I SO/Po 9/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku KS o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry postanawia: oddalić wniosek. KS złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] i uzupełniony w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Podał, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej [...]. Wskazał, że małżonka pracuje. Wnioskodawca podał, że razem z żoną mieszka u córki w domu jednorodzinnym na dwóch pokojach i wspólnej kuchni. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] netto, żona z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] netto. Wnioskodawca oświadczył, że spłaca kredyt, rata kredytu wynosi [...], ponosi koszty [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach, ani nie pełnią żadnych funkcji. Podał, że posiadają samochód osobowy marki R, rok prod. [...] o wartości [...], syn posiada samochód marki D, rok prod. [...] o wartości [...]. Wnioskodawca wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, nie wyjaśnił jakie z tego tytułu uzyskuje przychody, w jakiej wysokości ponosi koszty uzyskania przychodów. Wnioskodawca podał, że nie prowadzi ewidencji środków trwałych, nie zatrudnia pracowników. Wskazał, że koszty wyżywienia jego i żony wynoszą ok. [...] miesięcznie. Wnioskodawca wyjaśnił, że kredyt zaciągnął w dniu [...] na spłatę kredytu syna w wysokości [...], ostatnia rata kredytu płatna na dzień [...]. Wnioskodawca oświadczył, że córka otrzymała dom tytułem darowizny od dziadka, natomiast on i jego żona nie posiadają żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani majątku. Wskazał, że nikomu oprócz w.w samochodu i pieniędzy na spłatę kredytu niczego innego nie darowali. Wnioskodawca oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z córką. Dzieli z nią tylko opłaty za media, które wynoszą [...] dla córki, dla wnioskodawcy również wynoszą ok. [...]. Do pisma załączył kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], umowę darowizny, na podstawie której darował swojemu synowi samochód marki D, umowę o pracę żony, umowę darowizny, na podstawie której córka otrzymała nieruchomość od dziadka, deklaracje VAT-7 za miesiące [...], wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. Zauważyć jednak należy, że to strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie starszego referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, wnioskodawca nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów o wartości powyżej [...], posiada samochód osobowy marki R, rok prod. [...], o wartości [...] zł. Wnioskodawca oświadczył, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu w spółkach. Wnioskodawca podał, że dom, w którym mieszka, jest własnością jego córki. Córka otrzymała nieruchomość od swojego dziadka. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu renty w wysokości [...] netto, małżonka z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] netto. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że prowadzi działalność gospodarczą. Mimo wezwania wnioskodawca jednakże nie podał w jakiej wysokości od początku roku uzyskał przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, nie podał również w jakiej wysokości poniósł koszty uzyskania przychodów. Przedłożył jedynie zeznanie roczne podatkowe za [...], z którego wynika, że przychód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za [...] wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i dochód w wysokości [...]. Wnioskodawca - mimo wezwania - nie przedłożył odpisu z książki przychodów i rozchodów za okres [...], nie wyjaśnił nawet czy książkę przychodów i rozchodów prowadzi. Wnioskodawca załączył deklaracje VAT-7, z których wynika, że w miesiącu [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...], w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], podatnik nabył towary i usługi za wartość netto [...]. Wnioskodawca oświadczył, że on i jego żona ponoszą następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...]. W tym miejscu wskazać należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skoro bowiem strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, pomimo wezwania, nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia swojej sytuacji materialnej, gdyż odpowiedziała tylko w części na wezwanie z dnia [...] i wobec tego nie udzieliła pełnej odpowiedzi, gdyż nie podała w jakiej wysokości od początku roku uzyskała przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, w jakiej wysokości poniosła koszty uzyskania przychodów, to nie zrealizowała ona zatem swojej powinności wynikającej z art. 255 P.p.s.a., czym uniemożliwiła ewentualne przyznanie prawa pomocy. Wskazać również należy, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy to w całości, czy w części, jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, z dnia 30 sierpnia 2013 r. sygn. akt I FZ 242/13, z dnia 29 listopada 2013 r. sygn. akt I FZ 476/13, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tych okolicznościach wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na wnioskodawcy ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Negatywne skutki niewykonania, czy to całości, czy to w części, wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy obciążają w całości stronę, do której wezwanie zostało skierowane. Ponadto wskazać należy, na co już wcześniej zwrócono uwagę, że wnioskodawca spłaca kredyt, rata kredytu wynosi ok. [...] miesięcznie, i nie jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.