II SA/Lu 595/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 lutego 2016 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. W. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił następujący stan sprawy. Zaskarżoną decyzją organ I instancji odmówił przyznania E. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad małoletnią, niepełnosprawną córką E. K. z powodu niespełnienia kryteriów ustawy o świadczeniach rodzinnych. W motywach uzasadnienia decyzji organ podniósł, że wnioskodawczyni jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i w okresie od 3 lutego do [...] sierpnia 2015 r. korzysta z urlopu wychowawczego. Zdaniem organu I instancji w przypadku strony nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej warunkująca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła E. W. wskazując, że przebywanie na bezpłatnym urlopie wychowawczym oznacza całkowitą jej rezygnację z zatrudnienia i pobierania wynagrodzenia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, co oznacza, że spełniła warunki ustawowe do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazało, że stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Organ odwoławczy podniósł, że wskazany przepis określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne: pierwszy, w którym osoba legitymowana nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem lub osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności drugi, w którym osoba legitymowana rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki. W pierwszym przypadku chodzi o sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w drugim zaś, kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np. rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Zgodnie z definicją zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawartą w art. 3 pkt 22 ustawy, gdy jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że druga część powołanego przepisu art. 17 ust. 1 precyzuje, że chodzi o "świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki". Odwołująca pracuje, tylko obecnie przebywa na urlopie wychowawczym. Prawo do urlopu wychowawczego jest ściśle związane z pozostawaniem w stosunku pracy. Z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo do urlopu wychowawczego ustaje. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołująca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością zapewnienia opieki nad niepełnosprawną córką. Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. W., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzuciła organowi odwoławczemu naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 3 ust. 22 powyższej ustawy zawierającego definicję ustawową pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej poprzez przyjęcie błędnej wykładni pojęcia rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że spełnia warunki przewidziane przez ustawodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego ponieważ całkowicie zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad córką. Zdaniem skarżącej skoro zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych zatrudnienie oznacza wykonywanie pracy to przebywanie na urlopie wychowawczym oznacza rezygnację z wykonywania pracy czyli zatrudnienia w rozumieniu ustawy - na czas urlopu wychowawczego. Gdyby ustawodawca chciał pominąć osoby pozostające na urlopach wychowawczych w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym jako uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego, wtedy zawarł by w ustawie wprost warunek definitywnego rozwiązania wszelkich stosunków prawnych łączących ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne z pracodawcą lub stroną stosunku cywilnoprawnego, tymczasem przewiduje rezygnację z zatrudnienia, czyli wykonywania pracy. Na poparcie swoich wywodów skarżąca przywołała dwa wyroki Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w W. (sygn. akt I SA/Wa 1683/10 z dnia [...] listopada 2010 r. oraz I SA/Wa 2261/12 z dnia [...] marca 2013 r.). W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie może być uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a tylko według kryterium legalności sprawowana jest sądowa kontrola wykonywania administracji publicznej (art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia [...] listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 141), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia [...] czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia [...] lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżąca jest zatrudniona jako nauczyciel przedszkolny na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony oraz że został jej udzielony urlop wychowawczy na okres od [...] lutego 2015 r. do [...] sierpnia 2015 r. w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza odpowiedzi na pytanie, czy skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką w okresie przebywania na urlopie wychowawczym. Cytowany przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych przewiduje możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienionym w nim osobom, które "w celu sprawowania opieki" - "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Zgodnie z treścią art. 3 pkt 22 powyższej ustawy, zatrudnienie lub inna praca zarobkowa - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe należy uznać, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to rezygnacja z wykonywania pracy świadczonej w ramach stosunku pracy lub innych stosunków prawnych wymienionych w tym przepisie. Pojęcie stosunku pracy zdefiniowane zostało w art. 22 § 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.). Zgodnie z powyższą regulacją, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. W myśl przepisu art. 186 Kodeksu pracy, pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem. Do sześciomiesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia (art. 186 § 1 Kodeksu pracy). Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy. Urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 5 roku życia (art. 186 § 2 Kodeksu pracy). Jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, niezależnie od urlopu, o którym mowa w § 2, może być udzielony urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy, jednak na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18 roku życia (art. 186 § 3 Kodeksu pracy). Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 1865 Kodeksu pracy). Jak wynika zatem z powyższych regulacji urlop wychowawczy może być udzielony jedynie osobie pozostającej w stosunku pracy. W piśmiennictwie przyjmuje się, że celem urlopu wychowawczego jest umożliwienie matce dziecka, ojcu lub opiekunowi sprawowania nad nim osobistej opieki. Urlop wychowawczy jest szczególną formą urlopu bezpłatnego, podczas którego zachowane są wszelkie uprawnienia pracownicze, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia. Osoby przebywające na urlopach wychowawczych nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu (art. 11 ust. 1 i 2 oraz 12 ust. 2 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych) natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy systemowej osoby przebywające na urlopie wychowawczym podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopach wychowawczych finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Osoby korzystające z urlopu wychowawczego, niepodlegające z innego tytułu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, podlegają mu z tego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z dnia [...] sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Dz. U. 2008, Nr 164, poz. 1027). Okres urlopu wychowawczego jest okresem nieskładkowym w rozumieniu przepisów ustawy z [...] grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tak: Romer M. T., Prawo pracy. Komentarz, 2012, LexisNexis, W., (wydanie V), ISBN: 978-83-7806-405-3). Prawo do urlopu wychowawczego jest ściśle związane z pozostawaniem w stosunku pracy. Zatem z dniem rozwiązania stosunku pracy prawo do urlopu wychowawczego ustaje (por. J. S., A. H., Kodeks pracy, Komentarz LEX 2011). Urlop wychowawczy jest urlopem bezpłatnym. W sytuacji, gdy dochody rodziny są niskie, osobie korzystającej z urlopu wychowawczego przysługuje - dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem, na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Zdaniem Sądu należy w pełni podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia [...] maja 2013 r. (sygn. akt I OSK 2250/12), zgodnie z którym "nie sposób uznać, aby osoba przebywająca na urlopie wychowawczym spełniała warunek rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albowiem osoba taka pozostaje w stosunku pracy, mimo że pracy nie świadczy i nie otrzymuje wynagrodzenia. Urlop wychowawczy powoduje jedynie czasowe zawieszenie obowiązku świadczenia pracy po stronie pracownika, zaś po stronie pracodawcy obowiązku zatrudniania go i świadczenia wynagrodzenia. Jego celem jest stworzenie pracownikowi korzystnych warunków do sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w sytuacji trudności z połączeniem obowiązków opiekuńczych z obowiązkami zawodowymi. Z uprawnienia do urlopu wychowawczego może skorzystać wyłącznie osoba mająca status pracownika (zob. E. Maniewska, Komentarz aktualizowany do art. 186, art. 1861, art. 1862, art. 1863, art. 1864, art. 1865, art. 1866, art. 1867 Kodeksu pracy, Lex). Urlop wychowawczy jest zatem uprawnieniem ściśle związanym z pozostawaniem w stosunku pracy. Okres urlopu wychowawczego, w dniu jego zakończenia, wlicza się także do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 1865 Kodeksu pracy). Nie można zatem zgodzić się z twierdzeniem, że pozostawanie na urlopie wychowawczym i związany z tym faktyczny brak wykonywania pracy i otrzymywania wynagrodzenia, stanowi rezygnację z zatrudnienia". Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym wyroku uznał za słuszne stanowisko, że rezygnacja z zatrudnienia, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza całkowitą rezygnację z zatrudnienia, tj. rozwiązanie stosunku pracy. Należy mieć bowiem na względzie, że rezygnacja z zatrudnienia i niepodejmowanie tego zatrudnienia następuje właśnie z uwagi na konieczność sprawowania opieki, która z założenia jest opieką stałą lub długotrwałą. Podkreślenia wymaga, że intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu w/w przepisu była pomoc osobom sprawującym długotrwałą opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, które przez tę okoliczność znajdują się w życiowej sytuacji zmuszającej ich do rezygnacji z pracy zarobkowej, pomimo istniejących na rynku pracy miejsc pracy i zdolności oraz gotowości do podjęcia zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że skoro skarżąca korzystając z urlopu wychowawczego w dalszym ciągu pozostaje w stosunku pracy, organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy ustaliły, że skarżąca nie spełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia niezbędnej do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Na marginesie jedynie należy wskazać, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na który powołuje się skarżąca (sygn. akt I SA/Wa 1683/10) dotyczył innego stanu faktycznego, a mianowicie przebywania strony skarżącej na urlopie bezpłatnym (którego to okresu nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze – art. 174 § 2 Kodeksu pracy), nie zaś na urlopie wychowawczym, natomiast Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę nie podziela stanowiska zawartego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w W. z dnia [...] marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2261/12. Z tych względów Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.