I GZ 160/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Dariusz Dudra po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1832/15 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I.W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gl 1832/15 odmówił I.W. (dalej: skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w uzasadnieniu, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z jedenastoletnią córką A.K. Dochody z działalności stanowią jedyny dochód tego gospodarstwa i przynoszą jej aktualnie stratę, która na dzień 31 sierpnia 2015 r. wyniosła (-) 38.725,34 zł. Oświadczyła, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności, papierów wartościowych oprócz samochodu osobowego Peugeot 308 oraz samochodu ciężarowego marki FIAT Ducato. Pojazdy te zostały jednak zabezpieczone zastawem rejestrowym na rzecz banku PKO S.A. w ramach kredytu w rachunku bieżącym. Stan jej kredytu odnawialnego na rachunku bieżącym prowadzonym dla jej firmy wynosi, według stanu na dzień 30 września 2015 r. (-) 152.988,99 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała do akt sprawy materiały źródłowe i dokumenty potwierdzające jej własną, aktualną sytuację majątkową, a w piśmie przewodnim oświadczyła, że między nią a jej mężem od początku małżeństwa obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej, załączając kserokopię aktu notarialnego - umowa majątkowa małżeńska. Postanowieniem z dnia 28 października 2015 r. referendarz sądowy WSA w G. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie uznając, że nie wykazała ona dostatecznie, iż spełnia przesłanki jej przyznania. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła sprzeciw. Sąd I instancji uzasadniając zaskarżone postanowienie stwierdził, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również jej małżonka. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe. Sąd powołał się w tym zakresie na pogląd utrwalony w orzecznictwie, zgodnie z którym przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę wynikający z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.), zwanej dalej: k.r.o., obowiązek małżonków do wzajemnej pomocy, obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Twierdzenia skarżącej o rozpadzie i kryzysie jej małżeństwa nie zostały uprawdopodobnione (w aktach brak chociażby przedstawienia tego stanowiska przez męża skarżącej – T.K.), nie są więc możliwe do zweryfikowania i nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia stwierdziła, że wykazała w sposób dostateczny, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wymieniła przedłożone dokumenty, potwierdzające jej kondycję finansową. Podniosła, że w tej sprawie nie została wezwana do złożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej jej mamy B.W., właścicielki mieszkania, w którym skarżąca mieszka wraz z córką. Ponownie podkreśliła, że nie uchyla się od podania danych dotyczących stanu finansów jej męża, a jedynie nie ma wiedzy na ten temat, gdyż jej małżeństwo jest w trakcie rozpadu i mąż nie wyraził zgody na podanie jej danych finansowych dokumentujących jego aktualny stan majątkowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W myśl art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W rozpoznawanej sprawie skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła stosownych dokumentów źródłowych obrazujących wysokość dochodów miesięcznie osiąganych przez jej męża ze wskazaniem źródeł, z których są one otrzymywane, a nadto posiadanych przez jej męża składników majątku. Informacji tych nie podała nawet w sposób przybliżony, ograniczając się do nadesłania dokumentów potwierdzających jej kondycję finansową. Okoliczności, na których skarżąca oparła swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, wbrew jej twierdzeniom zawartym w zażaleniu, nie zostały zatem w wymagany sposób wykazane. "Wykazać oznacza bowiem dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 213/11). Tym samym Sąd I instancji uprawniony był do sformułowania oceny, że twierdzenia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy były niemożliwe do zweryfikowania, a co za tym idzie prawo pomocy nie zostało skarżącej przyznane we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd Sądu I instancji, zgodnie z którym pomimo zawarcia umowy rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uzyskiwane przez męża skarżącej dochody mają wpływ na ocenę jej sytuacji finansowej. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 k.r.o. małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn.akt II FZ 752/13). W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio męża skarżącej, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samej skarżącej, było konieczne (tak też NSA w postanowieniu z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13). W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje podnoszona w zażaleniu okoliczność braku wezwania skarżącej do przedłożenia dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej jej mamy – B.W., właścicielki mieszkania, w którym skarżąca mieszka wraz z córką. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w postanowieniu.