II FZ 452/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Gl 1144/15 w zakresie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia dochodu w wysokości niepowodującej powstania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1144/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA") odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M. P. (dalej: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 20 lipca 2015 r. w przedmiocie określenia dochodu w wysokości niepowodującej powstania zobowiązania podatkowego za 2008 r. Podstawą prawną wydanego orzeczenia był art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Ze stanu faktycznego przedstawionego przez WSA wynika, że na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 stycznia 2016 r. zawiadomiono pełnomocnika Skarżącego, będącego adwokatem, o terminie rozprawy wyznaczonym w niniejszej sprawie na dzień 16 marca 2016 r. o godz. 9:15 w sali nr 3. Przesyłka polecona skierowana do pełnomocnika Skarżącego i zawierająca powyższe zawiadomienie oraz zawiadomienie o terminie rozprawie wyznaczonym w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1143/15, została doręczona upoważnionemu pracownikowi w dniu 22 lutego 2016 r. W dniu 16 marca 2016 r. odbyła się rozprawa, na którą stawił się pełnomocnik Skarżącego. WSA postanowił na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. połączyć sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i I SA/Gl 1144/15 do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania. Po zamknięciu rozprawy WSA odroczył termin ogłoszenia orzeczenia na dzień 23 marca 2016 r. Wyrokiem z dnia 23 marca 2016 r. WSA oddalił skargę Skarżącego wniesioną na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy stwierdził prawomocność wskazanego wyżej orzeczenia. Wnioskiem z dnia 28 kwietnia 2016 r., nadanym w dniu 29 kwietnia 2016 r., pełnomocnik Skarżącego wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 23 marca 2016 r. Z uzasadnienia wniosku wynika, że pełnomocnik Skarżącego dnia 22 lutego 2016 r. otrzymał zawiadomienie o rozprawie, która miała odbyć się przed WSA w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 w dniu 16 marca 2016 r. o godz. 9:15, sala nr 3. Następnie w dniu 24 lutego 2016 r. otrzymał zawiadomienie o rozprawie, która miała odbyć się przed WSA w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1987/15 w dniu 16 marca 2016 r. o godz. 9:45, sala nr 5. Pełnomocnik Skarżącego nigdy nie otrzymał żadnego zawiadomienia o terminie rozprawy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1144/15. Następnie pełnomocnik Skarżącego w dniu 16 marca 2016 r. osobiście udał się do WSA celem reprezentowania Skarżącego na rozprawach w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15. Pełnomocnik Skarżącego był przeświadczony, że WSA połączył do wspólnego rozpoznania sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15, gdyż zgodnie z otrzymanymi zawiadomieniami w tych sprawach w dniu 16 marca 2016 r. miały odbyć się rozprawy. Przeświadczenie to było tym bardziej zasadne, gdyż nie otrzymał zawiadomienia w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1144/15. Nie miał zatem świadomości, że w dniu 16 marca 2016 r. odbywać się będą trzy sprawy ze skarg jego mocodawcy. Wobec tego, uznając, że w czasie rozprawy o godz. 9:15 rozpoznawane są łącznie sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15, nie stawił się pod salą nr 5, gdzie zgodnie z zawiadomieniem miała odbyć się rozprawa w sprawie o sygn. akt III SA/Gl 1987/15. Po zamknięciu rozprawy WSA postanowił odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia i wyznaczyć go na dzień 23 marca 2016 r. W dniu 24 marca 2016 r. pełnomocnik Skarżącego zadzwonił więc do Wydziału Informacji Sądowej w celu uzyskania informacji w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 oraz III SA/Gl 1987/15 i został poinformowany o oddaleniu skargi. Pozostając w błędnym przeświadczeniu, że sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15 zostały połączone do wspólnego rozpoznania i że to właśnie w tych sprawach odroczono ogłoszenie wyroku, w dniu 24 marca 2016 r. pełnomocnik Skarżącego złożył wnioski o sporządzenie uzasadnienia wyroków w tych sprawach. Następnie w dniu 25 kwietnia 2016 r. otrzymał odpis postanowienia WSA Wydziału III z dnia 18 kwietnia 2016 r. o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku z uwagi na uchybienie terminu od złożenia wniosku. Wobec tego w dniu 27 kwietnia 2016 r. zapoznał się z aktami sprawy o sygn. I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15. Z protokołu rozprawy, znajdującego się w aktach o sygn. I SA/Gl 1143/15, dowiedział się, że do wspólnego rozpoznania i odrębnego wyrokowania połączone zostały sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15 i I SA/Gl 1144/15, a nie jak myślał dotychczas sprawy o sygn. I SA/Gl 1143/15 i III SA/Gl 1987/15. Pełnomocnik Skarżącego podniósł, że z uwagi na niedoręczenie zawiadomienia o wyznaczonym na dzień 16 marca 2016 r. terminie rozprawy w niniejszej sprawie, nie sposób uznać, iż wiedział i miał świadomość wyznaczenia powyższej rozprawy, a co za tym idzie, że wiedział o wydanym w sprawie wyroku. Podkreślił, że Skarżący w wyniku niezawinionego uchybienia terminu pozbawiony zostanie możliwości zaskarżenia orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie, co powoduje ujemne skutki. W uzasadnieniu powyższego postanowienia WSA wskazał, że pełnomocnik Skarżącego nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy. Za takie nie mogą być uznane okoliczności wskazane przez niego we wniosku, związane z brakiem doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy w niniejszej sprawie. WSA zwrócił uwagę, że pełnomocnikowi Skarżącego doręczono zawiadomienie o terminie rozprawy. Doręczenie tego zawiadomienia nastąpiło we wspólnej przesyłce poleconej dotyczącej niniejszej sprawy i sprawy o sygn. akt I SA/Gl 1143/15. Z akt sprawy wynika, że wykonując zarządzenie Przewodniczącego Wydziału przygotowano zawiadomienie o terminie rozprawy, wyznaczonym na dzień 16 marca 2016 r. Pismo to, będące kopią pisma wysłanego pełnomocnikowi Skarżącego, opatrzone jest adnotacją pracownika sekretariatu o ich wysłaniu, a zarządzenie dotyczące tej wysyłki adnotacją o jego wykonaniu. Okoliczność tę potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru, z treści którego wynika zawartość przesyłki. Ze znajdującego się w aktach sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru wynika, że w przesyłce doręczono zawiadomienie o terminie rozprawy w niniejszej sprawie i sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1143/15. WSA podkreślił, że zwrotne potwierdzenie odbioru zostało potwierdzone podpisem przez pracownika kancelarii pełnomocnika Skarżącego. Podpis ten potwierdza doręczenie przesyłki we wskazanej dacie, ale także że zawartość przesyłki odpowiada tej, która została wskazana na formularzu potwierdzenia w rubryce znajdującej się bezpośrednio wyżej niż rubryka przeznaczona na podpis odbiorcy. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego zarzucił naruszenie: - art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez bezzasadną odmowę przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji gdy z całokształtu okoliczności przedmiotowej sprawy bezsprzecznie wynika, iż Skarżący nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy; - art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji RP przez faktyczne pozbawienie Skarżącego prawa do sądu jako gwarancji pełnej realizacji praw jednostki w toku postępowania sądowego, wskutek odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji gdy w wyniku okoliczności niezawinionych przez Skarżącego i zupełnie od niego niezależnych, a to niedoręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia o terminie rozprawy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1144/15, pozostawał on w uzasadnionym błędnym przeświadczeniu, iż w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1144/15 Sąd nie wyznaczył jeszcze rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa nie jest możliwe przywrócenie terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. także postanowienia NSA: z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; z 9 września 2014 r., I GZ 499/14 oraz z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności, czyli również winę pełnomocnika. W sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowej przez tego pełnomocnika. Osoby te zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. W związku z tym należy zauważyć, iż Skarżący nie może oczekiwać, że brak staranności i nadzoru nad własnymi sprawami będzie rekompensowany przez Sąd, poprzez przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 23 marca 2016 r. Nieuwaga i zaniedbanie pełnomocnika traktowane być muszą tak samo jak gdyby dopuścił się ich sam Skarżący. Z uwagi na fakt, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, to w ustalonych przez WSA okolicznościach faktycznych Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł argumentu, który pozwoliłby na zastosowanie art. 86 § 1 p.p.s.a. Dlatego też w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji postanowienia.