I OSK 3522/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 256/15 odrzucające skargę A. K. na bezczynność Wójta Gminy Długołęka w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 256/15, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odrzucił skargę A. K. na bezczynność Wójta Gminy Długołęka w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o umorzenie zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej z powodu nieuzupełnienia w terminie braków formalnych skargi – niepodpisania skargi. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wniósł A. K., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2066/15, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił powyższe postanowienie wskazując, że w aktach sądowych znajduje się pismo pochodzące od skarżącego i zatytułowane: "Skarga na bezczynność Organu" datowane na dzień 12 listopada 2014 r. i posiadające prezentatę Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 marca 2015 r., które to pismo jest tożsame w treści ze skargą złożoną w Biurze Podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 17 listopada 2014 r. Wobec tego NSA uznał, że w ustawowym terminie skarżący usunął braki formalne skargi poprzez złożenie odpisu oryginalnie podpisanej przez niego skargi. Zarządzeniem z dnia 15 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wezwał skarżącego do wykazania, czy przed wniesieniem skargi na bezczynność wniósł zażalenie do organu wyższego stopnia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego wskazał, że zażalenie na bezczynność stanowiło pismo z dnia 12 listopada 2014 r. zatytułowane "skarga na bezczynność organu w związku z odmową wydania przez Wójta Gminy Długołęka decyzji w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu zaliczki alimentacyjnej". Na poparcie tego twierdzenia pełnomocnik przedstawił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...], w którym uznano wniesione zażalenie za uzasadnione i wyznaczono Wójtowi Gminy Długołęka dodatkowy, czternastodniowy termin załatwienia sprawy. Pełnomocnik wskazał, że chociaż pismo zostało nazwane "skarga na bezczynność organu", to jego treść wyraźnie wskazuje, że jest to zażalenie na bezczynność. Rozpatrzenie zażalenia przez organ wyższego stopnia oznacza, że skarżący wymagany tryb wyczerpał. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 256/15, na podstawie 58 § 1 pkt 6 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę ze względu na niewyczerpanie przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego trybu zażaleniowego przewidzianego w art. 37 K.p.a. Sąd podał, że zażalenie, o którym mowa w powołanym przepisie, jest równoznaczne ze środkiem odwoławczym w rozumieniu art. 52 § 1 p.p.s.a i spełnia kryterium wyczerpania środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 § 2 tej ustawy. Wskazano, że rozpoznawanej sprawie skarżący wprawdzie zainicjował postępowanie zażaleniowe dotyczące braku stosownej reakcji organu I instancji, jednakże uczynił to z jednoczesnym wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, uniemożliwiając tym samym organowi wyższego stopnia zakończenie postępowania zażaleniowego przed wniesieniem skargi do tego sądu. Postępowanie zainicjowane wniesieniem przez skarżącego zażalenia zakończyło się bowiem wydaniem postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego, nr [...] w dniu [...] grudnia 2014 r., tj. po wniesieniu skargi na bezczynność. Organ odwoławczy nie miał zatem możliwości załatwienia zażalenia przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Sądu samo wniesienie środka zaskarżenia nie jest równoznaczne ze spełnieniem warunku, o którym mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a. O spełnieniu tego warunku można mówić dopiero po rozpoznaniu wniesionego środka zaskarżenia przez organ administracji publicznej. Sąd podkreślił, że zażalenie w przedmiocie bezczynności można uznać za skuteczne w postępowaniu sądowoadministarcyjnym dopiero po upływie okresu umożliwiającego organowi wyższego stopnia dokonanie czynności, o których mowa w art. 37 § 1 K.p.a., który to okres zgodnie z przepisem art. 35 § 3 K.p.a. wynosi jeden miesiąc. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wniósł A. K., reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, zaskarżając je w całości. W skardze tej zarzucono naruszenie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 52 § 1 p.p.s.a., polegające na błędnym uznaniu, że skarżący złożył skargę na bezczynność przed wyczerpaniem środków zaskarżenia, jakie służyły w postępowaniu przed organem właściwym. W oparciu o powyższy zarzut wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, które to koszty nie zostały opłacone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu podniesiono, że skarga na bezczynność została złożona niejako dwutorowo – zarówno do Sądu, jak i do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wskazano, że gdyby do tej pory SKO nie wydało orzeczenia, to wtedy można by było twierdzić, że nie zostały wyczerpane środki zaskarżenia. W niniejszej jednak sprawie Kolegium wypowiedziało się w przedmiocie bezczynności, a więc należy stwierdzić, że droga odwoławcza została wyczerpana i rozpoznanie skargi na tym etapie należy już wyłącznie do sądu administracyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wójt Gminy Długołęka, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Długołęce wyjaśnił przyczyny pozostawania organu bezczynności, które jego zdaniem były w sprawie uzasadnione i podał, że w dniu 18 lutego 2015 r. wydana została decyzja o umorzeniu postępowania wszczętego na wniosek A. K. z dnia 18 września 2014 r. w sprawie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 52 § 1 p.p.s.a., skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. W przypadku skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, zgodnie z art. 37 § 1 K.p.a., warunkiem dopuszczalności skargi do sądu administracyjnego jest wniesienie do właściwego organu zażalenia do organu wyższego stopnia, a jeżeli nie ma takiego organu – wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Należy przy tym podkreślić, że warunkiem formalnym wniesienia skargi na bezczynność jest samo uprzednie złożenie zażalenia (wezwania), niezależnie od tego, czy zażalenie to zostanie rozpatrzone oraz niezależnie od stanowiska zajętego w razie rozpatrzenia zażalenia. Nie ma natomiast wymogu, aby przed wniesieniem skargi upłynął ustawowy termin do załatwienia zażalenia przez organ wyższego stopnia. Oznacza to, że terminy do wniesienia skargi ustalone w art. 53 § 2 p.p.s.a. nie mają zastosowania do skargi na bezczynność organu (tak Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w postanowieniu z dnia 7 listopada 2013 r., sygn. akt I OZ 1019/13, wyroku z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 889/13, wyroku z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt II OSK 1982/13 i postanowieniu z dnia 20 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2915/15). Przeciwne od wyżej przedstawionego stanowisko, jakie wyrażone zostało w zaskarżonym postanowieniu nie mogło być zaakceptowane. Podnieść ponadto należy, że chociaż wniesienie skargi na bezczynność (przewlekłość postępowania) nie jest ograniczone żadnym terminem, to także w przypadku tego rodzaju spraw skarga – zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. – powinna być wniesiona za pośrednictwem organu. Skarga na bezczynność Wójta Gminy Długołęka sporządzona przez A. K. w dniu 12 listopada 2014 r. przesłana została na adres Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 14 listopada 2015 r. (data stempla pocztowego) i wpłynęła do tego Sądu w dniu 17 listopada 2015 r. Następnie, przy piśmie Sądu z dnia z dnia 20 listopada 2014 r. (sygn. akt IV KO 74/14) skarga została przesłana do Wójta Gminy Długołęka w celu nadania jej prawidłowego biegu. Korespondencja wpłynęła do Urzędu Gminy Długołęka w dniu 24 listopada 2014 r. (okoliczność potwierdzona przez organ). W przypadku wniesienia skargi z uchybieniem art. 54 § 1 p.p.s.a., bezpośrednio do Sądu, za datę wniesienia skargi przyjmuje się datę nadania skargi przez sąd na adres właściwego organu. W aktach sprawy nie zachowała się koperta, w której przesłano wspomnianą korespondencję, jednakże wysłanie przesyłki nie mogło nastąpić wcześniej niż 20 listopada 2014 r. (data pisma Sądu). Wobec powyższego, skoro pismo skarżącego z dnia 12 listopada 2014 r. stanowiące zażalenie na bezczynność wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu w dniu 17 listopada 2014 r., (prezentata SKO), a więc przed wniesieniem skargi na bezczynność, to warunek dopuszczalności skargi, o jakim mowa w art. 52 § 1 p.p.s.a., w postaci uprzedniego złożenia zażalenia w trybie art. 37 § 1 K.p.a., został w sprawie dochowany. Skargę kasacyjną należało wobec powyższego uwzględnić. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania, ponieważ unormowanie zawarte w art. 203 i 204 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dotyczące zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego, nie może znaleźć zastosowania w przypadku zakończenia postępowania kasacyjnego postanowieniem (tak NSA w uchwale 7 sędziów z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07). Dodatkowo należy dodać, że o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez ustanowionego z urzędu adwokata orzeka wojewódzki sąd administracyjny.