I OZ 1022/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 8 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. K. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 1588/15 o wezwaniu do uiszczenia wpisu w sprawie ze skargi E. K. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za nieruchomość postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. 5 Pismem z dnia 4 maja 2015 r. E. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na opisaną w sentencji decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju. Wraz ze skargą uiszczony został wpis sądowy w kwocie 200 zł. Zarządzeniem z dnia 22 maja 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, tj. różnicy pomiędzy wysokością odszkodowania ustaloną w zaskarżonej decyzji, a wysokością odszkodowania jakiej się domaga. Pismem z dnia 15 czerwca 2015 r. E. K. poinformowała, iż wartość przedmiotu zaskarżenia w jej sprawie wynosi 40.000 zł. Z uwagi na powyższe Przewodniczący Wydziału IV Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2015 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi o kwotę 1.000 zł, stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Na powyższe zarządzenie skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zarzuciła mu naruszenie art. 230 § 1 i 2 oraz art. 231 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej P.p.s.a., przez ich błędną wykładnię i w efekcie wadliwe zastosowanie § 1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zamiast zastosowania § 2 ust. 3 pkt 5 tego rozporządzenia, czego skutkiem było wydanie zaskarżonego zarządzenia. Skarżąca, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09, wskazała, iż powinna mieć ona zastosowanie w jej sprawie i w związku z tym wpis od skargi winien zostać ustalony w kwocie stałej 200 zł, a nie stosunkowej. W przeciwnym razie dochodzi bowiem do ograniczania wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Wysokość wpisu sądowego ma bezpośredni wpływ na jego realizację, ponieważ zwiększa po stronie osoby skarżącej ryzyko finansowe, które musi ona ponieść w celu ustalenia, czy w jej sprawie organy władzy działały zgodnie z zasadą praworządności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione, gdyż zaskarżone zarządzenie jest błędne. Kwestię sporną stanowi to, czy w sprawie niniejszej powinien być pobrany wpis stały, czy też stosunkowy – tak jak w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. W zaskarżonym zarządzeniu Przewodniczący przyjął, iż w niniejszej sprawie, dotyczącej ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę powinien zostać pobrany wpis stosunkowy, i wezwał skarżącą do uzupełnienia wpisu w kwocie 1.000 zł. Nie jest to stanowisko trafne, bo wpis w prawidłowej wysokości został uiszczony. Wniesiona w rozpoznawanej sprawie skarga jest pismem wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne, a zatem podlega obowiązkowi wpisu sądowego (p. art. 230 P.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem art. 231 P.p.s.a., wpis stosunkowy od pism wszczynających postępowanie pobiera się w sprawach, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne, a w innych sprawach pobiera się wpis stały. Zaskarżeniem objęto tu decyzję Minister Infrastruktury i Rozwoju utrzymującą w mocy decyzję orzekającą o ustaleniu odszkodowania za nieruchomość. Jest ono wynikiem odjęcia własności nieruchomości, czyli wywłaszczenia sensu largo. Charakter sprawy jest zatem ściśle związany z tym faktem, bez względu na to, że aktualnie od niego się oderwał i może nosić znamiona sprawy w przedmiocie należności pieniężnej. Przeto w tej sprawie, tak jak w sprawie dotyczącej wywłaszczenia, nie jest jej przedmiotem należność pieniężna. Skarga wniesiona w sprawie, w której organ administracji orzekł w oddzielnej (nie łącznie z orzeczeniem o wywłaszczeniu) decyzji o ustaleniu i przyznaniu określonej kwoty odszkodowania, nie może być inaczej traktowana pod względem wpisu niż sprawa, w której oba elementy zawarto w jednej decyzji. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji osób, które są w takiej samej sytuacji, różniącej się wszak tylko formalnie – pod względem ilości decyzji. Stawiałoby nadto osoby, które sprzeciwiają się wywłaszczeniu w lepszej sytuacji, niż te które z tym faktem się godzą, a tylko kwestionują wysokość należnego odszkodowania. Taki pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 14/09, w której uznał, iż w sprawie ze skargi na decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu wysokości odszkodowania pobiera się wpis stały określony w § 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, także wówczas, gdy skarżący kwestionuje tylko wysokość ustalonego odszkodowania. Co prawda w jej uzasadnieniu zwrócił uwagę, że kwestia rodzaju i wysokości wpisu sądowego w razie zaskarżenia odrębnych decyzji o wywłaszczeniu i ustaleniu wysokości odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wykraczała poza zakres wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, na skutek którego została ona podjęta, lecz nie oznacza to że wypowiedział się przeciwnie w materii tej sprawy. W judykaturze co prawda pojawiły się orzeczenia odmienne, zasadzające się na takiej właśnie podstawie (p. postanowienia z dnia: 27 maja 2015 r., sygn. akt I OZ 541/15, 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 298/15, 10 października 2014 r., sygn. akt I OZ 1014/13), ale obecny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego ich nie podziela, przychylając się do stanowiska zajętego w postanowieniach tego Sądu z dnia: 12 maja 2015 r., sygn. akt I OZ 447/15, 8 października 2015 r., sygn. akt I OZ 764/14 – tu zwłaszcza z pogłębioną analizą zagadnienia – oraz wyrokach z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2517/13 i I OSK 1531/13). W tym stanie rzeczy nie ma znaczenia drugi zarzut podniesiony w zażaleniu, a dotyczący ograniczania stronie prawa do sądu, bo wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie narusza tej reguły i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Podkreślenia wymaga, iż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna się liczyć z wydatkami na ten cel, bo jest to skutek zasady odpłatności postępowań sądowych. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uchwale 7 sędziów z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GPS 2/10, samo wprowadzenie obowiązku ponoszenia przez strony opłat sądowych i wydatków nie jest sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, jednakże pod warunkiem że stworzony zostanie odpowiedni system środków zapewniających korzystanie z prawa do sądu osobom, które nie są w stanie, z uwagi na sytuację materialną, ponieść tych opłat lub kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika (p. również B. Banaszak, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Warszawa 2012, Legalis). Do środków takich należy instytucja zwolnienia od kosztów sądowych i będące jej elementem prawo pomocy, regulowane w oddziale 2. rozdziału 3. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona, która ze względu na swoją trudną sytuację materialną nie jest w stanie partycypować w ponoszeniu kosztów postępowania może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, jako środka stworzonego dla tych podmiotów, w stosunku do których prawo do sądu mogłoby być ograniczone ze względu na ich sytuację materialną. Wszystkie cytowane orzeczenia publikowane są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Z tych przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 P.p.s.a. ----------------------- 2