I FZ 186/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Janusz Zubrzycki (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 20 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Sz 1057/15 w zakresie odrzucenia skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 3 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2009 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 3 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 1057/15, odrzucił skargę kasacyjną wniesioną przez radcę prawnego J. T. – działającego w imieniu J. G. (Skarżącego). Z uzasadnienia postanowienia wynika, że z wnioskiem o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem wystąpiło dwóch pełnomocników Skarżącego: adw. J. S. oraz radca prawny J. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny doręczył odpis wyroku obydwu pełnomocnikom. Adwokat J. S. odebrała wyrok 8 stycznia 2016 r., natomiast radca prawny J. T. 13 stycznia 2016 r. Następnie, 8 lutego 2016 r. skargę kasacyjną złożył doradca podatkowy P. S., trzeci pełnomocnik Skarżącego. Natomiast radca prawny J. T. skargę kasacyjną wniósł 12 lutego 2016 r. W tym stanie rzeczy, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skargę kasacyjną złożoną przez radcę prawnego J. T. należało odrzucić, jako wniesioną po upływie terminu przewidzianego w art. 177 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Następnie Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że Skarżący nie wskazał, któremu z pełnomocników należy doręczać pisma. Stąd też, nawet jeżeli Sąd nie był zobowiązany do doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem obu pełnomocnikom – nie zmienia to faktu, że bieg terminu do wniesienia skargi rozpoczął się wraz z odebraniem odpisu wyroku przez stronę, czyli 8 lutego 2016 r. Skarżący natomiast, ustanawiając w sprawie kilku pełnomocników, powinien był zadbać o prawidłową komunikację i współpracę reprezentujących go profesjonalistów. Radca prawny J. T. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu naruszenie: - art. 178 P.p.s.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarga kasacyjna została wniesiona po upływie obowiązującego terminu; - art. 76 § 3 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że w przypadku, gdy w sprawie zostało ustanowionych kilku pełnomocników sąd doręcza pismo jednemu z nich, bez wskazania podstaw prawnych. Oceniając sprawę, Sąd nie wziął pod uwagę tego, że pismo zostało doręczone dwóm pełnomocnikom; - art. 76 § 3 P.p.s.a. poprzez doręczenie wyroku z uzasadnieniem dwóm pełnomocnikom, mimo, że przepis obliguje Sąd do doręczenia tylko jednemu z nich. Pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie okazało się zasadne, dlatego zostało uwzględnione. Przede wszystkim należy podkreślić, że treść art. 76 § 3 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości, że w przypadku ustanowienia przez stronę kilku pełnomocników sąd doręcza pisma tylko jednemu z nich. Natomiast, jeżeli strona nie wskaże, któremu z nich należy doręczać pisma w toku postępowania, wyboru tego musi dokonać sąd. Wprawdzie żaden z przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przydaje sądom tej kompetencji wprost – niemniej jednak do takiego wniosku prowadzi łączne odczytanie art. 76 § 3 oraz art. 67 § 5 P.p.s.a. Pogląd ten znajduje potwierdzenie zarówno w nauce prawa (B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016, LEX el.), jak i jednolitym w tym względzie orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 26 maja 2008 r., sygn. akt I FZ 188/08; 26 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 257/08; 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I FSK 682/12; 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 46/12). Takie rozumienie art. 76 § 3 P.p.s.a. podyktowane jest względami prakseologicznymi. Skoro bowiem, zgodnie z art. 67 § 5 P.p.s.a. sąd komunikuje się ze stroną wyłącznie za pośrednictwem jego pełnomocników, nie ma możliwości bezpośredniego spytania się strony, któremu z nich należy w przyszłości doręczać pisma procesowe. Tym samym sąd sam musi dokonać tego wyboru. Tymczasem, jak wynika z motywów zaskarżonego postanowienia, Sąd pierwszej instancji dostrzegł wprawdzie, że uchybił art. 76 § 3 P.p.s.a. – niemniej jednak skutki tego naruszenia przeniósł na Skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji nie może wywodzić negatywnych konsekwencji procesowych z naruszenia przez siebie przepisów postępowania. Tym bardziej, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Profesjonalny pełnomocnik, działając w zaufaniu do tego sądu, mógł bowiem przyjąć, że w dniu, w którym odebrał odpis wyroku wraz z uzasadnieniem, rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Nie należy natomiast wymagać od strony, aby przewidując ewentualne błędy sądu, "zadbała o komunikację i współpracę reprezentujących go profesjonalistów" (s. 4 postanowienia). Stanowisko Sądu pierwszej instancji pozostaje w sprzeczności z prawem strony do rozpoznania sprawy przez sąd w dwóch instancjach oraz gwarancją rzetelnego procesu (art. 45 i art. 176 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 tej ustawy.