I OSK 1873/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędzia del. WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska Protokolant starszy asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 1381/15 w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 3 czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję [...]Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia 31 marca 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz R.K. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 22 marca 2016 r. o sygn. akt II SA/Wa 1381/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę R.K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 3 czerwca 2015 r. nr [...]w przedmiocie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Komendant Miejski Policji w [...] rozkazem personalnym nr [...]z dnia 18 czerwca 2013 r., działając na podstawie art. 6f, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687, z późn. zm.), § 3, § 4 ust. 1 pkt 1, 4, 5 i § 5 ust. 1-4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732, ze zm.), ustalił sierż. szt. R.K. na dzień przyjęcia do służby - 4 grudnia 2006 r. łączną wysługę lat w wymiarze: 13 lat, 4 miesiące, 14 dni. Komendant Wojewódzki Policji w [...]postanowieniem nr 5 z dnia 17 lutego 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...], a w dniu 31 marca 2015 r. wydał decyzję nr [...]na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kpa, którą stwierdził nieważność powyższego rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...]. W odwołaniu od powyższej decyzji policjant zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa poprzez jego zastosowanie i stwierdzenie nieważności rozkazu personalnego w sytuacji, gdy wymieniony rozkaz personalny został wydany na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Komendant Główny Policji po rozpoznaniu powyższego odwołania w decyzji utrzymującej w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji stwierdził, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa, który dopuszcza możliwość stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej tylko w ściśle określonych przypadkach, a mianowicie, jak już wcześniej wskazano, w razie wydania takiej decyzji bez podstawy prawnej lub wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. W przypadkach określonych w tym przepisie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji zmierza zatem do ustalenia, czy decyzja wydana w trybie zwykłym jest dotknięta naruszeniem prawa, a jeżeli tak, to czy naruszenie to ma charakter "zwykły" czy "rażący", bądź też czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Dalej organ wyjaśnił, że decyzyjne rozstrzyganie kwestii związanych ze stosunkiem służbowym policjanta jest możliwe tylko wtedy, gdy przepis prawa wyraźnie wprowadza taką formę władczego działania. Działanie takie nie może być domniemywane, ani wynikać tylko z wykładni przepisów prawa. Tymczasem z analizy stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...] wynika, że nie istniały wówczas unormowania prawne, które mogłyby stanowić podstawę wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia policjantowi wysługi lat, od której zależy nabycie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego. Podstawy takiej w ocenie organu, brak jest zarówno w ustawie o Policji, jak i w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r., na które to akty prawne powołał się organ I instancji. Dodatkowo organ zauważył, że z treści uzasadnienia rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...] wynika wprost, iż organ rozstrzygając o zaliczeniu policjantowi do wysługi lat okresu od 22 maja 1992 do 31 października 1995 r. zastosował przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, ze zm.), obowiązującej do dnia 31 grudnia 1990 r., a zatem przepisy, które w omawianym stanie faktycznym nie powinny znaleźć zastosowania. W związku bowiem z faktem, iż policjant wniósł o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego poprzez zaliczenie mu do wysługi lat okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od 22 maja 1992 r. do 31 października 1995 r., to normatywnej treści pojęcia "domownik" należało poszukiwać w obowiązującej już wówczas ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, ze zm.). Organ stwierdził, że definicja legalna pojęcia "domownik" zawarta w art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. nie jest tożsama z definicją "domownika" wskazaną w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. Dlatego też Komendant Miejski Policji w [...], powołując przepisy prawa nie mające w sprawie zastosowania (art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r.), błędnie z ich treści wywiódł, iż policjant spełnił wymogi prawne do uznania go za domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Ograniczenie się przez Komendanta Miejskiego Policji w [...] jedynie do ustalenia stanu faktycznego nie mającego oparcia w obowiązujących przepisach prawa, w ocenie organu II instancji, spowodowało, że organ ten nie tylko nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, ale także nie dokonał jego analizy i oceny, pod kątem spełnienia przez policjanta wszystkich wymogów, określonych w art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Należało zatem stwierdzić, iż Komendant Miejski Policji w [...], wydając omawiany rozkaz personalny, w sposób oczywisty i rażący naruszył zarówno przepis art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., poprzez jego błędne zastosowanie, jak również przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., poprzez jego niezastosowanie, pomimo takiego obowiązku wynikającego wprost z przepisów prawa. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji wskazał, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty organu dotyczące naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych (przez niewyczerpujące zgromadzenie, czy niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy). Elementy te należą bowiem do takich wątpliwości, które mogą służyć do wzruszenia decyzji w trybie zwykłym i nie stanowią rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Sąd nie poparł też poglądu organu co do tego, że rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w [...] został wydany bez podstawy prawnej, a więc obarczony jest wadliwością z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zaznaczył, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wystąpiła rozbieżność poglądów co do możliwości prowadzenia przez organy odrębnego postępowania administracyjnego i wydania decyzji w przedmiocie zaliczenia do wysługi lat okresu pracy w charakterze domownika w indywidualnym gospodarstwie rolnym. W tym zakresie pojawiły się dwa odmienne stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich kwestia zaliczenia okresów służby, pracy albo pozostawania poza pracą do wysługi lat powinna być rozpatrywana i rozstrzygana w ramach sprawy o uprawnienie (świadczenie) ze stosunku służbowego, warunkowane tą wysługą, nie zaś stanowić przedmiot odrębnej sprawy administracyjnej. Stanowisko to odwołuje się do postanowień uchwały NSA z dnia 24 września 2001 r., sygn. akt OPS 8/01 (publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.) dotyczącej żołnierzy zawodowych, w której uznano, że rozstrzyganie o tym, czy okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym podlega zaliczeniu do stażu służby żołnierza zawodowego, od którego zależy wysokość nagrody jubileuszowej żołnierza (art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy – Dz. U. 1992 Nr 5 poz. 18 ze zm.) oraz do wysługi lat, od której uzależniona jest wysokość uposażenia według stopnia wojskowego (art. 12 ust. 2 powołanej ustawy) nie jest przedmiotem odrębnej sprawy administracyjnej załatwianej w drodze decyzji administracyjnej. Zdaniem Sądu decyzje przełożonych wydane tylko w kwestii zaliczenia danych okresów do wysługi lat nie mają podstawy prawnej, a doliczenie okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do wysługi lat może nastąpić jedynie w drodze zmiany decyzji, w której określono wysługę lat funkcjonariusza służby mundurowej lub żołnierza zawodowego. Drugie stanowisko natomiast uznaje, że kwestia zaliczenia okresów służby, pracy albo pozostawania poza pracą do wysługi lat jest odrębną sprawą administracyjną rozstrzygną w drodze decyzji. Sądy uznają, że w sytuacji, gdy policjant nie dysponował przy przyjęciu do służby odpowiednimi dokumentami dotyczącymi okresów zaliczonych do wysługi lat w Policji, to po ich dostarczeniu możliwa jest zmiana ustaleń w tym zakresie i zaliczenie mu dalszych udokumentowanych okresów. Odbywa się to w drodze decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie określonym w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia MSWiA z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), która określa termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu, przy czym dalszy wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Policji nie wymaga wydania odrębnej decyzji (§ 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia). Zaliczenie okresów, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia, następuje zgodnie z § 5 ust. 4 powołanego rozporządzenia w decyzji administracyjnej (postanowienie NSA z dnia 16 marca 2011 r., sygn. akt I OSK 365/11, podobnie wyroki NSA: z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 817/08, z dnia 12 listopada 2009 r., sygn. akt I OSK 376/09, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Uznaje się zatem, że przepisy rozdziału 2 powołanego rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2001 r. określają tryb postępowania w sprawie administracyjnej związanej z zaliczeniem okresów pracy poza służbą mundurową do wysługi lat, ponieważ zgodnie z § 5 ust. 4 rozporządzenia, termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość określa się w decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie ustępu 2 i 3 (wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 983/06, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Zasadnicze znaczenie mają w tym względzie postanowienia § 5 tego rozporządzenia, który przewiduje osobny tryb załatwiania tego rodzaju spraw, a więc należy uznać, że w tym wypadku przepis prawa materialnego statuuje osobną sprawę administracyjną. Sąd I instancji przychylił się do tego drugiego poglądu i zaznaczył, że w sprawach dotyczących funkcjonariuszy Policji nie została podważona konstytucyjność § 5 ust. 4 rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2001 r., który wskazuje wprost, że zmiana wysługi lat wymaga rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Przepis ten został wydany na podstawie art. 102 ustawy o Policji, zgodnie z którym rozporządzenie powinno określać szczegółowe zasady i tryb zaliczania do wysługi lat okresów służby, pracy i innych okresów, co wskazuje, że ustawodawca chciał aby omawiany rodzaj spraw był traktowany jako odrębna sprawa administracyjna. Ponadto zwrócono uwagę, że treść powołanego art. 102 różni się znacząco od art. 12 ust. 2 ustawy o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania uchwały), zgodnie z którym rozporządzenie powinno określać jedynie tryb obliczania wysługi lat. Dlatego też w ocenie Sądu, Komendant Miejski Policji w [...] miał podstawę prawną do wydania rozkazu personalnego nr [...]z dnia 18 czerwca 2013 r. o ustaleniu łącznej wysługi lat R.K. na dzień przyjęcia do służby w Policji. Sąd I instancji podzielił natomiast twierdzenia organu dotyczące zastosowania przez Komendanta Miejskiego Policji w [...] przy wydaniu rozkazu personalnego nr [...]z dnia 18 czerwca 2013 r. przepisów ustawy nieobowiązującej w dacie wydania decyzji. Z treści uzasadnienia rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...] wynika wprost, iż organ rozstrzygając o zaliczeniu policjantowi do wysługi lat okresu od 22 maja 1992 do 31 października 1995 r. zastosował przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, ze zm.), obowiązującej do dnia 31 grudnia 1990 r., a zatem przepisy, które w omawianym stanie faktycznym nie powinny znaleźć zastosowania. Skarżący wniósł o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego poprzez zaliczenie mu do wysługi lat okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od 22 maja 1992 r. do 31 października 1995 r., zatem słusznie wskazał organ, że normatywnej treści pojęcia "domownik" należało poszukiwać w obowiązującej już wówczas ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, ze zm.). Powyższe uchybienie Komendanta Miejskiego Policji w [...], miało w ocenie Sądu, charakter rażącego naruszenia prawa dlatego też, na tej podstawie, organ miał obowiązek stwierdzić nieważność rozkazu personalnego nr [...]z dnia 18 czerwca 2013 r. o ustaleniu łącznej wysługi lat R.K. na dzień przyjęcia do służby w Policji, co też uczynił. Konkludując w ocenie Sądu, zaskarżone decyzje organu I i II instancji są prawidłowe. Co prawda Sąd nie podzielił wszystkich poglądów tam wyrażonych – co do braku podstawy prawnej do wydania przedmiotowego rozkazu i rażącego naruszenia prawa, poprzez braki w postępowaniu dowodowym, jednak stwierdzona przesłanka rażącego naruszenia przepisu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., poprzez jego błędne zastosowanie oraz przepisu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., poprzez jego niezastosowanie, stanowią wystarczającą podstawę do zastosowania trybu nadzorczego w stosunku do rozkazu personalnego Komendanta Miejskiego Policji w [...]. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył R.K., zaskarżając go w całości zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. 1) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na wyrażeniu błędnego poglądu prawnego, że błędne określenie podstawy prawnej decyzji administracyjnej stanowi rażące naruszenie prawa i w konsekwencji zastosowanie ww. przepisu, w sytuacji gdy wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że decyzja taka nie ma podstawy w żadnym powszechnie obowiązującym przepisie prawnym ani o charakterze materialnym, ani procesowym, zaś w sprawie zakończonej rozkazem personalnym nr [...]Komendanta Miejskiego Policji w [...] z dnia 18 czerwca 2013r. istniała ustawowa podstawa prawna do wydania przez taki organ, decyzji o takiej treści tj. przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i i rozpoznanie sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna, która została oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a., poprzez jego błędną wykładnię, zasługiwała na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji co do tego, że zastosowanie przez organ przy wydaniu rozkazu personalnego z dnia 18 czerwca 2013r. ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133, ze zm.), obowiązującej do dnia 31 grudnia 1990 r., zamiast ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403, ze zm.), stanowi rażące naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności w/wym. rozkazu. Stosownie do art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy ( Dz. U. nr. 54, poz. 310 ), do stażu pracy w określonych przypadkach zalicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Ma rację Sąd I instancji twierdząc, że ta ostatnia okoliczność powinna być oceniana z punktu widzenia przepisów obowiązujących w czasie wykonywania pracy, która ma podlegać zaliczeniu (tak np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2015 r., sygn. akt I OSK 316/14, internetowa Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Jeżeli skarżący zatem wnosił o zaliczenie do wysługi lat okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia 22 maja 1992r. do dnia 31 października 1995r., to okoliczność, czy świadczył tę pracę w charakterze domownika, nie może być rozważana z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W takiej sytuacji należy odwołać się do definicji domownika wynikającej z art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie oznacza to jednak, że w okolicznościach niniejszej sprawy przedstawiona nieprawidłowość przesądza o tym, że rozkaz personalny z dnia 18 czerwca 2013r. obarczony jest wadą rażącego naruszenia prawa – art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Trzeba przypomnieć, że przepis art. 2 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1982r. stanowił, iż domownikami są członkowie rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Zgodnie z art. 6 pkt. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Jak wynika przytoczonych regulacji istotnymi różnicami w definicji domownika są przesłanki: głównego źródła utrzymania (obecnie nie występująca), jak też charakter pracy w gospodarstwie (poprzednio nie obowiązywał wymóg stałej pracy). Poza tym nowa regulacja przewiduje przesłanki: wieku (ukończone 16 lat), pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkiwania na terenie gospodarstwa albo w bliskim jego sąsiedztwie, wreszcie brak powiązania z rolnikiem stosunkiem pracy (poprzednio niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia). Analiza tych regulacji prowadzi do konkluzji, iż zakres poprzednio obowiązujących przepisów był węższy ( wymogi surowsze ) niż obecnych. Istotną dla jej wyniku jest przesłanka charakteru pracy, której cechą na gruncie nowej regulacji musi być "stałość" pracy. Co prawda w uzasadnieniu rozkazu personalnego z dnia 18 czerwca 2013r. organ tj. Komendant Miejski Policji w [...] odwołał się do przesłanki " głównego źródła utrzymania", zamiast do przesłanki " stałej pracy" , to dokonał równocześnie oceny charakteru pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców pod katem tej ostatniej. Świadczą o tym ustalenia dotyczące nauki R.K. w Liceum Ogólnokształcącym w [...] i wyprowadzone z nich wnioski. Trzeba przypomnieć, że w świetle ukształtowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego stała praca domownika w gospodarstwie rolnym nie wiąże się z koniecznością nieustannego świadczenia przez niego prac przez cały czas, lecz łączy się z jego pomocniczą rolą w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego R.K. wykonywał w gospodarstwie rolnym rodziców prace pozwalającą uznać ja za stałą. Mając na uwadze powyższe oraz zasadę trwałości decyzji ostatecznych, należy zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie, że w stanie faktycznym sprawy powołanie w uzasadnieniu rozkazu personalnego z dnia 18 czerwca 2013r. ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, zamiast ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie stanowi rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt. 2 K.p.a. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.188 P.p.s.a. w zw. z art. 203 pkt. 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.