II FSK 1428/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Lu 764/15 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 8 maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie na rzecz A. L. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Lu 764/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie po rozpoznaniu skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 8 maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych uchylił zaskarżone postanowienie oraz zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie na rzecz A. L. kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Jako podstawę prawną wyroku Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w skrócie: "P.p.s.a." Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie zaskarżając ten wyrok w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił: I. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj: - art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez wadliwe zastosowanie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego prowadzące do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonego postanowienia w wyniku dokonania przez Sąd błędnej wykładni art. 64c § 3 u.p.e.a., podczas gdy organy dokonujące prawidłowej wykładni tego przepisu zasadnie odmówiły zobowiązanemu zwrotu kosztów egzekucyjnych; - art. 151 P.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi w sytuacji, gdy skargę należało oddalić; - art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. poprzez zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania od Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie w sytuacji, gdy skarga powinna być oddalona. II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: - art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez dokonanie przez Sąd nieprawidłowej wykładni tego przepisu polegającej na przyjęciu, że: "niezgodność z prawem", o której jest mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. dotyczy nie tylko czynności wierzyciela lub organu egzekucyjnego, ale również podstawy prawnej egzekucji. Jeżeli bowiem podstawa prawna egzekucji (decyzja administracyjna) była niezgodna z prawem w sposób kwalifikowany, to prowadzenie egzekucji w oparciu o taką decyzję było bezpodstawne, a nadto niezgodne z prawem, co skutkowało uwzględnieniem skargi, podczas gdy organy prawidłowo interpretując ten przepis zasadnie odmówiły zobowiązanemu zwrotu kosztów egzekucyjnych. Wskazując na powyższe zarzuty Dyrektor Izby Skarbowej w Lublinie wniósł o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna okazała się niezasadna, dlatego została oddalona. Spór sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy art. 64c § 3 u.p.e.a. może stanowić podstawę dla zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy decyzja ostateczna, w oparciu o którą organ prowadził egzekucję, została wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie opisanym w art. 240 § 1 pkt 8 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.), tj. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. (SK 18/09). Problem prawny, który legł u podstaw rozpoznanej sprawy, był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i mimo wcześniejszych rozbieżności ostatecznie ukształtowała się linia orzecznicza zbieżna ze stanowiskiem wyrażanym przez skarżącą (por. wyroki z: 3 sierpnia 2017 r., II FSK 1887/15; 25 maja 2017 r., II FSK 1178/15 i II FSK 1179/15; 10 stycznia 2017 r., II FSK 3836/14 i II FSK 3617/14; 30 listopada 2016 r., II FSK 3282/14). W wyroku z 25 maja 2017 r. (II FSK 1179/15) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przez użyty w art. 64c § 3 u.p.e.a. zwrot legislacyjny "Jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem" dotyczy również sytuacji, w której egzekucja została wszczęta w związku z wydaniem decyzji uchylonej następnie po wznowieniu postępowania prowadzonego w konsekwencji zakwestionowania przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z ustawą zasadniczą przepisów będących podstawą wymiaru zobowiązania podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela przedstawiony w tym wyroku pogląd, który pozostaje w zgodzie z pozostałymi przywołanymi powyżej orzeczeniami. Zastosowania art. 64c § 3 u.p.e.a. nie można ograniczyć wyłącznie do formalnych uchybień tkwiących w tytułach wykonawczych, czyli poprawności wszczęcia egzekucji administracyjnej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pojęcie "niezgodności z prawem" odnosi się również do sytuacji, w której okoliczność wszczęcia i prowadzenia egzekucji w sposób sprzeczny z prawem zostanie ujawniona po wyegzekwowaniu należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Skoro przepis ten ma zastosowanie w przypadku stwierdzenia wad w tytule wykonawczym, tym bardziej obowiązek zwrotu kosztów postępowania egzekucyjnego powinien ciążyć na organach w przypadku uznania aktu administracyjnego za niezgodny z prawem - nawet jeżeli w chwili wszczęcia egzekucji administracyjnej i powstania pierwszych kosztów egzekucyjnych organ nie mógł wiedzieć, że realizowana decyzja została wydana z naruszeniem norm konstytucyjnych. Jak trafnie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 sierpnia 2017 r. (II FSK 1887/15), "przepis ten nadaje prawa dłużnikowi do wyrównania uszczuplenia jego majątku spowodowanego działaniami egzekucyjnymi państwa wobec tegoż dłużnika zmierzającymi do wypełnienia przez niego obowiązku (...). Zawężająca interpretacja tego przepisu byłaby niezgodna z konstytucyjnie chronionym prawem własności (art. 64 Konstytucji RP), które to prawo państwo jest zobowiązane szczególnie chronić (art. 21 ust. 1 Konstytucji RP). Niewątpliwie obciążanie obywatela kosztami prowadzonego przez państwo postępowania egzekucyjnego dla wyegzekwowania obowiązku podatkowego, który następnie okazał się obowiązkiem nieistniejącym, godziłoby w sposób oczywisty w prawo własności. Obciążenie kosztami egzekucyjnymi nie jest «represją» za brak woli dobrowolnego wypełnienia obowiązków przez zobowiązanego (podatnika), ani też «wynagrodzeniem» niezależnego od państwa podmiotu prawidłowo realizującego obowiązki w zakresie egzekwowania należności." W tym kontekście zupełnie chybiona jest argumentacja Dyrektora Izby Skarbowej w zakresie, w jakim odmawia on zwrócenia kosztów - wskazując na brak winy w powstaniu tych kosztów oraz wiążąc je z odmową wykonania przez skarżącą zobowiązania podatkowego określonego w decyzji ostatecznej. Oznaczałoby to bowiem przeniesienie negatywnych skutków wydania niekonstytucyjnego aktu na podatnika. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 200 i 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako: "P.p.s.a" nalezy stwierdzić, że skoro skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie okazała się zasadna to Sąd ten prawidłowo zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania stosownie do art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 209 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 i art. 204 pkt 2 tej ustawy.