II FZ 24/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1039/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 sierpnia 2015 r., nr: [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. II FZ 24/16 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 1039/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 18 sierpnia 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. od dochodów z kapitałów pieniężnych utrzymał w mocy zarządzenie referendarza sądowego z dnia 17 listopada 2015 r. oraz odrzucił wniosek o przywrócenie terminu. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni, od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie otwartym do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. 10 listopada 2015 r., skarżąca, działając przez swojego pełnomocnika w osobie adwokata, zwróciła się o przedłużenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, ze względu na niemożność złożenia tego formularza w terminie. Zarządzeniem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy w WSA w Rzeszowie pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie jej prawa pomocy. W uzasadnieniu tego zarządzenia wskazano, że termin do wykonania wezwania do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu upłynął z dniem 12 listopada 2015 r., a do tego czasu ten brak formalny nie został usunięty. Jednocześnie referendarz uznał za bezprzedmiotowy wniosek skarżącej o przedłużenie terminu do uzupełnienia braku formalnego wniosku, gdyż terminy ustawowe, a takim jest termin do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") nie podlegają wydłużaniu ani skracaniu. Sprzeciw od ww. zarządzenia wniosła skarżąca podnosząc, że dla osoby zamieszkującej poza granicami kraju siedmiodniowy termin do uzupełnienia braku formalnego wniosku jest zbyt krótki. Podkreśliła także, że jego uchybienie nastąpiło bez jej winy, ponieważ druk formularza, wysłany jej przez pełnomocnika, odebrała dopiero 17 listopada 2015 r. Uzupełniła go niezwłocznie i wysłała już następnego dnia, a do Polski dotarł 27 listopada 2015 r. W zaskarżonym postanowieniu WSA w Rzeszowie podniósł, że nie ulega wątpliwości, iż skarżąca uchybiła siedmiodniowemu terminowi do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, czemu zresztą nie przeczy, składając wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia tego braku. W związku z tym jej wniosek należało pozostawić bez rozpoznania, w myśl art. 257 p.p.s.a. Wobec wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku Sąd stwierdził, że jest on niedopuszczalny z mocy art. 86 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, na gruncie p.p.s.a. pozostawienie bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, z powodu nieuzupełnienia jego braku formalnego, nie powoduje ujemnych skutków dla skarżącej, w zakresie całego postępowania, ponieważ wniosek taki może ona ponowić na każdym etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W zażaleniu na to postanowienie zaskarżono je w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA w Rzeszowie do ponownego rozpatrzenia, zarzucając naruszenie art. 257 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki w nim wskazane. W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik skarżącej podkreślił m.in. że skarżąca mieszka poza granicami kraju, w związku z czym krótki, 7-dniowy termin na uzupełnienie braków formalnych, okazał się niewystarczający, zaś niedochowanie terminu powstało bez jej winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić należy, że na podstawie art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Stosownie zaś do art. 257 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu, lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. Warunkiem zastosowania sankcji określonej w art. 257 p.p.s.a. jest uprzednie wezwanie strony do uzupełnienia braków wniosku, co wynika wprost z art. 257 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy każdorazowo musi być poprzedzone badaniem, czy wniosek ten spełnia wszystkie wymogi formalne. W niniejszej sprawie nie ulega natomiast wątpliwości, że wnioskodawczyni nie nadesłała urzędowego formularza PPF. Bezspornym również jest, że strona przedmiotowe wezwanie otrzymała. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w postanowieniu z dnia 15 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 358/13 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA), rygor przewidziany w art. 257 p.p.s.a. ma charakter zobiektywizowany, a termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku jest terminem ustawowym i nie może być skracany, ani przedłużany (por. postanowienie NSA z 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt I OZ 217/11). Przedłużenie terminu dopuszczalne jest bowiem jedynie w przypadku terminów sądowych (art. 84 p.p.s.a.), natomiast termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku procesowego, jakim jest wniosek o przyznanie prawa pomocy, jest terminem ustawowym wynikającym z art. 49 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 21 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OPS 1/08, CBOSA). Jako taki, termin ten nie może być przedłużany. Jeżeli jednak z przyczyny niezależnej od strony nie może on zostać zachowany, stronie przysługuje ewentualny wniosek o przywrócenie terminu (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, s. 124 oraz postanowienie NSA o sygn. akt II FZ 159/11, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zasadnie Sąd pierwszej instancji pozostawił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w ww. uchwale, niezachowanie określonego w art. 252 § 2 p.p.s.a. wymogu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, jak to miało miejsce w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, jest brakiem formalnym, o jakim mowa w art. 49 § 1 w zw. z art. 257 tej ustawy, który podlega usunięciu przez wezwanie strony do złożenia wniosku na urzędowym formularzu, bez względu na to, czy wniosek złożyła osoba fizyczna, czy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Nie ulega wątpliwości, że mimo wezwania Sądu skarżąca nie uzupełniła braków wniosku o przyznanie prawa pomocy według wymogów ustawy. Postępowanie sądowe, w tym również postępowanie w przedmiocie prawa pomocy, jest postępowaniem sformalizowanym, a ustawodawca uzależnił możliwość rozpoznania wniosku od sporządzenia go we wskazanej przepisami formie. W przypadku jej braku - wobec dyspozycji art. 257 p.p.s.a. - wniosek pozostawia się bez rozpoznania. Zasadnie również Sąd pierwszej instancji odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia z dnia 14 marca 2013 r., sygn. akt II GZ 104/13 (CBOSA), art. 243 § 1 p.p.s.a. nie przewiduje terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tak więc strona może składać taki wniosek w dowolnym czasie w toku trwającego postępowania. Skoro zaś możliwość złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie jest ograniczona żadnym terminem, to tym samym nie jest możliwe uchybienie takiemu terminowi, a co za tym idzie - również przywrócenie uchybionego terminu. W takiej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu należy uznać za niedopuszczalny z mocy ustawy, co też słusznie uczynił Sąd pierwszej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.