I GZ 69/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. S.A. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 16 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1078/15 w zakresie umorzenie postępowania sądowego w sprawie ze skargi J. S.A. w K. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego od decyzji w przedmiocie długu celnego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z dnia 16 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1078/15 po rozpoznaniu spraw ze skarg J. S.A. w K. (dalej: skarżąca) na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr: [...][...][...][...][...][...][...][...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego od decyzji w przedmiocie długu celnego – umorzył postępowanie sądowe. Sąd I instancji stwierdził w uzasadnieniu, że skarżąca wniosła skargi na ww. postanowienia Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] sierpnia 2015 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania, toczącego się w wyniku złożenia odwołań przez skarżącą od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie powstania długu celnego. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w P. wniósł o umorzenie postępowań wskazując, że postępowanie zainicjowane ww. skargami stało się bezprzedmiotowe, ponieważ po wniesieniu tych skarg, postanowieniami z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w P. podjął z urzędu zawieszone postępowania administracyjne. Sąd połączył te sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i powołując się na treść art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., stwierdził, że wydanie postanowień o podjęciu zawieszonych postępowań powoduje, że ustają skutki prawne, wynikające z wydania postanowień o ich zawieszeniu, bez konieczności wydawania przez Sąd formalnego rozstrzygnięcia o ich uchyleniu. Podjęcie zawieszonego postępowania oznacza utratę bytu prawnego postanowienia o zawieszeniu postępowania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez uzupełnienie go o orzeczenie o kosztach umorzonego postępowania sądowego, tj. uznanie, że skarżącej przysługuje zwrot kosztów poniesionych na uiszczenie wpisów stałych od skargi (8 x 100 zł) oraz zwrot kosztów zastępstwa procesowego profesjonalnego pełnomocnika (8 x 240 zł), gdyż do umorzenia postępowania doszło na skutek uwzględnienia skargi przez organ celny na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. (art. 201 § 1 p.p.s.a.). Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarga z dnia 30 września 2015 r. nie może być rozpoznana przez Sąd, gdyż postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w P. podjął zawieszone postępowanie, pomimo iż jak bezsprzecznie wynika z zestawienia wskazanych dat, podjęcie postępowania przed rozpoznaniem skargi przez Sąd miało na celu jedynie "uchronienie" organ celny przed zwrotem kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, gdyż Dyrektor Izby Celnej w P. w sposób bezsprzeczny w odpowiedzi na skargę uznał, że podniesiony przez stronę w skardze do Sądu zarzut naruszenia art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej był zasadny i stanowił przesłankę, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.; - art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez nie orzeczenie o kosztach procesu (kosztach wpisu od skargi oraz zastępstwa procesowego) pomimo tego, że do umorzenia postępowania doszło na skutek uwzględnienia skargi przez Dyrektora Izby Celnej w P., a strona złożyła stosowny wniosek o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Naruszenia te miały zdaniem skarżącej wpływ na wynik sprawy, ponieważ doprowadziły do sytuacji, w której skarżąca broniąc swoich interesów w sprawie poniosła koszty uiszczenia wpisów od skargi (8 x 100 zł) oraz poniosła koszty sporządzenia skargi przez profesjonalnego pełnomocnika, a mimo to Sąd umarzając postępowanie w sprawie nie wypowiedział się o zwrocie kosztów procesu, które skarżąca poniosła kwestionując zasadność zawieszenia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Norma zawarta w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia zakończenie (poprzez umorzenie) postępowania sądowoadministracyjnego w wyniku zajścia w toku tego postępowania innych niż wymienione w pkt 1 i 2 (cofnięcie skargi i śmierć strony) zdarzeń, które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym. Inne przyczyny, o których mowa w ww. przepisie, nie zostały zdefiniowane. Muszą to jednak być przyczyny wywołujące bezprzedmiotowość postępowania sądowego. Użycie w § 1 pkt 3 tego przepisu słowa "bezprzedmiotowe" odnosi się do sytuacji, gdy przestaje istnieć przedmiot postępowania. Odnosząc się do pierwszego zarzutu zażalenia stwierdzić należy, że podjęcie przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma miejsce, gdy w toku postępowania sądowego a przed wydaniem wyroku przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia, co zachodzi np. w przypadku skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylenia decyzji, lub w przypadku wygaśnięcia decyzji obarczonej terminem ustawowym lub w niej ustalonym (por. M. Jagielska w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 648-649, Teza 7 i 8 do art. 161 i powołane tam orzecznictwo). W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia były akty stosowania prawa, jakimi są postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego. Akty te mimo podjęcia postępowań nie przestały istnieć, chociaż przestały wywoływać skutki prawne. W związku z tym należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym podjęcie zawieszonych postępowań administracyjnych stanowi "inną przyczynę" bezprzedmiotowości postępowania sądowego w sprawie ze skarg na postanowienia zawieszające postępowanie administracyjne, w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W sytuacji podjęcia zawieszonych postępowań administracyjnych przez organ po wniesieniu skarg do sądu administracyjnego na postanowienia zawieszające te postępowania, procesy zainicjowane tymi skargami stały się bezprzedmiotowe. Jeżeli więc organ sam doprowadził do tego stanu rzeczy (poprzez podjęcie postępowań), to przestał istnieć przedmiot spraw sądowoadministracyjnych. Postanowienie podejmujące postępowanie niweczy bowiem (podobnie jak orzeczenie sądowe) skutki postanowienia o jego zawieszeniu (tak też NSA m.in. w postanowieniach z dnia: 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FSK 3265/14 i z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 3764/14, dostępnych na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrola sądowoadministracyjna ma bowiem prowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem, co w przypadku niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego oznacza kontynuację tego postępowania (por. NSA w postanowieniu z dnia 27 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 1014/08, dostępne na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 201 § 1 w zw. z art. 54 § 3 p.p.s.a. poprzez brak orzeczenia o kosztach procesu (kosztach wpisów od skarg oraz zastępstwa procesowego). Skarżąca omyłkowo bowiem wywodzi, że do umorzenia postępowania w tej sprawie doszło w wyniku uwzględnienia skarg przez Dyrektora Izby Celnej w P., a strona złożyła stosowny wniosek o zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Ze znajdujących się w aktach połączonych spraw odpowiedzi na skargi wynika natomiast, że po wniesieniu przez skarżącą skarg na postanowienia o zawieszeniu postępowań do Izby Celnej w P. wpłynęły odpowiedzi ukraińskiej administracji celnej, stanowiące odpowiedź na wnioski weryfikacyjne, w związku z czym organ podjął z urzędu zawieszone postępowania administracyjne. Świadczy to zatem o ustaniu przyczyny zawieszenia postępowań, nie zaś o uwzględnieniu przez organ skarg na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. i przyznaniu skarżącej racji, co do braku zasadności zawieszenia tych postępowań. Skoro więc organ nie uwzględnił jej skarg na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a., to nie zachodziła podstawa do zwrotu skarżącej kosztów od organu na podstawie art. 201 § 1 p.p.s.a. W związku z tym również zarzut naruszenia przez organ art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej nie mógł odnieść skutku zamierzonego przez skarżącą na obecnym etapie postępowania. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.