniu przede wszystkim w trybie postępowania zażaleniowego, o którym mowa w art. 262 § 5 o.p., z której notabene skarżąca również skorzystała. Zakresy rozpoznania obu środków prawnych pozostawionych do dyspozycji ukaranego nie powinny się dublować. WSA wskazał również, że słusznie dostrzegły organy w niniejszej sprawie, iż wniosek o uchylenie kary porządkowej podobnie jak i zażalenie, w swoich uzasadnieniach powielają argumentację, którą pełnomocnik skarżącej i skarżąca posługiwali się w toku prowadzonej kontroli, nie przedstawiając przy tym dowodów na powoływane okoliczności, które w odmiennym świetle pozwoliłyby ocenić podawane przyczyny niestawiennictwa skarżącej i niewykonania ciążących nie niej obowiązków procesowych. W konkluzji Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca uchylała się od wykonania nałożonych na nią przez organ podatkowy obowiązków. Pomimo potwierdzenia odebrania pisemnych wezwań przez skarżącą, każdorazowego pouczenia jej o skutkach niezastosowania się do wezwania, nie stawiła się na trzykrotne pisemne wezwanie organu, nie przedstawiając żadnych dowodów potwierdzających wiarygodność wskazywanych powodów niestawiennictwa. Nie uczyniła tego także przy okazji wniesienia wniosku o uchylenie kary porządkowej. Taki stan rzeczy uzasadniał stanowisko organów o odmowie uchylenia nałożonej na skarżącą kary porządkowej. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną na powyższy wyrok, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła rażące naruszenie: 1. art. 262 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której nieobecność świadka nigdy nie była nieuzasadniona, nigdy świadek bezzasadnie nie odmówił składania zeznań, natomiast świadek każdorazowo usprawiedliwiał nieobecność, a ponadto świadek wskazał na znaczne utrudnienie związane z koniecznością okazywania samochodu z którego na co dzień wraz dzieckiem korzysta, próbując ustalić z organem kto i w jakiej wysokości pokryje koszty związane z okazaniem samochodu, na co organ nie zareagował; 2. art. 262 § 1 pkt 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie, tj. pominięcie okoliczności, iż świadek każdorazowo za pośrednictwem swojego pełnomocnika informował o niemożności okazania samochodu, jak również usprawiedliwiła nieobecność w terminach przez organ wyznaczanych. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi przez ustawodawcę w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zatem sam autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli instancyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone (por. wyrok NSA z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt I FSK 1536/11, LEX nr 1218336). Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek w stanie faktycznym sprawy nie zaistniała. W skardze kasacyjnej postawiono dwa zarzuty naruszenia prawa, a mianowicie naruszenia art. 262 § 1 pkt 2 o.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, w której nieobecność świadka nigdy nie była nieuzasadniona, nigdy świadek bezzasadnie nie odmówił składania zeznań, każdorazowo usprawiedliwiał nieobecność, a ponadto świadek wskazywał na znacznie trudności związane z konicznością okazaniem samochodu, z którego codziennie wraz z dzieckiem korzysta, próbując ustalić z organem kto i w jakiej wysokości pokryje koszty związane okazaniem samochodu, na co organ nie zareagował. Skarżąca kasacyjnie postawiła także zarzut naruszenia art. 262 § 1 pkt 1 o.p. poprzez jego niezastosowanie, tj. pominięcie okoliczności, iż świadek każdorazowo informował o niemożności okazania samochodu, jak również usprawiedliwiła nieobecność w terminach wyznaczonych przez organ. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności podnieść należy, że skarżąca kasacyjnie postawiła te same zarzuty co w skardze kasacyjnej dotyczącej wymiaru kary porządkowej (vide: wyrok NSA z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt I GSK 2103/15, dostępny w CBOSA). Przypomnieć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną na ustalenie kary porządkowej oddalił. Nie akceptując postawionych w niej zarzutów. Także i w tej sprawie dotyczącej instytucji uchylenia kary porządkowej, o której mowa w art. 262 § 6 o.p., z uwagi na nieusprawiedliwienie niestawiennictwa lub wykonania innych obowiązków, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 262 § 1 pkt 1 i 2 o.p. strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego: 1) nie stawili się osobiście bez nieuzasadnionej przyczyny, mimo że byli do tego zobowiązani, lub 2) bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową do 2.800 zł. Stosownie zaś do treści art. 262 § 6 o.p. organ podatkowy, który nałożył karę porządkową, może, na wniosek ukaranego, złożony w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia o nałożeniu kary porządkowej, uznać za usprawiedliwione niestawiennictwo lub niewykonanie innych obowiązków, o których mowa w § 1, i uchylić postanowienie nakładające karę. Składając wniosek o uchylenie kary porządkowej na podstawie art. 262 § 6 o.p. –skarżąca nie powinna kwestionować zasadności jej nałożenia i podnosić zarzutów przeciwko samemu nałożeniu kary, ale argumentować na rzecz zasadności twierdzenia o zaistnieniu okoliczności usprawiedliwiających niestawiennictwo i niewykonanie nałożonego przez organ podatkowy obowiązku jakim w niniejszej sprawie było stawienie się na przesłuchanie i przedstawienie samochodu do oględzin (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2011 r., sygn. akt II FSK 1004/10, LEX nr 1069797). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna jest niezasadna. Przekonują do tego oprócz wskazanego powyżej orzeczenia NSA z dnia 8 listopada 2017 r., sygn. akt I GSK 2103/15, oddalającego skargę kasacyjną w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, również okoliczności faktyczne tej sprawy, z których to jednoznacznie wynika, że skarżąca kasacyjnie wprawdzie za każdym razem przedstawiała argumentację uzasadniającą nieokazanie samochodu i złożenie zeznań, jednak - zdaniem NSA - argumenty, na które się powoływała są nieusprawiedliwione. Zauważyć bowiem należy, że świadek była trzykrotnie wzywana do okazania samochodu i złożenia zeznań. O ile niestawiennictwo na dwa pierwsze wezwania (tj. w dniu [...] sierpnia 2014 r. oraz w dniu [...] września 2014 r.) można uznać za usprawiedliwione, to jednak niestawiennictwo w dniu [...] października 2014 r. jest niedopełnieniem obowiązku określonego w art. 262 § 1 o.p., gdyż termin ten został uzgodniony z pełnomocnikiem strony z odpowiednim wyprzedzeniem, tak aby przeprowadzenie zaplanowanej czynności nie kolidowało z codziennymi obowiązkami czy planami świadka. W szczególności za nieusprawiedliwione w dniu [...] października 2014 r. należało uznać nieokazanie samochodu i niestawiennictwo skarżącej kasacyjnie motywowane tym, iż na skrzynkę elektroniczną funkcjonariusza prowadzącego kontrolę wpłynął e-mail od pełnomocnika strony, informujące, że czynności nie mogą się odbyć z uwagi na Święto Zmarłych oraz wyjazd E. i D. S. (jej męża) na groby bliskich w Polsce. W ocenie NSA, zasadnie Sąd I instancji uznał, że ten przypadek stanowi jaskrawy przypadek obstrukcji procesowej i dobitnie odzwierciedla nastawienie skarżącej do jej obowiązków procesowych pomimo stworzenia przez organ procesowy wszelkich warunków do ich wykonania. Argumentacja skarżącej jest nieusprawiedliwiona zwłaszcza, że do tych świąt były jeszcze dwa dni a ewentualny wyjazd na groby był do przewidzenia w momencie ustalania oględzin i przesłuchania wyznaczonego na dzień [...] października 2014 r. Działanie skarżącej kasacyjnie było nacechowane złą wolą przedłużenia lub uniemożliwienia przeprowadzenia wskazanych dowodów. Zatem, w ocenie NSA, nałożona kara porządkowa, w okolicznościach faktycznych sprawy, była usprawiedliwiona jak również brak było podstaw do jej uchylenia. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi za nieusprawiedliwione i oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a., natomiast o kosztach postanowił w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) zw. z pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm).