I SA/Wr 1646/15

WyrokWSA we Wrocławiu2015-12-09

Skład orzekający: Jadwiga Danuta Mróz, Marek Olejnik, Katarzyna Radom

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy w przypadku podziału majątku dorobkowego małżonków, w wyniku którego jeden z małżonków otrzymuje na wyłączną własność nieruchomość o wartości przekraczającej jego udział w majątku wspólnym i dokonuje spłaty na rzecz drugiego małżonka, datą nabycia tej nadwyżki nieruchomości, która podlega opodatkowaniu przy jej późniejszej sprzedaży, jest data podziału majątku?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że w przypadku nieekwiwalentnego podziału majątku dorobkowego małżonków, gdzie jeden z małżonków otrzymuje nieruchomość o wartości przekraczającej jego udział w majątku wspólnym i dokonuje spłaty na rzecz drugiego małżonka, datą nabycia tej nadwyżki nieruchomości jest data dokonania podziału majątku. Tylko ta nadwyżka, sprzedana przed upływem pięciu lat od końca roku kalendarzowego jej nabycia, podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Stan faktyczny
Skarżący K. M. wystąpił o indywidualną interpretację podatkową dotyczącą opodatkowania sprzedaży lokalu mieszkalnego, który przypadł mu na wyłączną własność w wyniku podziału majątku wspólnego z byłą żoną. Skarżący pytał o datę nabycia nieruchomości i możliwość zaliczenia spłaty dokonanej na rzecz byłej żony do kosztów uzyskania przychodu. Organ interpretacyjny uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe, wskazując, że część nieruchomości została nabyta w dacie podziału majątku i podlega opodatkowaniu. Skarżący wniósł skargę, kwestionując stanowisko organu.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną i zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz, Sędziowie: sędzia WSA Marek Olejnik, sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Protokolant: starszy sekretarz sądowy Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi: K. M. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego w imieniu Ministra Finansów z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatek dochodowy od osób fizycznych: I. uchyla zaskarżoną interpretację; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego w imieniu Ministra Finansów na rzecz skarżącego K. M. kwotę 457 zł (trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi jest indywidualna interpretacja wydana przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. działającego w imieniu Ministra Finansów wydana na wniosek K. M., a dotycząca podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie opodatkowania sprzedaży lokalu mieszkalnego. Jak wynikało z akt sprawy Skarżący w dniu 17 lutego 2015 r. wystąpił o udzielenie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w opisanym zakresie. W jej treści Skarżący przedstawił stan faktyczny. Wskazał, że na mocy prawomocnego postanowienia sądu okręgowego z dnia 12 lipca 2012 r. dokonano podział majątku wspólnego byłych małżonków, w skład którego wchodziły trzy lokale mieszkalne (składniki nr: 1 o wartości 414.000 zł, 2 o wartości 277.900 i 3 o wartości 290.900 zł). Sąd ustalił równe udziały, postanawiając przyznać na wyłączną własność byłej żony Skarżącego składnik nr 3. Skarżącemu przyznano na wyłączną własność składniki nr 1 i 2, zobowiązując przy tym do dokonania na rzecz byłej żony spłaty w wysokości 200.500 zł. Celem zaspokojenia roszczenia Skarżący dokonał odpłatnego zbycia składnika nr 2 za kwotę 250.000 zł, spłacając zadłużenie wobec byłej żony. W związku z tym Strona pytała: 1) czy datą nabycia części spółdzielczego prawa do lokalu jest dzień dokonania podziału majątku. 2) czy zasądzona i zapłacona kwota w wysokości 200 500 zł jest kosztem uzyskania przychodu części sprzedanego spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Przedstawiając własne stanowisko Skarżący stwierdził, że datą nabycia udziału w nieruchomości, który przekracza udział danego małżonka w majątku dorobkowym jest dzień, w którym dokonano podziału majątku dorobkowego. W opinii Strony składnik nr 1 nabył w 100% w dacie jego zakupu (tj. 1997 r.); składnik nr 2 nabył w wysokości 72,15% (200 500 x 100 : 277 900) – datą nabycia jest 12 lipca 2012 r. i stanowi to nabycie w myśl art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2012 r. poz.361 ze zm.), dalej powoływana jako u.p.d.o.f. Wartość tego nabycia to: 200.500 zł. Datą nabycia części składnika nr 2 w wysokości 27,85% – jest data zakupu (tj. 2004 r.). Natomiast zasądzona i zapłacona kwota 200 500 zł jest kosztem uzyskania przychodu, stosownie do art. 22 ust. 6c u.p.d.o.f. Organ interpretacyjny stanowisko Skarżącego uznał za nieprawidłowe. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 9 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) – c) u.p.d.o.f. oraz art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 59), dalej Kodeks rodzinny. Odnosząc te regulacje do opisanego we wniosku stanu faktycznego stwierdził, że datą nabycia zbywanego przez Stronę lokalu mieszkalnego jest moment jego zakupu, jeżeli wartość otrzymanego w wyniku podziału majątku lokalu, mieści się w udziale, jaki przysługuje byłemu małżonkowi w majątku dorobkowym. Jeżeli wartość ta przekracza udział w majątku dorobkowym, wówczas datą nabycia tej części lokalu mieszkalnego, która przekracza udział byłego małżonka w majątku dorobkowym, jest dzień dokonania podziału majątku wspólnego. W rozpoznawanej sprawie kwota uzyskana ze sprzedaży mieszkania (tj. składnika nr 2) nie będzie stanowiła przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a)-c) u.p.d.o.f. w części nabytej w 2004 r. Zatem Skarżący nie będzie zobowiązany do zapłaty podatku w związku z odpłatnym zbyciem tej części mieszkania, a to z uwagi na upływ pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło jej nabycie. Natomiast w wyniku dokonania podziału majątku dorobkowego udział Skarżącego w każdym z elementów majątkowych objętych wspólnością majątkową wynosi 50%. Tym samym organ interpretacyjny nie zgodził się z twierdzeniem Skarżącego, że na skutek podziału majątku dorobkowego małżeńskiego nabył 72,15% udziału w lokalu mieszkalnym oznaczonym jako składnik nr 2. Podkreślił, że w wyniku podziału majątku dorobkowego udział Skarżącego w składniku nr 2 uległ zwiększeniu w stosunku do pierwotnie posiadanego o 50%, należące wcześniej do byłej małżonki, a więc tej wielkości część nabył Skarżący w wyniku podziału majątku małżeńskiego. W związku z tym odpłatne zbycie mieszkania (tj. składnika nr 2) – w części nabytej w 2012 r. w drodze podziału majątku wspólnego byłych małżonków – stanowi dla Skarżącego źródło przychodu i podlega opodatkowaniu według reżimu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 2009 r. Odnosząc się do kwestii kosztów uzyskania przychodów, organ podatkowy wskazał na treść art. 30e ust. 1, 2 i 4, art. 19, art. 22 ust. 6c i 6e u.p.d.o.f. wskazując, że kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia lokalu mieszkalnego – w części nabytej w 2012 r. – jest wartość spłaty faktycznie wypłaconej byłej żonie z tytułu podziału majątku wspólnego. Zastrzegł przy tym, że wysokość spłaty, o której mowa powyżej, należy odnieść wyłącznie do tej części lokalu mieszkalnego (składnika nr 2), która została nabyta w 2012 r. Zasądzona na rzecz byłej żony spłata nie odnosiła się tylko i wyłącznie do składnika nr 2, lecz miała ona na celu wyrównanie udziału każdego z byłych małżonków w odniesieniu do całego majątku dorobkowego. W świetle powyższego dokonana na rzecz byłej żony spłata będzie stanowić koszt uzyskania przychodu uzyskanego ze sprzedaży składnika nr 2, ale tylko w takiej proporcji, w jakiej wartość udziału w składniku nr 2 nabytego w 2012 r. (a więc 50%) ma się do wartości całego majątku nabytego przez Skarżącego w wyniku podziału majątku dorobkowego (a więc do składników nr: 1 i 2). Po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa i zmiany interpretacji, Skarżący złożył skargę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości. W uzasadnieniu, podobnie jak w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa zmienił dotychczasową argumentację, wskazując na związanie organu interpretacyjnego wyłącznie wskazanym we wniosku stanem faktycznym a nie oceną prawną dokonaną przez wnioskodawcę. Zdaniem Strony pogląd zawarty w zaskarżonej interpretacji jest błędny, gdyż Skarżący całość (100%) sprzedanej nieruchomości nabył w 2004 r. Wynika to z istoty małżeńskiej współwłasności łącznej, bezudziałowej z prawem do całego majątku dla każdego z małżonków. W związku z tym Strona nie mogła ponownie nabyć tej samej nieruchomości w dacie podziału majątku dorobkowego. Organ interpretacyjny błędnie pojmuje instytucję "wspólności małżeńskiej". Zdaniem Skarżącego wszystkie nieruchomości wchodzące w skład majątku dorobkowego stanowiły współwłasność łączną małżonków. Ten rodzaj współwłasności charakteryzuje się brakiem możliwości określenia ilości udziałów każdego współwłaściciela, obu bowiem służy pełne prawo do całej masy majątkowej w niej zawartej. Z chwilą rozwodu majątek Strony nie uległ zmianie tj. nie wzrósł zmianie uległo jedynie prawo do dysponowania tym majątkiem. Skarżący odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych, wskazując na ugruntowany pogląd, zgodnie z którym nie ma możliwości określenia w jakiej części nastąpiło nabycie nieruchomości, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. przez małżonków pozostających we wspólności majątkowej. Wobec tego akceptacja stanowiska organu interpretacyjnego oznaczałaby, że Skarżący dwukrotnie nabył nieruchomość, w której - z uwagi na ustrój majątkowy - niemożliwe było określenie jego udziału; pierwszy raz - w chwili zakupu nieruchomości wraz żoną, z którą łączyła go wspólność majątkowa, drugi raz - w wyniku podziału majątku. Zatem niewłaściwe jest wskazanie przez organ interpretacyjny, że datą nabycia nieruchomości jest data wydania orzeczenia o podziale majątku, a nie data rzeczywistego jej nabycia przez małżonków. A skoro nie można było wyodrębnić udziałów, które małżonkowie posiadali w chwili nabycia nieruchomości w małżeństwie, to nie można też przyjąć, że pięcioletni termin biegnie od daty nabycia nieruchomości w drodze podziału majątku, a od momentu jej nabycia przez małżonków. Pięcioletni termin, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. w analizowanym przypadku winien być liczony od dnia nabycia nieruchomości, a nie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o podziale majątku, co wyklucza opodatkowanie sprzedaży ww. nieruchomości. Końcowo Skarżący podkreślił, że przedstawione zarzuty dotyczą wyłącznie oceny, czy spełnione są przesłanki wskazane w treści art. 10 ust 1 pkt 8, uprawniające do uznania, że odpłatne zbycie nieruchomości nie stanowi źródła przychodów, a nie zagadnień związanych z kwestią podziału majątku dorobkowego oraz skutków wzajemnych spłat i dopłat. W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, podkreślając zmianę argumentacji Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), stanowiąc w przepisie art. 1 § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach, których katalog został wymieniony w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). W określonych przez ten przepis przedmiotowych granicach kognicji sądów administracyjnych mieści się m. in. orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego, wydane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.). Stosownie zaś do treści art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jednocześnie wskazać trzeba na nowelizację ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dokonaną ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. nr 658). Na mocy tej ustawy wprowadzono nowy przepis art. 57a, odnoszący się m.in. do zakresu kontroli sądowej skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydane w indywidualnej sprawie. Ustawa nowelizująca weszła w życie z dniem 15 sierpnia 2015 r., o czym stanowi art. 3 ww. ustawy, jednak na mocy art. 2 ww. ustawy niektóre jej przepisy mają zastosowanie także do postępowań wszczętych przed tą datą. Wśród tych norm nie wymieniono jednak przepisu wprowadzającego omawianą zmianę, co oznacza, że ma on zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015 r. Jak wynika z akt sprawy, ww. postepowanie zostało wszczęte przed datą 15 sierpnia 2015 r., co oznacza, że w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 57a p.p.s.a. Działając w opisanych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżony akt narusza prawa materialnego, co nakazywało jego uchylenie. Spór między stronami dotyczy skutków podatkowych sprzedaży nieruchomości, która przypadła Skarżącemu na wyłączną własność na skutek podziału majątku dorobkowego. Organ interpretacyjny, uznając za nieprawidłowe stanowisko Strony przedstawione w zaskarżonej interpretacji, przyjął, że w dacie dokonania podziału majątku dorobkowego doszło do nabycia udziału w spornej nieruchomości w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. Tym samym udział Skarżącego w tej nieruchomości uległ zwiększeniu w stosunku do pierwotnie posiadanego o 50%, w takiej samej proporcji należy wyliczyć udział w kosztach uzyskania przychodów. W opinii Strony, wyrażonej we wniosku o udzielenie indywidualnej interpretacji, nabyła ona udział w tej nieruchomości w dacie dokonania podziału majątku dorobkowego w wysokości 72,15% (przedstawiając szczegółowe wyliczenia we wniosku). Kosztem uzyskania przychodu jest zaś 100 % wydatku poniesionego tytułem spłaty na rzecz współmałżonki, co doprowadziło do ustalenia, że nie wystąpił przychód ze sprzedaży ww. nieruchomości lecz strata. W toku dalszego postępowania pogląd Strony uległ istotnej zmianie, zarówno w skardze jak i w wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa Strona kwestionuje uprzednio przyjmowany pogląd, że doszło do nabycia udziału w spornej nieruchomości w dacie podziału majątku dorobkowego. Odwołując się do przepisów Kodeksu rodzinnego i orzeczeń sądów administracyjnych, Strona wywodzi, że nieruchomość nabyła w dacie jej zakupu tj. w 2004 r. Odnosząc się do tak nakreślonego przedmiotu sporu Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę wyraża pogląd, że w rozpoznawanym stanie faktycznym doszło do nabycia przez Skarżącego udziału w zbywanej następnie nieruchomości w dacie podziału majątku dorobkowego, jednakże nie w proporcji wskazywanej przez organ interpretacyjny w treści zaskarżonego aktu. Tym samym nie podziela stanowiska przedstawionego w skardze i wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa. W tym zakresie zaakcentowania wymaga dodatkowo kwestia poruszona także w skardze, a dotycząca związania organu interpretacyjnego poglądami wnioskodawcy wyrażonymi we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej. Otóż wbrew twierdzeniom skargi organ interpretacyjny jest związany także i tym elementem wniosku. Przekonują o tym przepisy art. 14c § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. Nr 613), dalej powoływana jako O.p. Stanowią one, że interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. (art. 14c § 1). W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. (art. 14c § 2). Nie ma zatem podstaw aby związanie organu interpretacyjnego treścią wniosku Strony ograniczać tylko do stanu faktycznego w nim zawartego. Niemniej jednak okoliczność ta nie ma znaczenia dla oceny zaskarżonego aktu, a to z uwagi na brzmienie powoływanego na wstępie art. 134 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się zatem do istoty sporu, a zatem kwestii związanych z określeniem daty nabycia spornej nieruchomości i zakresu w jakim to nastąpiło, wskazać trzeba na przepis art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. Zgodnie z jego brzmieniem obowiązującym w 2012r. (a więc w dacie dokonania podziału majątku dorobkowego małżonków) źródłami przychodów jest m.in. odpłatne zbycie nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, jeżeli odpłatne zbycie nie następuje w wykonaniu działalności gospodarczej i zostało dokonane w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych określonych w lit. a-c - przed upływem pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie. Użyty w tym przepisie termin "nabycie" był wielokrotnie interpretowany w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 1489/08, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2015 r. sygn. akt II FSK 932/13 – orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego http://orzeczenia.nsa.gov.pl/,). Wyrażone tam poglądy, w szczególności te zawarte w uzasadnieniu wyroku z 16 lipca 2015 r. sygn. akt II FSK 932/13, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni akceptuje, także w dalszych jego wywodach odnoszących się do zagadnienia podziału majątku dorobkowego z punktu widzenia określenia daty i zakresu nabycia praw oraz związanych z tym skutków podatkowych na gruncie art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. . Pojęcie nabycia, którym posługuje się ustawodawca w przepisie art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. oznacza każde przeniesienie na nabywcę własności rzeczy w ramach spadku, innej jednostronnej czynności, na podstawie aktu prawnego, umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia własności rzeczy oznaczonej co do tożsamości. Tak więc nabycie rozumiane jest jako uzyskanie tytułu własności (nabycie własności) lub uzyskanie określonego prawa (nabycie prawa). Nabyć nieruchomość lub prawo majątkowe można np. zakupując, pod tytułem darmym (w formie darowizny, w drodze spadku), w przypadku zaś ograniczonych praw rzeczowych również zawierając umowę o ustanowieniu tych praw. Przy podziale majątku wspólnego małżonków również może mieć miejsce nabycie nieruchomości lub prawa w rozumieniu przepisu art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy. Wówczas data podziału majątku wspólnego małżonków będzie miała istotne znaczenie przy ustalaniu skutków podatkowych odpłatnego zbycia nieruchomości lub prawa przyznanego na wyłączną własność jednego z nich. Odnosząc się do kwestii ustalenia daty nabycia prawa własności do lokalu mieszkalnego w części przekraczającej udział w majątku małżeńskim należy odnieść się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które regulują stosunki majątkowe pomiędzy małżonkami. Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego, z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Ustrój wspólności ustawowej obejmujący dorobek obojga małżonków ukształtowany został przez ustawodawcę jako wspólność łączna. Wspólność ta charakteryzuje się tym, że w czasie jej trwania małżonkowie nie mają określonych udziałów w majątku wspólnym, nie mogą zatem rozporządzać udziałami, a także nie mogą żądać podziału majątku objętego wspólnością – art. 35 Kodeksu rodzinnego. Zgodnie z ogólną zasadą uregulowaną w art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego, oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Co do zasady, wspólność majątkowa trwa tak długo jak małżeństwo. Ustawowy ustrój majątkowy między małżonkami może ulec zniesieniu lub ograniczeniu na skutek zawartej między nimi umowy (art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego), na skutek orzeczenia sądu (art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego) albo z mocy prawa np. ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków (art. 53 Kodeksu rodzinnego). Zarówno w wypadku umownego wyłączenia wspólności ustawowej w czasie trwania małżeństwa, jak i w przypadku zniesienia tej wspólności przez sąd, a także w wyniku ustania małżeństwa – między małżonkami (byłymi małżonkami) ustaje wspólność ustawowa, a do majątku, który był nią objęty stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych. Natomiast w myśl art. 50¹ Kodeksu rodzinnego, w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepis ten nie wyłącza zastosowania art. 43 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego. Zatem z chwilą ustania małżeństwa, a więc również wspólności majątkowej, współwłasność łączna - jaka istnieje między małżonkami - przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych. W chwili ustania małżeństwa co do zasady każdy z małżonków ma wynoszący ½ udział w majątku wspólnym, a więc w każdej rzeczy, jaka do tego majątku należy. W chwili ustania małżeństwa Skarżący był właścicielem wynoszącego ½ udziału we wszystkich składnikach majątku wspólnego małżonków, podobnie jak jego żona. Zgodnie przepisami prawa cywilnego, przyznanie danej osobie na wyłączną własność rzeczy w wyniku podziału majątku wspólnego jest nabyciem tych rzeczy. Nabyciem w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. nie jest jednak przyznanie rzeczy na wyłączną własność jednemu z małżonków w wyniku podziału majątku wspólnego, jeśli podział taki jest ekwiwalentny w naturze i nie towarzyszą mu spłaty i dopłaty lub jeżeli wartość otrzymanej przez daną osobę rzeczy w wyniku podziału tego majątku, mieści się w udziale, jaki byłemu małżonkowi przysługuje w majątku dorobkowym małżeńskim. Tym samym za datę nabycia nieruchomości lub praw, które przypadły danej osobie w wyniku podziału majątku wspólnego, należy przyjąć datę ich nabycia w czasie trwania związku małżeńskiego (do majątku wspólnego), ale tylko wówczas, jeżeli podział był ekwiwalentny w naturze i nie towarzyszyły mu spłaty i dopłaty lub jeżeli wartość otrzymanych przez daną osobę nieruchomości lub praw w wyniku tego podziału mieściła się w udziale, jaki temu małżonkowi przysługiwał w majątku dorobkowym małżeńskim. (podkreślenie Sądu). Jeżeli natomiast podział odbył się w naturze, lecz w sposób, który był nieekwiwalentny i towarzyszyły mu spłaty lub dopłaty oraz gdy wartość otrzymanych przez byłego małżonka nieruchomości lub praw przekracza jego udział w majątku wspólnym, to wówczas za datę nabycia tego udziału w nieruchomości, który przekracza udział byłego małżonka w majątku wspólnym, należy przyjąć dzień, w którym dokonano podziału majątku wspólnego nawet wówczas, jeżeli nabycie to następuje nieodpłatnie (czyli bez spłat i dopłat). Przez pojęcie "nabycie" użyte w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. należy rozumieć każde zwiększenie aktywów majątku podatnika. W przypadku, gdy przedmiotem podziału majątku dorobkowego małżonków jest więcej niż jedna rzecz lub prawo, dla obliczenia udziału nabytego w drodze podziału majątku wspólnego w tych rzeczach lub prawach należy obliczyć wartość całego udziału podatnika w majątku dorobkowym małżeńskim, czyli zsumować wartość udziałów nabytych w każdej rzeczy czy prawie (wartość udziałów w poszczególnych rzeczach może być wszakże różna, bo zależeć będzie od wartości każdej z nich). Dopiero suma wartości tych udziałów będzie odzwierciedlała udział nabyty w drodze istniejącej uprzednio wspólności majątkowej małżeńskiej. Następnie należy ustalić wartość udziału w poszczególnych rzeczach lub prawach, jakie podatnik otrzymał w drodze podziału majątku dorobkowego. Jeśli z porównania wartości udziału nabytego w czasie trwania związku małżeńskiego z udziałem nabytym na podstawie podziału majątku dorobkowego powstanie nadwyżka wartości tak otrzymanych praw lub rzeczy ponad wartość udziału w majątku wspólnym małżonków, to tylko ta nadwyżka będzie podlegała opodatkowaniu z uwagi na fakt, że nabycie w tej części powinno być utożsamiane z datą dokonania podziału majątku wspólnego małżonków. Odnosząc opisane uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że dokonany w dniu 12 lipca 2012 r. podział majątku nie był ekwiwalentny. O ekwiwalentnym podziale w naturze mówić można jedynie wówczas, gdy w wyniku podziału majątku dorobkowego, każdy z małżonków otrzymuje na wyłączną własność majątek tej samej wartości i nie towarzyszyłyby mu spłaty. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie przedmiotem podziału majątku dorobkowego małżonków był majątek o wartości 982.800 zł, składający się z trzech nieruchomości. W wyniku podziału majątku Skarżący otrzymał majątek o łącznej wartości 691.900 zł (otrzymując dwie nieruchomości o wartości 414.000 zł oraz 277.900 zł). Natomiast była żona uzyskała nieruchomość o wartości 290.900 zł. Skarżący został w związku z tym zobowiązany do spłaty na rzecz byłej żony kwoty 200.500 zł tytułem różnicy równego udziału w majątku wspólnym. Tym samym w dacie dokonania podziału majątku dorobkowego doszło do nabycia przez Skarżącego części majątku wspólnego w części przekraczającej wartość jego udziału posiadanego w majątku wspólnym. Tak więc co do zasady słusznie twierdzi organ interpretacyjny, że część przychodu odpowiadająca części udziału nabytego przez Skarżącego w tej dacie (12 lipca 2012 r.) będzie podlegała opodatkowaniu, gdyż jej zbycie nastąpiło przed upływem 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie. Jak bowiem wykazano o taką wartość zwiększył się w 2012 r. w wyniku podziału majątku dorobkowego udział Skarżącego w tym prawie do sprzedawanego lokalu. Błędnie jednak przyjął organ interpretacyjny, że udział Skarżącego w ww. nieruchomości zwiększył się o 50 % w stosunku do pierwotnie posiadanego. W tym zakresie bliższy prawdy jest Skarżący (co odnosi się do wyliczeń zawartych we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej), jednakże jego wyliczenia pomijają inne składniki majątkowe, które zostały mu przyznane na mocy orzeczenia sądu dokonującego podziału majątku dorobkowego, co jak opisano jest błędne. W takiej sytuacji jak zaistniała w rozpoznawanej sprawie, dla wyliczenia nabytego przez Stronę udziału w spornej nieruchomości konieczne należy ustalić wartość majątku nabytego w wyniku podziału i odnieść go do wartości tego udziału (połowy majątku dorobkowego). Różnica będzie stanowiła wartość nabytego udziału, następnie należy wyliczyć w jakiej wartości procentowej pozostaje wartość tego udziału do wartości nabytego majątku. Tak obliczony wskaźnik procentowy będzie wyznaczał udział nabyty przez stronę w każdej z dwóch nabytych nieruchomości (praw). W ten sam sposób należy ustalić wartość kosztu uzyskania przychodów, odnosząc wyliczony wskaźnik do kwoty dokonanej na rzecz byłej współmałżonki spłaty. Uznając, że zaskarżony akt naruszył przepis art. 10 ust. 1 pkt 8 w związku z art.19 i art. 30e ust. 2 oraz 22 ust. 6c u.p.d.o.f. konieczne stało się jego uchylenie. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ interpretacyjny winien dokonać wykładni wskazanych przepisów zgodnie z wytycznymi zawartymi w niniejszym wyroku. Jednocześnie Sąd nie podziela argumentacji przedstawionej w skardze i wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa z podanych wcześniej przyczyn, wynikających z odmiennej interpretacji przepisów Kodeksu rodzinnego. Marginalnie można jedynie wskazać, że niezależnie od tej oceny powołane przez Stronę wyroki sądów administracyjnych zapadły na gruncie innych stanów faktycznych. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną interpretację, zaś o kosztach orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło