I FZ 15/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bartosz Wojciechowski, po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P[...] Sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 439/15 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi P[...] Sp. z o.o. z siedzibą w D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 22 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej określającej zobowiązanie w podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2011 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 15 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w sprawie o sygn. akt I SA/Op 439/15, odrzucił skargę P[...] sp. z o.o. z siedzibą w D. – nazywanej dalej "Spółką". Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że 10 lipca 2015 r. Spółka złożyła skargę, którą podpisał J. Ł., jako jej prokurent. Z uwagi na okoliczność, że do skargi nie dołączono żadnego dokumentu, który potwierdzałby umocowanie J. Ł. do działania w imieniu Spółki, została ona wezwana do usunięcia braku formalnego pisma. W wyznaczonym terminie do Sądu wpłynęło pismo Spółki, do którego załączono uchwałę Zarządu z 12 czerwca 2014 r. odwołującą prokurę J. Ł. W świetle wspomnianej uchwały skarga została wniesiona w imieniu Spółki, ale przez osobę nie uprawnioną do jej reprezentowania. Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 1311, z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", ponieważ Spółka nie uzupełniła w wyznaczonym terminie jej braków formalnych. Wskazując na art. 28 i art. 29 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że Spółka nie wykazała aby skargę złożyła w jej imieniu osoba upoważniona. W zażaleniu na powyższe postanowienie radca prawny działający z urzędu podniósł zarzut naruszenia art. 31 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 58 § 2 tej ustawy poprzez ich niezastosowanie i odrzucenie skargi pomimo niewyznaczenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odpowiedniego terminu do uzupełnienia braków składzie organu upoważnionego do reprezentacji Spółki. Ponadto Sąd pierwszej instancji miał naruszyć art. 49 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niezastosowanie i niewezwanie powtórnie do uzupełnienia braków formalnych skargi pomimo nadania biegu wnioskowi o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo pełnomocnik Spółki podniósł zarzut naruszenia art. 183 § 2 pkt 2 i 5 P.p.s.a. polegający na wydaniu postanowienia pomimo braków w organie powołanym do reprezentowania Spółki i pozbawienie jej możliwości obrony swoich spraw przed sądem. Pełnomocnik Spółki wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Jednym z elementów formalnych skargi jest podpisanie jej przez stronę (art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a.). W przypadku osoby prawnej podpis powinien złożyć organ albo osoba uprawniona do działania w jej imieniu (art. 28 § 1 P.p.s.a.). Zarówno organ, jak i osoba uprawniona do działania w imieniu osoby prawnej mają obowiązek wykazać swoje umocowanie przy pierwszej czynności (art. 29 P.p.s.a.). W przeciwnym razie jest to brak formalny pisma, który podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 49 P.p.s.a. Nie usunięcie tego braku w terminie skutkuje odrzuceniem skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 przywołanej ustawy. Niemniej jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zważywszy na art. 49 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 P.p.s.a., Sąd pierwszej instancji przedwcześnie zastosował art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. i odrzucił skargę. Sąd w niniejszym składzie w pełni bowiem podziela pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2007 r. (sygn. akt II FSK 708/06), że: "Jeżeli osoba, która, powołując się na udzielone mu pełnomocnictwo, sporządziła i podpisała skargę sądowoadministracyjną, pełnomocnictwa tego w wyznaczonym terminie nie przedstawia, zachodzi wówczas sytuacja braku podpisania skargi. Podpis osoby, która nie przedstawiła pełnomocnictwa nie stanowi podpisania skargi. Brak podpisu jest wadą formalną skargi w rozumieniu art. 57 § 1 in initio w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 u.p.p.s.a. i uzasadnia wezwanie do jego usunięcia na podstawie art. 49 § 1 u.p.p.s.a. Odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia braku formalnego w postaci podpisu strony następuje dopiero wówczas, gdy nie uzupełniono w terminie tego braku, pomimo prawidłowego wezwania do jego usunięcia." Stąd też Sąd pierwszej instancji, zanim odrzucił skargę, powinien był wezwać stronę do samodzielnego podpisania skargi i dopiero po bezskutecznym upływie terminu do dokonania tej czynności odrzucić skargę. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II FSK 2207/10 oraz postanowieniu z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. akt I GSK 2703/05 oraz postanowieniach z 4 lipca 2013 r. w sprawach o sygn. akt II FSK 2153/12–2155/3. Powyższy pogląd akceptowany jest także w piśmiennictwie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2012 r., s.107.). Jakkolwiek opisane powyższej stanowisko dotyczy skarg złożonych przez pełnomocników, należy przypomnieć, że w świetle art. 109¹ § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r., poz. 121 z późn. zm.) prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorstw, które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Skoro prokura to nic innego, jak szczególnego rodzaju pełnomocnictwo, również w przypadku nie złożenia dokumentów potwierdzających umocowanie prokurenta do działania w imieniu Spółki, obowiązkiem Sądu pierwszej instancji było wezwania strony postępowania do jej podpisania. Biorąc pod uwagę treść załączonego do zażalenia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego, zarzut naruszenia art. 31 § 1 w zw. z art. 58 § 2 P.p.s.a. oraz art. 183 § 2 pkt 2 i 5 P.p.s.a. jest chybiony. Pełnomocnik strony wskazuje na braki w organie Spółki, chociaż z załączonego do zażalenia odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że w dacie złożenia skargi, Spółkę reprezentował prezes zarządu. W pierwszej rubryce Działu drugiego rejestru widnieją dwie osoby, działające odpowiednio jako prezes i wiceprezes Zarządu. Przy czym wiceprezes Spółki został wykreślony z rejestru postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu z 23 września 2013 r., natomiast prezes Spółki został wykreślony z rejestru postanowieniem z 11 grudnia 2015 r. Równocześnie w rejestrze wpisano, że do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych spółki oraz podpisywania wszelkiego rodzaju umów i dokumentów upoważniony jest samodzielnie każdy z członków zarządu. Skoro w dacie wniesienia skargi (10 lipca 2015 r.) w Zarządzie Spółki pozostawał jej prezes, uprawniony do samodzielnego działania w jej imieniu, Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do wyznaczenia stronie terminu do uzupełnienia braków w zakresie składu organu Spółki. Wzywając Spółkę do podpisania skargi, Sąd pierwszej instancji ustali, kto jest upoważniony do jej reprezentowania. Z odpisu rejestru przedsiębiorców, wydanego 30 grudnia 2015 r., wynika bowiem, że Spółka pozbawiona jest zarządu od 11 grudnia 2015 r. Jeżeli Spółka pozbawiona jest organu zarządzającego, Sąd wyznaczy termin do uzupełnienia jego składu w trybie przewidzianym w art. 31 § 1 P.p.s.a. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, zauważyć należy, że stosownie do art. 250 oraz art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy przyznaje się za wykonane zastępstwo prawne, co oznacza, że następuje to po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie i przez wydanie odrębnego postanowienia przez referendarza sądowego właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FPS 3/13; postanowienie NSA z 28 lipca 2014 r., sygn. akt II FSK 1864/14; wyrok NSA z 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 1412/04 – treść orzeczeń dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 tej ustawy.