I OZ 1364/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 3401/15 o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 2 marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. D., A. D. i G. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. W dniu 9 marca 2016 r. W. D. złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia wspomnianego orzeczenia. Odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony W. D. w dniu 21 kwietnia 2016 r. Następnie do WSA w Warszawie wpłynęła skarga kasacyjna sporządzona przez radcę prawnego R. K., reprezentującego G. D., wraz ze stosownym pełnomocnictwem. WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 r., na podstawie art. 178 w związku z art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) odrzucił skargę kasacyjną G. D. jako niedopuszczalną, gdyż nie złożył on wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. Wniosek taki złożył wyłącznie inny skarżący – W. D. Odpis postanowienia z dnia 5 lipca 2016 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi G. D. – radcy prawnemu R. K. oraz W. D., działającemu w imieniu własnym i jako pełnomocnikowi A. D. oraz organowi i Zarządowi Dróg Miejskich w Warszawie. Wraz z odpisem orzeczenia przesłanym W. D. przesłano również pouczenie o przysługującym mu prawie do wniesienia zażalenia oraz o obowiązku sporządzenia zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika. W. D. w dniu 2 sierpnia 2016 r. (data nadania w urzędzie pocztowym – k. 94 akt sądowych) wniósł sporządzone osobiście zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2016 r. WSA w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2016 r. odrzucił zażalenie W. D. i zwrócił skarżącemu uiszczony wpis sądowy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego lub też inny podmiot wskazany w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. WSA zaznaczył, że doręczając postanowienie z dnia 5 lipca 2016 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, pouczono skarżącego o prawie i terminie do złożenia zażalenia, a także o tym, iż zażalenie powinno być sporządzone przez uprawniony podmiot (pkt 5 pouczenia zawartego w piśmie z dnia 21 lipca 2016 r. - k. 85). Skarżący nie wykazał, że posiada legitymację, o której mowa wyżej, do wniesienia zażalenia. Od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2016 r. zażalenie złożył W. D. reprezentowany przez radcę prawnego R. K., wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz ponowne rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji bądź o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i rozpoznanie zażalenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, a także o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 194 § 4 oraz art. 197 § 2 w zw. z art. 177a i art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niezastosowanie i odrzucenie zażalenia W. D. wniesionego w dniu 2 sierpnia 2016 r. na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 lipca 2016 r., bez uprzedniego wezwania skarżącego do uzupełnienia braku formalnego powyższego zażalenia, 2. naruszenie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy Sąd I instancji zaniechał uprzedniego wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych na podstawie przepisów wskazanych w punkcie 1. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącego podniósł, że sporządzenie i podpisanie zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika w sytuacji określonej w art. 194 § 4 p.p.s.a. jest jednym z wymogów formalnych, bowiem nie dotyczy on merytorycznej treści pisma. Spełnienie tego wymogu przejawia się przede wszystkim w złożeniu podpisu przez profesjonalnego pełnomocnika pod treścią pisma i załączeniu do niego dokumentu pełnomocnictwa. Każde z powyższych uchybień osobno podlega uzupełnieniu w drodze procedury przewidzianej w art. 49 § 1 p.p.s.a., uszczegółowionej na gruncie postępowania toczącego się na skutek skargi kasacyjnej w art. 177a p.p.s.a. Zdaniem strony wnoszącej zażalenie zaniechanie przez WSA w Warszawie wezwania skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skutkowało naruszeniem przepisów powołanych w petitum zażalenia, a odrzucenie tego środka odwoławczego należało uznać za co najmniej przedwczesne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Powyższego wymogu nie stosuje się, jeżeli takie zażalenie sporządza sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli zażalenie takie wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 w zw. z art. 194 § 4 p.p.s.a.). Obowiązek ustanowiony we wspomnianym przepisie ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (por. postanowienia NSA: z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OZ 970/11; z dnia 7 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 543/14; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, niesporządzenie zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną przez adwokata, radcę prawnego lub podmioty wskazane w art. 175 § 2 lub § 3 p.p.s.a. jest brakiem nieusuwalnym (por. postanowienie NSA z dnia 8 grudnia 2004 r., OZ 713/04). Wbrew twierdzeniom pełnomocnika strony wnoszącej zażalenie wspomniany przepis wymaga, aby skarga kasacyjna oraz odpowiednio zażalenie od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej były sporządzone przez zawodowego pełnomocnika, a nie tylko przez niego podpisane. Stąd też ewentualne wezwanie do usunięcia braku formalnego pisma w sposób sugerowany w zażaleniu w istocie spowodowałoby konieczność sporządzenia nowego pisma przez profesjonalnego pełnomocnika, a nie uzupełnienia pisma sporządzonego osobiście przez stronę postępowania. Przedstawionego wyżej wywodu nie zmienia treść art. 177a p.p.s.a., wprowadzonego na mocy ustawy z dnia 9 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 1191), która weszła w życie z dniem 1 września 2015 r. Przepis ten stanowi, że jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższa regulacja stanowi konsekwencję wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 kwietnia 2014 r., (sygn. akt SK 22/11, OTK-A 2014, nr 4, poz. 37), w którym Trybunał uznał, że art. 180 w zw. z art. 178 i art. 176 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przewiduje odrzucenie, bez wezwania do usunięcia braków, skargi kasacyjnej niespełniającej wymogu zamieszczenia w niej wniosku o uchylenie lub zmianę, orzeczenia wraz z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz z art. 78 Konstytucji RP, a także z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Należy zaznaczyć, że obowiązek sporządzenia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez zawodowego pełnomocnika wynika ze stosowanego odpowiednio w postępowaniu zażaleniowym art. 175 p.p.s.a., a nie art. 176 p.p.s.a., do którego odnosi się powołany przez wnoszącego zażalenie art. 177a p.p.s.a. Stąd też, brak formalny w postaci sporządzenia zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez nieuprawniony podmiot, nie podlega uzupełnieniu w trybie określonym w art. 177a p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OZ 766/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący, pomimo pouczenia udzielonego przez Sąd I instancji, osobiście sporządził zażalenie od postanowienia WSA w Warszawie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący był adwokatem lub radcą prawnym, ani którymkolwiek z podmiotów wskazanych w art. 175 § 2 p.p.s.a., a co za tym idzie, w ocenie NSA, jest on pozbawiony zdolności postulacyjnej do dokonania tej czynności procesowej. Jak już wskazano powyżej, sporządzenie zażalenia od postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej przez osobę niewymienioną w art. 175 p.p.s.a., wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, jest brakiem, który nie podlega usunięciu w trybie powołanego w zażaleniu art. 177a p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.