II GZ 609/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 20 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 738/15 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt III SA/Wa 738/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] stycznia 2015 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. R. P. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to złą sytuacją majątkową będącą konsekwencją prowadzonych postępowań podatkowych i egzekucyjnych. Skarżący wskazał, że w założeniu źródłem utrzymania jego i jego rodziny ma być działalność R. sp. z o.o., w której jest on jedynym udziałowcem i prezesem zarządu. Ze względu jednak na słabą koniunkturę na rynku samochodowym spółka nie generuje dochodów. Skarżący zaznaczył, że nie posiada innych udziałów ani akcji. Dodał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje niepracująca żona oraz dwie córki w wieku szkolnym. Rodzina utrzymuje się z pomocy świadczonej przez córkę z pierwszego małżeństwa. Pomoc ta ma charakter nieregularny zarówno co do okresów jak i wysokości. Dochód ten jest przeznaczany w całości na wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszącym ok. 2.500 zł. Skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat, czy ruchomości oraz że został wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych. Skarżący powołał się na fakt przyznania mu prawa pomocy w innych sprawach. Przedstawił zeznania podatkowe, postanowienie o wpisie do rejestru dłużników niewypłacalnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie wskazał, że przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583) nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 Kodeksu). Skoro skarżący uzyskuje pomoc od córki – A. P., która to pomoc była m. in. przeznaczana na pokrywanie różnych kosztów, to pomoc taka mogła zostać udzielona również na potrzeby niniejszego postępowania. Dalej, Sąd mając na uwadze, że na rachunku bankowym należącym do żony skarżącego zdeponowana jest kwota 900 zł wskazał, że obowiązek wzajemnej pomocy między współmałżonkami (art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, koszty czynszu, opłat za energię, gaz i inne koszty pokrywa A. P., z tytułu przysługującego z jej strony prawa dożywocia związanego w przeniesieniem na nią prawa do nieruchomości. Z akt sprawy nie wynika zaś, że umowa dożywocia została rozwiązana, ani też aby skarżący dochodził na drodze sądowej świadczeń wymagalnych. Z powyższego WSA wywiódł, że jeżeli strona nie dochodzi na drodze sądowej przysługujących jej uprawnień, np. świadczeń z tytułu umowy dożywocia, oznacza to, że z nich dobrowolnie rezygnuje. To zaś uzasadnia odmowę przyznania jej prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie obejmują wpis sądowy od skargi w wysokości 100 zł. W zażaleniu na to postanowienie R. P. wniósł o uchylenie kwestionowanego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego poznania, ewentualnie o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie pokrycia kosztów wpisu sądowego. W ocenie wnoszącego zażalenie Sąd I instancji naruszył art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), przez odmowę przyznania prawa pomocy w sytuacji, gdy skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu zażalenia R. P. ponownie zwrócił uwagę na niewielkie dochody wynikające ze złożonych do akt kserokopii zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014 r. w wysokości odpowiednio 1580 zł i 257 zł, a także na fakt, że rodzina utrzymuje się z pomocy świadczonej przez jego córkę z pierwszego małżeństwa. Suma ta pokrywa wydatki związane z bieżącym utrzymaniem w wysokości ok. 2.500 zł. Suma zaległości podatkowych strony wynosi zaś ok. 5.000.000 złotych. Ponadto w zażaleniu zwrócono uwagę na nieuzasadnione rozszerzenie zakresu obowiązku alimentacyjnego w kształcie przedstawionym przez Sąd I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Ponadto niedopełnienie przez wnioskodawcę obowiązku przedstawienia na podstawie art. 255 p.p.s.a. dodatkowych wyjaśnień odnośnie swojej sytuacji majątkowej, gdy ta w oparciu o przedłożone dotychczas informacje jest uznawana za niepełną bądź budzącą wątpliwości, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Orzeczenie sądu w zakresie przyznania stronie postępowania prawa pomocy nie może bowiem zostać oparte na ustaleniach faktycznych o charakterze fragmentarycznym lub hipotetycznym. Strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania sądu, nie ma podstaw, by oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego ze złożonym wnioskiem (por. postanowienie NSA z 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I OZ 1551/05). Jedynie zatem szczegółowe i wiarygodne zestawienie dochodów i wydatków pozwala na rzetelną ocenę sytuacji skarżącego. Tymczasem, w niniejszej sprawie rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego, którą można by poddać ocenie, pozostaje nieznana, mimo prawidłowego wezwania R. P. w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia dokumentów w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości budzi przede wszystkim rzetelność wykazania strony dochodowej sytuacji majątkowej skarżącego. O ile bowiem R. P. zadeklarował źródło dochodu umożliwiającego utrzymanie jego i rodziny, to w żaden sposób ani nie wykazał, że umowa dożywocia z córką A. P. została zawarta, ani też nie wykazał – choćby za pomocą kserokopii przelewów od córki – samego finansowania. Wykazanie utrzymywania rodziny skarżącego przez jego córkę, jako kluczowe z punktu widzenia deklarowanego obrazu strony dochodowej jego sytuacji majątkowej, powinno zostać szczególnie wiarygodnie udokumentowane, a tymczasem pozostało zupełnie gołosłowne, a w konsekwencji nie mogło zostać uznane za wiarygodne. Już z tego powodu wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Zeznania podatkowe, jako nieodzwierciedlające kompleksowo sytuacji majątkowej R. P. – co zresztą nie jest sporne – nie mogły stanowić podstawy dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy w sprawie, nawet przy uwzględnieniu wpisania skarżącego do rejestru dłużników niewypłacalnych. Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego również fakt, że dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, zobowiązanych na mocy art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego do wspólnego zaspokajania potrzeb rodziny, współkształtują sytuację finansową wnioskującego o przyznanie prawa pomocy – chociażby w tym zakresie (por. np. post. NSA z 25 października 2011 r., sygn. akt II FZ 627/11). Znajduje to również potwierdzenie w treści formularza PPF zobowiązującego do określenia w rubryce nr 10 dochodów wnioskodawcy jak i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że prawo pomocy – prawo ubogich - powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe, osobom samotnym, pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie NSA z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1179/13), Sąd negatywnie ocenił wybiórczo wykazaną sytuację majątkową żony skarżącego, mimo prawidłowego wezwania do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych osób pozostających z wnioskującym we wspólnym gospodarstwie domowym z okresu ostatnich trzech miesięcy. Skarżący nadesłał jedynie wyciąg z rachunku bankowego M. P. według stanu konta na dzień 29 kwietnia 2015 r., z którego istotnie – jak wywiódł Sąd I instancji – wynikało, że na rachunku dostępne środki to ok. 900 złotych. Z dokumentu tego jednak nie wynika - w sposób żądany przez Sąd – wysokość środków, którymi żona skarżącego pozostająca z nim w gospodarstwie domowym, dysponuje, jak i sposób wydatkowania środków zgromadzonych na koncie w miarodajnym trzymiesięcznym okresie. Stąd, trudno również ocenić, czy uprawnione lub nie byłoby uznanie skarżącego za osobę ubogą w wyżej opisanym rozumieniu, czyli osobę bez wsparcia, żyjącą na granicy ubóstwa. Należy jeszcze raz podkreślić, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Do określenia sytuacji finansowej wnioskodawcy niezbędne jest dysponowanie danymi o całokształcie sytuacji majątkowej wnioskodawcy – nie tylko o jego wydatkach i zadłużeniu, ale i o jego dochodach. Dane przedstawione przez skarżącego, mimo prawidłowego wezwania dokonanego przez Sąd I instancji, jako niekompletne, nierzetelne, uniemożliwiły Sądowi odtworzenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, a w konsekwencji dokonanie jej oceny. W tym stanie sprawy za zasadne należy uznać rozstrzygnięcie Sądu I instancji. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.