I FSK 1627/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia NSA Marek Kołaczek (sprawozdawca), Sędzia NSA Artur Mudrecki, , po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 23/16 w sprawie ze skargi P.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 listopada 2015 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P.M. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w L. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrok Sądu pierwszej instancji oraz przedstawiony przez ten Sąd przebieg postępowania przed organami podatkowymi. 1.1. Wyrokiem z dnia 31 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Łd 23/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 6 listopada 2015 r., mocą której orzeczono o odpowiedzialności skarżącego jako byłego członka zarządu I. sp. z o.o. w Z., za zaległości tej spółki w podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne okresy rozliczeniowe 2009, 2010 i 2011 roku, wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami postępowania egzekucyjnego. 1.1.1. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, na skutek skargi strony, Sąd pierwszej instancji nie stwierdził aby w związku z jej wydaniem doszło do naruszenia przez organ obowiązujących przepisów prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego. 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący zastępowany przez pełnomocnika – radcę prawnego – wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając w niej w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucił naruszenie w nim: 1) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej powoływana również jako "P.p.s.a.") w zw. z art. 127 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej powoływana również jako: "Ordynacja podatkowa" lub "O.p."), poprzez jego niezastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu, iż organ podatkowy w niniejszej sprawie dwukrotnie rozpoznał sprawę w sytuacji wniesienia odwołania na decyzję organu pierwszej instancji; 2) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p., polegające na błędnym przyjęciu, iż organ podatkowy w niniejszej sprawie wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o zasadę prawdy obiektywnej, a w konsekwencji o stan zgodny z rzeczywistym; 3) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 lit c) P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p., polegające na błędnym przyjęciu, iż organ podatkowy wydał decyzję w niniejszej sprawie oceniając zebrany materiał dowodowy w sposób prawidłowy, gdy w rzeczywistości decyzja została wydana na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, w sposób dowolny; 4) przepisów prawa materialnego, tj. art. 145 § lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 ust. 1 O.p. w związku z art. 10 i art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze [tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm., dalej powoływana również jako: "Prawo upadłościowe i naprawcze" lub "P.u.n." (w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2016 r.], poprzez błędne przyjęcie, iż odwołujący się działając w imieniu spółki złożył wniosek o ogłoszenie jej upadłości z naruszeniem ustawowego terminu 14 dni oda daty zaistnienia przesłanki niewypłacalności. Mając na uwadze powyższe zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono, m.in. o: - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi; - zasądzenie od strony przeciwnej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. 4.2. Organ podatkowy, uznając w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wywiedziony przez stronę przeciwną środek zaskarżenia za nieuzasadniony, wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. 5.1. Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., których w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie Sądu kasacyjnego podstawami zaskarżenia oraz zakresem tego zaskarżenia. W konsekwencji Sąd kasacyjny – rozstrzygając w granicach środka odwoławczego – nie jest uprawniony do uzupełniania lub poprawiania podstaw skargi kasacyjnej, czy też samodzielnego formułowania jej zarzutów. 5.2. Zgodnie z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu: 1) nie wykazał, że: a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; 2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. § 2. Odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości wymienione w art. 52 powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu. § 3. W przypadku gdy spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji lub spółka akcyjna w organizacji nie posiada zarządu, za zaległości podatkowe spółki odpowiada jej pełnomocnik albo odpowiadają wspólnicy, jeżeli pełnomocnik nie został powołany. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. § 4. Przepisy § 1-3 stosuje się również do byłego członka zarządu oraz byłego pełnomocnika lub wspólnika spółki w organizacji. 5.2.2. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zaakceptował ustalony w sprawie, przez organy podatkowe, stan faktyczny sprawy, z którego wynikało, że: - skarżący pełnił obowiązki prezesa zarządu spółki z o.o. w czasie gdy upływał termin płatności objętych zaskarżoną decyzją zaległości spółki; - egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna; - skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części; - strona nie wskazała, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jej winy. 5.2.3. Mając na uwadze tak ustalony w sprawie stan faktyczny Sąd pierwszej instancji zgodził się z organami podatkowymi, że w sprawie wystąpiły podstawy do orzeczenia odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu spółki, za zaległości podatkowe tej spółki. 5.3. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższej konstatacji Sądu pierwszej w rozpoznawanym środku zaskarżenia, głównie z powodu błędów w formułowaniu zarzutów, nie zdołano skutecznie podważyć. 5.3.1. Mianowicie należy przypomnieć, że w świetle art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i powinna czynić zadość nie tylko wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym, lecz także przewidzianym dla niej wymaganiom materialnym, tzn. powinna zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany (por. postanowienie NSA z dnia 8 września 2004 r., sygn. akt FSK 363/04, publ. ONSAiWSA 2005/2/41). Koniecznym warunkiem uznania, że strona prawidłowo powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych, jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. To na autorze skargi kasacyjnej ciąży obowiązek konkretnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym orzeczeniem, na czym polegała ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd i wpływ naruszenia na wynik sprawy - treść orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, opubl. CBOSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Kasacja nie odpowiadająca tym warunkom, a więc pozbawiona podstawowych elementów treściowych, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę jej zasadności. Sąd nie może domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 11 września 2011 r., sygn. akt II OSK 151/12; z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 5.3.2. Prowadząc postępowanie podatkowe organy podatkowe zobowiązane są do uwzględnienia zasad ogólnych tego postępowania określonych w przepisach O.p. Mianowicie art. 121 § 1 O.p. nakazuje organom prowadzić postępowanie podatkowe w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. W postępowaniu podatkowym obowiązuje otwarty system dowodów. Oznacza to, że jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 180 § 1 O.p.), zaś wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. obowiązek organów podatkowych wyjaśnienia wszystkich prawnie relewantnych faktów i zebrania całego materiału dowodowego obejmuje dążenie wszelkimi prawnie dopuszczalnymi sposobami, za pomocą wszystkich dopuszczonych prawem dowodów do ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt FSK 2326/04, opubl. w Przeglądzie Orzecznictwa Podatkowego z 2005 r., nr 5, poz. 79). W postępowaniu tym przyjęto również jako obowiązującą zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). W myśl zasady określonej w art. 191 O.p. organy podatkowe nie są skrępowane regułami dotyczącymi wartości poszczególnych dowodów, orzekają na podstawie własnego przekonania, popartego zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Nakłada ona też na organy podatkowe obowiązek oceny wszystkich zebranych w sprawie dowodów, każdego z nich z osobna i we wzajemnym ich związku. Artykuł 188 O.p. normuje zaś prawo strony postępowania podatkowego do zgłaszania wniosków dowodowych i odpowiadający mu obowiązek organów podatkowych do przeprowadzenia takiego dowodu i warunków, jakie uprawniają organ do nieuwzględnienia wniosku. 5.4. Powyżej powołane przepisy Ordynacji podatkowej regulują dwie podstawowe czynności organów podatkowych zmierzające do ustalenia stanu faktycznego danej sprawy, mianowicie sposób gromadzenia i oceny dowodów w sprawie. W konsekwencji kwestionowanie stanu faktycznego może się odbywać zasadniczo, poprzez podnoszenie zarzutów naruszenia wskazanych przepisów O.p. przeciwko jednej z tych czynności lub obu tym czynnościom. W sprawie podatkowej ustalenia faktyczne mogłyby być podważone jedynie w razie podniesienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania m.in. art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 187 § 1 i art. 191 O.p. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt FSK 1290/04, opubl.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). 5.4.1. Podobnie w przypadku próby kwestionowania nieprzeprowadzenia dowodów w sprawie, autor kasacji powinien podnieść zarzut naruszenia art. 188 O.p., brak takiego zarzutu uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu – o czym była już wyżej mowa - jako związanemu, stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., granicami skargi kasacyjnej i biorącemu pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania (która w tej sprawie nie miała miejsca), ocenę działania organów podatkowych i Sądu pierwszej instancji w zakresie w jakim wskazane wyżej przepisy regulują prowadzone postępowanie podatkowe. 5.5. W konsekwencji nie można uznać aby w sprawie podważone zostały, leżące u podstaw zaskarżonego wyroku, zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne organów podatkowych, co do tego, że w sprawie wystąpiły podstawy do orzeczenia odpowiedzialności skarżącego, jako byłego członka zarządu spółki, za zaległości tej spółki. 5.6. Nie czynią tego zarzuty podnoszone w kasacji – w tym zarzut naruszenia prawa materialnego. 5.6.1. W ramach zarzutu naruszenia art. 127 O.p., próżno jest szukać w skardze kasacyjnej, przejawów wpływu, tego zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor rozpoznawanego środka zaskarżenia bowiem nie wskazał, na jego zdaniem istotne aspekty zeznań skarżącego, i powodów dlaczego analiza tych zeznań jedynie przez organ odwoławczy, mogłaby wpłynąć na wynik sprawy. 5.6.2. W ramach z kolei zarzutu naruszenia art. 122 i 191 O.p., gdzie autor kasacji podnosił brak przeprowadzenia, wnioskowanych przez stronę dowodów w sprawie, nie powołano art. 188 O.p. 5.6.3. Skutku w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku nie mógł również przynieść zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. a) P.p.s.a. w zw. z art. 116 § 1 ust. 1 O.p. w związku z art. 10 i art. 21 ust. 1 P.u.n. Naruszenia powołanych w ramach tego zarzutu przepisów, mogłyby być jedynie stwierdzone w przypadku wykazania przez autora kasacji błędów organów i ich akceptacji przez Sąd pierwszej instancji, przy gromadzeniu i ocenie dowodów w sprawie, a w konsekwencji nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, czego jednak skutecznie nie uczyniono. Owo bowiem "przyjęcie", na które wskazuje się w zarzucie nastąpiło w ramach ustaleń faktycznych sprawy, których kwestionowanie odbywa się przez powołanie w zarzucie odpowiednich, wskazanych wyżej przepisów postępowania. 5.7. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 209 tej ustawy.