II SA/Bk 486/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 października 2015 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia (...) maja 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy zwrotu zatrzymanego prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia (...) kwietnia 2015 roku numer (...).- Prezydent Miasta Ł. decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], odmówił K. S. zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat C, C+E do czasu przedstawienia orzeczenia psychologicznego o braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami kat. C, C+E, orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami kat. C, C+E oraz upływu okresu obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B. Z decyzją tą nie zgodził się K. S. i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. zarzucając naruszenie: - art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, poprzez błędne przyjęcie, że prawo jazdy kat. C i C+E nie może być wydane osobie, w stosunku do której orzeczono prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kat. C i C+E, podczas gdy przepis ten wyklucza wydanie prawa jazdy w zakresie obowiązywania tego zakazu, zaś w stosunku do skarżącego nie orzeczono zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii C i C+E; - art. 12 ust. 2 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w sytuacji gdy przepis ten ma zastosowanie do osób ubiegających się o nowe uprawnienia, zaś skarżący takie uprawnienie posiada i wnosił o wydanie prawa jazdy w zakresie w jakim nie dotyczył go zakaz prowadzenia pojazdów z uwagi na to, że uprzednio zostało mu ono zatrzymane a następnie na mocy wyroku Sądu Rejonowego w W. orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie obejmował uprawnienia w zakresie prawa jazdy kat. C i C+E. Wskazując na powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o wydaniu mu prawa jazdy w zakresie kat. C i C+E. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku, do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Natomiast stosownie do art. 12 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 ww. ustawy, przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kat. C i C+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B. Bezsporne w sprawie jest, że Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r., sygn. akt [...] na podstawie art. 42 § 2 kk orzekł wobec K. S. środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 3 lat z wyłączeniem uprawnień kat. C, C+E. K. S. posiadał prawo jazdy kat. B, B+E, C, C+E wydane przez Prezydenta Miasta Ł. dnia [...] stycznia 2014 r. na druku nr [...], dlatego też Prezydent Miasta Ł. wydając na podstawie ww. wyroku decyzję, nr [...] z dnia [...] marca 2015 r. zobowiązany był wyłącznie do cofnięcia uprawnień w zakresie kat. B, B+E. Niemniej Prezydent Miasta Ł. nie mógł zwrócić skarżącemu prawa jazdy kat. C i C+E, gdyż związany był przepisem art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy o kierujących pojazdami, który zakazuje zwrotu zatrzymanego prawa jazdy kat. C i C+E w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. B. W sprawie bezsporne jest, że wyrokiem z dnia [...] grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w W. zakazał skarżącemu prowadzenia pojazdów w zakresie kat. B. Natomiast argument Prezydenta, że skarżący nie przedłożył wyników badania lekarskiego i psychologicznego ma w sprawie drugorzędne znaczenie, bowiem nawet gdyby skarżący wymagane od niego badania przedłożył, to i tak ze wskazanych wyżej powodów nie mógłby otrzymać prawa jazdy kat. C i C+E. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że są one niezasadne i świadczą o błędnej interpretacji przepisów art. 12 ustawy. W ocenie organu odwoławczego przepis art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy dotyczy nie tylko osób które ubiegają się o nowe uprawnienia lecz także osób, które takie uprawniania już posiadają. Skargę do tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł K. S. i zarzucił, że organ odwoławczy ograniczył się tylko do powołania się na art. 12 ustawy i nie zastosował wykładni rozszerzającej, tak jak uczynił to Sąd Rejonowy w wyroku, gdzie wziął pod uwagę nie tylko literę prawa, ale i względy społeczne dotyczące człowieka, który wprawdzie popełnił czyn naganny, ale nie został pozbawiony przez sąd możliwości normlanej egzystencji. Skarżący podał, że posiada wykształcenie zawodowe i nie potrafi nic robić jak tylko wykonywać zawód kierowcy. W miejscu zamieszkania i w miejscu pracy posiada pozytywną opinię. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r., nr 30, poz. 151 ze zm.), zgodnie z którym przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stanowiący, że prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: - AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B (art. 12 ust. 2 pkt 2); - B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E ( art. 12. ust. 2 pkt 3) - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Organy rozstrzygające niniejszą sprawę uznały, że powyższe przepisy znajdują zastosowanie nie tylko w odniesieniu do osób ubiegających się o nowe uprawnienia, ale także do osób posiadających uprzednio uzyskane uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii w nich wymienionych, które nie zostały wskazane w wyroku sądowym orzekającym o środku karnym określonym w art. 42 Kodeksu karnego, w sytuacji, w której osoby te wnoszą o wydanie dokumentu potwierdzającego ich posiadanie. W początkowym okresie obowiązywania przywołanych wyżej przepisów, w orzecznictwie sądów administracyjnych dochodziło do rozbieżności w ocenie zakresu obowiązywania wprowadzonych zakazów. W niektórych rozstrzygnięciach prezentowane było stanowisko, w myśl którego zakazy te dotyczyły zarówno osób ubiegających się o nowe uprawnienia, jak i osób już wcześniej je posiadających, w innych, że regulacja ta dotyczy wyłącznie osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Ten ostatni pogląd stał się dominujący w orzecznictwie i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę również go podziela (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 marca 2014 r., II SA/Go 145/14; WSA w Bydgoszczy z 8 kwietnia 2014 r., II SA/Bd 2/14; wyrok WSA w Poznaniu z 11 czerwca 2014 r., III SA/Po 1428/13 - dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej baza orzeczeń nsa.gov.pl), Z całą pewnością na utrwalenie tej linii orzeczniczej wpływ miał pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w postanowieniu z 26 lutego 2014 r., I KZP 29/13, w myśl którego, jeżeli sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów, do kierowania którymi potrzebne jest prawo jazdy kategorii B, to kierowca nie dostanie dokumentu w zakresie innych kategorii, ale też zakaz nie rozciąga się na te uprawnienia, które wcześniej posiadał. Dokonując analizy treści art. 12 ust.2 ustawy o kierujących pojazdami Sąd Najwyższy wskazał, że skoro ustawa rozróżnia osoby ubiegające się o uprawnienia do kierowania pojazdami od osób, które takie uprawnienia posiadają, to przyjąć należy, że przepis ten dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k.k., w sytuacji, w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. W istocie więc orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. Zatem w konsekwencji wyrażenie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nie ingerujące w zakres orzeczenia sądu i nie naruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd, a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro w prawomocnym wyroku sąd karny orzekł o zakazie prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem uprawnień kategorii C i C + E, to tym samym skarżącemu powinno zostać zwrócone prawo jazdy w zakresie tych kategorii. W przeciwnym wypadku doszłoby do niedopuszczalnej zmiany przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Reasumując wskazać należy, że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami prowadzi do wniosku, iż w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 § 1 lub § 2 k.k. i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać (zwrócić) osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli je ona posiadała. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu prowadziłaby do niewykonalności wyroków sądu powszechnego. Gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie takim osobom zwrotu prawa jazdy w tym zakresie, wówczas dokonałby on stosownych zmian w kodeksie karnym, czego nie uczynił uchwalając ustawę o kierujących pojazdami (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z 8 kwietnia 2014 r., II SA/Bd 2/14, WSA w Olsztynie w wyroku z 24 czerwca 2014 r., II SA/Ol 245/14, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym Sąd uznał, że organy przy wydawaniu decyzji dokonały niewłaściwej interpretacji art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego skutkującego koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji - po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organy uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię prawa i rozstrzygną o wniosku skarżącego w sposób z nią zgodny.