I OZ 1744/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. Ż. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 255/15 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi E. Ż. na bezczynność Wójta Gminy Ż. w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora szkoły postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 października 2015 r., sygn. akt IV SAB/Wr 255/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi na bezczynność Wójta Gminy Ż. w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora szkoły. Sąd wskazał, że wyrokiem z dnia 27 lutego 2014r., sygn.akt IV SA/Wr 704/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. Ż. na zarządzenie Wójta Gminy Ż. z dnia 7 maja 2013 r., w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na Dyrektora Szkoły Podstawowej w R. im. [...]. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej E. Ż. od w/w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2014r., sygn. akt IV SA/Wr 704/13, wyrokiem z dnia 23 września 2014 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i stwierdził, że zaskarżone zarządzenie Wójta Gminy Ż. zostało wydane z naruszeniem prawa. Pismem z dnia 31 lipca 2015 r. wniesiona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarga E. Ż. na bezczynność Wójta Gminy Ż. w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na stanowisko Dyrektora Szkoły Podstawowej w R. W skardze zawarto także wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W jego uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż zaistniałe uchybienie nie jest zawinione przez stronę, albowiem oczekiwała na odpowiedź organu na skierowane doń wezwanie z dnia 20 kwietnia 2015r. do usunięcia naruszenia prawa, poprzez wydanie przez Wójta Gminy Ż. "nowego" zarządzenia w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na stanowisko Dyrektora Szkoły Podstawowej w R., przeprowadzonego w dniu 2 lipca 2012 r. Z uwagi na to, że od organu nie otrzymała na w/w wezwanie żadnej odpowiedzi, skarżąca wystosowała do organu pismo z dnia 7 lipca 2015 r. z zapytaniem, czy otrzyma na piśmie odpowiedź, równocześnie wnosząc o przekazanie pouczenia co do dalszego trybu postępowania. W dniu 24 lipca 2015 r. skarżąca otrzymała pismo gminy, że organ nie miał obowiązku odpowiedzi na wezwanie. Skarżąca wskazała, że poza fragmentarycznym przytoczeniem przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zostało zawarte konkretne pouczenie - adekwatne do istniejącej sytuacji. Dopiero w drodze pomocy prawnej w dniu 30 lipca 2015 r. powzięła informacje, że przysługuje jej prawo wnioskowania do sądu o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz, że bierność organu nie była jej winą i brak było należytego pouczenia strony o trybie i terminie wniesienia skargi. Zdaniem skarżącej, przeszkoda do złożenia skargi wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia - ustała najwcześniej od dnia 24 lipca 2015 r. (data otrzymania pisma z gminy), a realnie od dnia 30 lipca 2015 r. (tj. dzień pozyskania rzetelnych informacji prawnych od organizacji pozarządowej). W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy Ż. uznał skargę, jak i wniosek o przywrócenie terminu za bezzasadne, stwierdzając, że organ pismem z dnia 15 lipca 2015 r. udzielił skarżącej odpowiedzi na pytanie z dnia 10 lipca 2015 r. informując, że nie był zobowiązany do udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Jednocześnie organ podkreślił, że brak tejże odpowiedzi nie pozbawił strony możliwości wniesienia skargi w odpowiednim terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że skarżąca nie spełniła wymogów przewidzianych do przywrócenia terminu. Przede wszystkim wbrew treści art. 87 § 2 p.p.s.a. nie uprawdopodobniła, że nie ponosi winy w przedmiotowym spóźnieniu. Wniosek skarżącej w tym zakresie bazuje jedynie na argumencie braku wiedzy o przebiegu postępowania wszczętego wezwaniem organu do usunięcia naruszenia prawa. Okoliczności te jednak nie mogą zostać uwzględnione. Brak winy oznacza bowiem sytuację, w której strona działa obiektywnie starannie oraz z dbałością o swoje interesy procesowe. Sąd podkreślił, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia stronie terminu do dokonania czynności procesowej jest przede wszystkim uprawdopodobnienie przez nią, iż nie mogła dokonać czynności w terminie, na skutek okoliczności od niej niezależnych, którym nie mogła zapobiec mimo dołożenia należytej staranności. Natomiast należyta staranność w prowadzeniu swych spraw wymaga, aby zachować szczególną dbałość i ostrożność, zwłaszcza w dokonywaniu istotnych czynności urzędowych. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie żadnych tego typu zdarzeń skarżąca nie powołała, jak i nie wykazała ich istnienia. Odnosząc się do podanych we wniosku okoliczności mających wskazać na brak winy skarżącej Sąd stwierdził, iż nie usprawiedliwiają one braku winy w uchybieniu terminu. W ocenie Sądu brak wiedzy skarżącej o toczącym się postępowaniu i brak odpowiedzi organu na wezwanie z dnia 20 kwietnia 2015r. do usunięcia naruszenia prawa przez Wójta Gminy Ż., nie mógł stanowić przesłanki do uznania, iż uchybienie terminu do złożenia skargi powstało wskutek okoliczności przez stronę niezawinionych, zwłaszcza, że tożsamy tryb, jak i terminy wniesienia skargi był przez skarżącą przestrzegany w w/w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r., sygn.akt IV SA/Wr 704/13. Powołane przez skarżącą okoliczności, nie można w ocenie Sądu zakwalifikować jako działanie z należytą starannością w sytuacji, kiedy strona wniosła wezwanie do usunięcia naruszenia prawa i oczekiwała na nie odpowiedzi. Sąd podkreślił także, że w orzecznictwie przyjęty został pogląd, iż nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu okoliczności takie, jak dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa przez stronę, czy też niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, bądź nieznajomość prawa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I OZ 414/14, LEX nr 1480920). Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca wnosząc o jego uchylenie - z uwagi na nieważność postępowania wobec zaistnienia przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 4) p.p.s.a. wyrażającej się aktualnie wydaniem orzeczenia przez Sąd I inastancji w składzie s. NSA Julia Szczygielska, który to sędzia pierwotnie z naruszeniem prawa orzekał (wyrok WSA we Wrocławiu z 27.02.2014 IV SA/Wr 703/13) w sprawie przed skutecznie wniesioną przez skarżącą skargą kasacyjną (wyrok NSA z 23.09.2014 I OSK 1441/14) i rozpoznanie sprawy na nowo ewentualnie uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. § 86 § 1 zd. 1 p.p.s.a. przez przyjęcie, że nie jest spełniony warunek niedokonanie czynności "bez swojej winy", pomimo naruszenia przez organ art. 9 k.p.a. i braku ze strony organu należytego pouczenia strony o terminie i trybie wniesienia skargi na bezczynność. Jednocześnie stwierdzono, że Sąd I instancji całkowicie pominął naruszenie przez organ podstawowego obowiązku z art. 9 k.p.a. Skarżąca powołała się na tezę orzeczenia Sądu Najwyższego (III ARN 21/95) cyt. "Organ gminy, do którego wpłynęło wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w trybie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz. U. Nr 16, poz. 95 ze zm.) jest zobowiązany niezwłocznie po otrzymaniu tego wezwania powiadomić stronę, że w razie bezskutecznego upływu dwumiesięcznego terminu do załatwienia sprawy przysługuje skarga do sadu administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Zdaniem skarżącej brak takiego powiadomienia (pouczenia) ze strony organu w stosunku do nieprofesjonalnej strony jest oczywisty i brak ten służył najwyraźniej uniknięciu sądowej kontroli administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, brak jest podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie doszło do przypadku nieważności postępowania, o którym mowa w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wyrokiem z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 704/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę E. Ż. na zarządzenie Wójta Gminy Ż. z dnia 7 maja 2013 r., w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na Dyrektora Szkoły Podstawowej w R. im. Jana Pawła II. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej E. Ż. od w/w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2014r., sygn. akt IV SA/Wr 704/13, wyrokiem z dnia 23 września 2014 r. uchylił zaskarżony wyrok Sądu I instancji i stwierdził, że zaskarżone zarządzenie Wójta Gminy Ż. zostało wydane z naruszeniem prawa. Obecnie przedmiotem skargi do Sądu I instancji jest bezczynność organu w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora szkoły, a zatem w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi ocenie Sądu podlegać będzie czy organ pozostaje w bezczynności. W poprzednio zaś prowadzonym postępowaniu ocenie Sądu podlegała kwestia prawidłowości wydania przez Wójta Gminy Ż. zarządzenia w sprawie zatwierdzenia konkursu na dyrektora szkoły. W wydaniu wyroku z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 704/13 uczestniczyła sędzia NSA Julia Szczygielska, która jest również sędzią sprawozdawcą zaskarżonego postanowienia. Nie oznacza to jednak, że skład sądu był nieprawidłowy bądź, że sędzia był wyłączony od orzekania z mocy ustawy. Stosownie do treści art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z taką sytuacją, bowiem jak wyżej wskazano w poprzednio prowadzonym postępowaniu ocenie Sądu podlegała kwestia prawidłowości wydania zarządzenia przez Wójta Gminy Ż., a w niniejszym postępowaniu w przypadku merytorycznego rozpoznania skargi ocenie Sądu podlegać będzie czy organ pozostaje w bezczynności w przedmiocie zatwierdzenia konkursu na dyrektora szkoły. Zatem wbrew twierdzeniom skarżącej sprawy te pomimo, że pozostają ze sobą w związku, nie są tożsame. Za nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 2 p.p.s.a. należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie uznał, że strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. W pierwszej kolejności podkreślić należy, że intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw, czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. W sprawie będącej przedmiotem rozpatrzenia skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu wskazała brak odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz brak pouczenia przez organ o sposobie i terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego – w okolicznościach tej sprawy – wskazane przyczyny nie mogły stanowić podstawy przywrócenia terminu. Stosownie do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j. Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm. (powoływana jako: u.s.g.) warunkiem wniesienia skargi do sądu administracyjnego na uchwałę lub zarządzenie podjęte przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, jest skierowanie do właściwego organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Zgodnie zaś z art. 101a ust. 1 przepisy art. 101 stosuje się odpowiednio, gdy organ gminy nie wykonuje czynności nakazanych prawem albo przez podejmowane czynności prawne lub faktyczne narusza prawa osób trzecich. Do skarg wnoszonych do sądu administracyjnego na podstawie art. 101 ust. 1 w zw. z art. 101a ust. 1 u.s.g. ma zastosowanie art. 53 § 2 p.p.s.a., co oznacza, że z dniem wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa rozpoczyna bieg termin sześćdziesięciu dni do wniesienia skargi, mimo że sprawa udzielenia odpowiedzi na to wezwanie jest otwarta. W okresie biegu tego terminu organ może udzielić odpowiedzi na wezwanie i w takim przypadku dalszy bieg tego terminu staje się bezprzedmiotowy, ponieważ od dnia doręczenia odpowiedzi na wezwanie, rozpoczyna bieg termin trzydziestu dni od dnia doręczenia tej odpowiedzi. Jeżeli natomiast w tym okresie organ nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, to nieprzerwanie biegnie termin sześćdziesięciu dni, liczony od dnia wniesienia wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Takie stanowisko przyjęte w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 2 kwietnia 2007 r., sygn. akt II OPS 2/07 (ONSAiWSA z 2007 r., z. 3, poz. 60) podziela Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie. Jak wynika z powołanych wyżej przepisów, ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił skuteczności wniesienia skargi od udzielenia przez organ odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Przeciwnie, dopuścił wyraźnie możliwość wniesienia skargi również w sytuacji, gdy organ nie udzielił odpowiedzi. Nie ma również takich regulacji prawnych, które analogicznie do rozwiązań dotyczących zaskarżania decyzji administracyjnych, obligowałyby organ do informowania w każdym przypadku - z urzędu - o sposobie i terminie wnoszenia skargi w trybie art. 101 ust. 1 u.s.g. W rozpatrywanej sprawie brak udzielenia przez organ odpowiedzi na wezwanie, jak też brak informacji ze strony organu o treści art. 53 § 2 p.p.s.a. nie może stanowić o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmowany jest pogląd, że brak pouczenia o sposobie i terminie zaskarżenia uchwały, powoduje, że uchybienie terminu do wniesienia skargi jest niezawinione (por. np. postanowienia NSA z dnia 13 grudnia 2013 r., sygn.. akt I OZ 1147/13; z dnia 28 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 308/14). Jednakże w niniejszej sprawie brak pouczenia organu o sposobie wniesienia skargi nie mógł stanowić przesłanki do uznania, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy skarżącej, bowiem jak to zasadnie wskazał Sąd I instancji, skarżąca przestrzegała tożsamego trybu, jak i terminu wniesienia skargi w sprawie zakończonej opisanym wyżej wyrokiem tut. Sądu z dnia 27 lutego 2014 r., sygn.akt IV SA/Wr 704/13. W takiej sytuacji skoro strona miała wiedzę, że warunkiem dopuszczalności skargi jest skierowanie do organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, to przy zachowaniu minimum staranności i dbałości o własne interesy, powinna również ustalić jaki jest ustawowy termin do wniesienia skargi. W okolicznościach zatem rozpoznawanej sprawy, brak odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa oraz brak pouczenia przez organ o sposobie i terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego - nie mogły stanowić przesłanki do przywrócenia terminu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. oddalił zażalenie.