I OZ 121/16

Dnia 16 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2015 r. o sygn. akt II SAB/Wa 904/15 odmawiające M.M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na przewlekłe prowadzenie przez Komendanta Stołecznego Policji postępowania w przedmiocie wniosku z dnia 10 czerwca 2015 r. o udostępnienie akt A.S. z archiwum KSP postanawia: oddalić zażalenie. M.M., w następstwie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w rozpoznawanej sprawie, zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanego urzędowego formularza wniosku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Skarżący podniósł, że od 2009 r. pozostaje bez pracy, a źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony z tytułu umowy o dzieło i umowy zlecenia oraz czynsz z najmu jednego z mieszkań - łącznie 3.000 zł. Skarżący ujawnił, że posiada trzy nieruchomości w Warszawie: dwa mieszkania o powierzchni 105 m2 i 39 m2 oraz działkę budowlaną o wielkości 384 m2, natomiast nie posiada oszczędności. Wskazał, że ciążą na nim zobowiązania z tytułu kredytu mieszkaniowego w wysokości 41.000 euro, a miesięczna rata wynosi 1.400 zł. Podał nadto, że żona jest współwłaścicielem i prezesem NuMedia Sp. z o.o. i z tego tytułu majątek żony podlega egzekucji na kwotę 240.000 zł. Nadto mieszkania skarżącego zajęte są przez bank i komornika, a z tytułu opłat czynszowych posiada zadłużenie 4.000 zł. Do miesięcznych wydatków skarżący zaliczył: raty kredytu – 1.400 zł, czynsz – 1.500 zł, media – 100 zł, bilety komunikacyjne – 150 zł, żywność 1.000 zł. Postanowieniem z 12 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu wskazał, że nie ma możliwości zbycia żadnej z nieruchomości, celem pozyskania środków na uiszczenie wpisu. Odnosząc się do wymienionej we wniosku działki, skarżący wskazał, że jest ona przedmiotem toczącego się przed Sądem Rejonowym postępowania i gdy zapadnie wyrok zgodny z żądaniem pozwu, straci ona prawdopodobnie charakter budowlany. M.M. zaznaczył, że obecnie przeciwko jego żonie toczą się postępowania egzekucyjne na kwotę 240.000 zł. Razem z żoną są zadłużeni na łączną kwotę 450.000 zł, z czego 240.000 zł. jest wymagalne natychmiast. Podał, że przez nieuregulowanie zobowiązań cywilno- prawnych ma zaległości czynszowe. Zdaniem skarżącego, Sąd Wojewódzki nie wziął też pod uwagę, że przyczyną złożenia przez niego tak dużej liczby skarg były nieprawidłowe działania pracowników Instytutu Pamięci Narodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. o sygn. akt II SAB/Wa 904/15 odmówił przyznania prawa pomocy. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz kserokopii dokumentów, znajdujących się przy sprawie II KO/Wa 68/15, Sąd doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Jakkolwiek zadeklarowany przez stronę w formularzu dochód miesięczny w gospodarstwie domowym, wynoszący 3.000 zł, nie jest znaczny, to jednak skarżący jest posiadaczem trzech nieruchomości: dwóch mieszkań oraz działki budowlanej. Z tytułu najmu mniejszego z mieszkań uzyskuje dochód w wysokości 1.200 zł miesięcznie, jednak - według oświadczenia skarżącego - dochody te wydatkowane są na spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego. W ocenie Sądu, ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty kredytu, nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. jw.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne. jw.). Z tego względu Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro skarżący terminowo reguluje należności kredytowe, to ma również możliwość poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowanie wynoszą 100 (sto) złotych (należny wpis sądowy od skargi). Nadto w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości o znacznej wartości, wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Sądy administracyjne prezentują bowiem pogląd, że stan majątkowy to nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04, z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12; z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11, wszystkie dostępne jw.). Powyższe uwagi implikowały wniosek, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Zatem w analizowanej sytuacji w ramach planowania wydatków, prowadząc rozległą działalność skargową i przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na ich prowadzenie. Skoro skarżący środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt: I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne jw.). Z akt sprawy oraz złożonych do sprawy II KO/Wa 68/15 dokumentów, nie wynika również, aby skarżący był całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Sąd pierwszej instancji zauważył, że skarżący ma więc możliwość podjęcia zatrudnienia. Naczelny Sąd Administracyjny potwierdza w swoich orzeczeniach, że w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt I FZ 464/04, I FZ 465/04, II FZ 211/05, dostępne jw.). Okoliczność, że skarżący jest zarejestrowany, jako osoba bezrobotna i, jak podnosi, nie otrzymał jeszcze żadnej propozycji pracy, nie oznacza aktywnego jej poszukiwania. Sąd spostrzegł, że żona skarżącego nabyła i posiada prawa do 90 udziałów kapitału zakładowego spółki o wartości nominalnej 45.000 zł. Co prawda skarżący oświadczył, że na podstawie aktu notarialnego z 10 grudnia 2007 r. on i jego żona ograniczyli obowiązującą ich wspólność ustawową w ten sposób, że dokonali częściowego podziału majątku wspólnego tak, że wszystkie prawa wynikające z udziałów kapitału zakładowego spółki aktualnie stanowią majątek osobisty żony skarżącego, jednak w ocenie Sądu fakt częściowego podziału majątku wspólnego oraz podleganie egzekucji nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy. Wreszcie Sąd wskazał, że kwestia oceny sytuacji majątkowej skarżącego w sprawie, w której złożył on wniosek o przyznanie prawa pomocy, była już przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w podobnych okolicznościach faktycznych oddalił zażalenie na odmowne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (por. postanowienia NSA: z dnia 16 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 331/15, z dnia 14 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 662/15 - I OZ 671/15, z dnia 15 lipca 2015 r. I OZ 712/15 – I OZ 723/15 oraz I OZ 728/15 – I OZ 729/15 i I OZ 755/15 – I OZ 760/15, z dnia 16 lipca 2015 r. I OZ 672/15 – I OZ 681/15 dostępne jw.). Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówił przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wywiódł M.M. Wskazał, że nie jest realna niezwłoczna (w terminie 7 dni od wezwania) sprzedaż mieszkań z uwagi na objęcie ich hipoteką. Wyjaśnił, że działka jakkolwiek hipotekę ma wolną to stanowi przedmiot postępowania przed Sądem Rejonowym. Od rozstrzygnięcia tego, czy działka będzie mieć wciąż charakter budowlany. Skarżący zarzucił, że jego żona podlega postępowaniu egzekucyjnemu na kwotę 240 000 zł, do czego sąd się nie odniósł, tak jak i do zadłużenia na kwotę 450 000 złotych czy zaległości czynszowych skarżącego. Załączył także kopię o zaleganiu z opłatami na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej żądanie w tej materii. Podkreślenia ponadto wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, zatem przepisy ją regulujące i zawarte w nich przesłanki, należy interpretować ściśle. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadnia ona przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych nie zabezpieczył i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie może powodować, że prawo pomocy należy mu przyznać. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał także niemożności podejmowania działalności zarobkowej – choćby dorywczej. Okoliczności tej nie podważył także w zażaleniu, mimo że była podnoszona przez Sąd pierwszej instancji. Z akt sprawy nie wynika, aby był skarżący całkowicie, czy też częściowo niezdolny do pracy. Przyjąć więc wypada, że ma możliwość podjęcia jakiejkolwiek działalności zarobkowej, również poszukując zatrudnienia "na własną rękę". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej, przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie jest wykluczone. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, i przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględnić także konieczność zapewnienia środków na prowadzenie tych spraw. Warto też zaznaczyć, że przedmiot prowadzonego postępowania nie wiąże się z materialnoprawnymi uprawnieniami i obowiązkami skarżącego. Również wskazanie przez w zażaleniu okoliczności nie mogły doprowadzić do uchylenia zaskarżonego postanowienia, gdyż nie zostały przez skarżącego w żaden sposób uprawdopodobnione. Załączone zaświadczenie dotyczy bowiem kwestii zobowiązań wobec Wspólnoty Mieszkaniowej, a nie długów opisanych w zażaleniu oraz podanych tam stanów. Podobnie fakt posiadania zobowiązań cywilnoprawnych nie może usprawiedliwiać niemożności poniesienia kosztów sądowych zwłaszcza w sytuacji, gdy ich powstanie nie ma charakteru nagłego i nieprzewidywalnego. W tym stanie rzeczy należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem zasadnie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stąd zażalenie nie mogło odnieść skutku, tym bardziej że eksponowane w nim argumenty okazały się chybione. Analogiczna do przedstawionej argumentacja była już wielokrotnie przedstawiana skarżącemu (zob. np. postanowienie NSA z 4 sierpnia 2015 r., I OZ 909/15), mimo to kierowane przez niego wnioski wciąż pozbawione są dowodów uprawdopodabniających okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wielokroć tłumaczone było wnioskodawcy, że w konsekwencji tego okoliczności podawane przez niego (m.in. w zażaleniu) sąd administracyjny musi oceniać jako gołosłowne. Z tych względów nie mogły one doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.