II SA/Bk 109/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Mieczysław Markowski (spr.), sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Starosty Z. z dnia [...] grudnia 2015 roku, nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. na rzecz skarżącego K. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. Starosta Z. decyzją z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...] wydał K. D. (zwany dalej: "Skarżącym") prawo jazdy do kierowania pojazdami według kategorii A,B i T. Wyrokiem z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy II Wydział Karny w Z. orzekł w stosunku do Skarżącego zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, z wyłączeniem kategorii B, na okres 3 lat od dnia zatrzymania prawa jazdy, tj. od [...] maja 2015 r. do [...] maja 2018 r. Następnie decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] Starosta Z. cofnął Skarżącemu uprawnienia według kategorii A i T. Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2015 r. Skarżący wystąpił do Starosty Z. o wydanie prawa jazdy kategorii B. Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] Starosta Z., działając na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2015 r., poz. 155), odmówił wydania Skarżącemu prawa jazdy kategorii B. W odwołaniu od powyższej decyzji Skarżący podniósł, że organ wydając decyzję nie wziął pod uwagę, m.in. orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I KZP 29/13, z którego wynika, że Sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów określając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i dopiero to orzeczenie Sądu stanowi podstawę do cofnięcia przez właściwy organ administracji uprawnień do ich prowadzenia w określonym zakresie. Organ nie może przy tym rozszerzać ani zawęzić orzeczonego przez Sąd Rejonowy zakazu. Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Następnie stwierdził, że faktem jest, iż Sąd Rejonowy w Z. II Wydział Karny w dniu [...] października 2015 r. orzekł zakaz prowadzenia przez Skarżącego wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym, z wyłączeniem kat. B, na okres 3 lat oraz, że ww. posiada prawo jazdy kat. A, B i T wydane przez Starostę Z. w dniu [...] lipca 2003 r. i dlatego Starosta Z. wydając (na podstawie ww. wyroku) decyzję z dnia [...] października 2015 r. zobowiązany był wyłącznie do cofnięcia uprawnień kat. A i T. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, Starosta Z. nie mógł wydać Skarżącemu prawa jazdy kat. B, gdyż związany jest przepisem art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz.155), który zakazuje wydania prawa jazdy kat. B w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kat. A. Organ zaznaczył również, że w sprawie bezsporne jest, że wyrokiem z dnia [...] października 2015 r. Sąd Rejonowy w Z. zakazał Skarżącemu prowadzenia pojazdów w zakresie prawa jazdy kat. A. Odnosząc się do zarzutu odwołania, że skarżona decyzja jest niezgodna z wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. II Wydział Karny z dnia [...] października 2015 r., sygn. akt [...] Kolegium stwierdziło, że wykonanie tego wyroku (w części dotyczącej wyłączenia spod zakazu prawa jazdy kat. B) i wydanie Skarżącemu prawa jazdy kat. B powodowałoby rażące naruszenie prawa. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przepisów: a) art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez błędne przyjęcie, że prawo jazdy kat. B nie może być wydane osobie, w stosunku do której orzeczono prawomocnym wyrokiem zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym z wyłączeniem kat. B, podczas gdy przepis ten wyklucza wydanie prawa jazdy w zakresie obowiązywania tego zakazu, zaś w stosunku do Skarżącego nie orzeczono zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych w zakresie kategorii B; b) art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami, poprzez niewłaściwe jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten ma zastosowanie do osób ubiegających się o nowe uprawnienia, zaś Skarżący takie uprawnienie posiada i wnosił o wydanie prawa jazdy w zakresie w jakim nie dotyczył go zakaz prowadzenia pojazdów z uwagi na to, że uprzednio zostało mu ono zatrzymane a następnie na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Z. orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych nie obejmował uprawnienia w zakresie prawa jazdy kat. B; c) art. 42 Kodeksu karnego, poprzez jego błędną wykładnię i orzeczenie de facto przez organy administracji, a nie przez sąd o zakazie prowadzenia przez Skarżącego pojazdów kat. B. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami prowadzi do wniosku, iż w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 Kodeksu karnego i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać (zwrócić) osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli je ona posiadała. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu prowadziłaby do niewykonalności wyroków sądu powszechnego. Skarżący zaznaczył, że w ww. kwestii wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt I KZP 29/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowił art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2011 r., nr 30, poz. 151 ze zm.), zgodnie z którym przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 stanowiący, że prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu, stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A (art. 12 ust. 2 pkt 1). Organy rozstrzygające niniejszą sprawę uznały, że powyższe przepisy znajdują zastosowanie nie tylko w odniesieniu do osób ubiegających się o nowe uprawnienia, ale także do osób posiadających uprzednio uzyskane uprawnienia do kierowania pojazdami w zakresie kategorii w nich wymienionych, które nie zostały wskazane w wyroku sądowym orzekającym o środku karnym określonym w art. 42 Kodeksu karnego, w sytuacji, w której osoby te wnoszą o wydanie dokumentu potwierdzającego ich posiadanie. W początkowym okresie obowiązywania przywołanych wyżej przepisów, w orzecznictwie sądów administracyjnych dochodziło do rozbieżności w ocenie zakresu obowiązywania wprowadzonych zakazów. W niektórych rozstrzygnięciach prezentowane było stanowisko, w myśl którego zakazy te dotyczyły zarówno osób ubiegających się o nowe uprawnienia, jak i osób już wcześniej je posiadających, w innych, że regulacja ta dotyczy wyłącznie osób, które po raz pierwszy ubiegają się o wydanie prawa jazdy określonej kategorii. Ten ostatni pogląd stał się dominujący w orzecznictwie i Sąd rozpoznający niniejszą sprawę również go podziela (por. wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 27 marca 2014 r., II SA/Go 145/14; WSA w Bydgoszczy z 8 kwietnia 2014 r., II SA/Bd 2/14; wyrok WSA w Poznaniu z 11 czerwca 2014 r., III SA/Po 1428/13 - dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej baza orzeczeń nsa.gov.pl), Z całą pewnością na utrwalenie tej linii orzeczniczej wpływ miał pogląd Sądu Najwyższego zaprezentowany w postanowieniu z dnia 26 lutego 2014 r., I KZP 29/13, w myśl którego, jeżeli sąd orzekł o zakazie prowadzenia pojazdów, do kierowania którymi potrzebne jest prawo jazdy kategorii B, to kierowca nie dostanie dokumentu w zakresie innych kategorii, ale też zakaz nie rozciąga się na te uprawnienia, które wcześniej posiadał. Dokonując analizy treści art. 12 ust.2 ustawy o kierujących pojazdami Sąd Najwyższy wskazał, że skoro ustawa rozróżnia osoby ubiegające się o uprawnienia do kierowania pojazdami od osób, które takie uprawnienia posiadają, to przyjąć należy, że przepis ten dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k.k., w sytuacji, w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. W istocie więc orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. Zatem w konsekwencji wyrażenie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosi się do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nie ingerujące w zakres orzeczenia sądu i nie naruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd, a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skoro w prawomocnym wyroku sąd karny orzekł o zakazie prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych z wyłączeniem uprawnień kategorii B, to tym samym Skarżącemu powinno zostać zwrócone prawo jazdy w zakresie tych kategorii. W przeciwnym wypadku doszłoby do niedopuszczalnej zmiany przez organ administracji publicznej prawomocnego wyroku sądowego. Reasumując wskazać należy, że prawidłowa wykładnia art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami prowadzi do wniosku, iż w przypadku zastosowania przez sąd powszechny art. 42 § 1 lub § 2 k.k. i orzeczenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych jedynie określonego rodzaju, organ administracji publicznej jest zobowiązany wydać (zwrócić) osobie, wobec której orzeczono taki zakaz, prawo jazdy kategorii, której ten zakaz nie obejmuje, jeżeli je ona posiadała. Odmienna interpretacja analizowanego przepisu prowadziłaby do niewykonalności wyroków sądu powszechnego. Gdyby wolą ustawodawcy było uniemożliwienie takim osobom zwrotu prawa jazdy w tym zakresie, wówczas dokonałby on stosownych zmian w kodeksie karnym, czego nie uczynił uchwalając ustawę o kierujących pojazdami (tak WSA w Bydgoszczy w wyroku z 8 kwietnia 2014 r., II SA/Bd 2/14, WSA w Olsztynie w wyroku z 24 czerwca 2014 r., II SA/Ol 245/14, pub. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym Sąd uznał, że organy przy wydawaniu decyzji dokonały niewłaściwej interpretacji art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami, co doprowadziło do naruszenia prawa materialnego skutkującego koniecznością uchylenia decyzji organów obu instancji – zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Przy ponownym rozstrzyganiu sprawy organy uwzględnią przedstawioną wyżej wykładnię prawa i rozstrzygną o wniosku Skarżącego w sposób z nią zgodny. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 ww. ustawy.