II SA/Lu 69/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Protokolant Asystent sędziego Bartłomiej Pastucha, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. Z. występującej w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik : J. M., B. S., K. S., P. S., E. S., W. S., S. M., R. S., C. S., R. S., A. Z., Z. K., E. N., J. S., Z. P. i J. G. od decyzji Starosty [...] z dnia 12 kwietnia 2012 r. w sprawie odmowy zwrotu działki nr [...] o pow. 0,08 ha w ark. mapy nr [...], położonej w obr. S., gm. A. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że wnioskiem złożonym do Starosty [...] M. Z. zwróciła się w imieniu własnym oraz następców prawnych F. S. o zwrot działki nr [...] położonej w S. gm. A.. Decyzją z dnia 12 kwietnia 2012 r. organ odmówił zwrotu przedmiotowej działki na podstawie art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym. Organ I instancji uznał, że brak jest podstaw do zwrotu tej działki, ponieważ stanowi ona obecnie własność G. A., a na działce brak jest jakiejkolwiek zabudowy. Są tylko pozostałości fundamentów budynku obory. Od tej decyzji M. Z. i J. M. odwołały się do Kolegium, podnosząc, że istniejące fundamenty można wykorzystać pod budowę nowych obiektów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 czerwca 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. M. Z. i J. M. wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając organom błędną interpretację przepisów w kwestii definicji "budynku znajdującego się na działce". Wniosły o uchylenie decyzji organów obu instancji. Na rozprawie w dniu 13 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny połączył obie sprawy do łącznego rozpoznania i wyrokiem z dnia 27 listopada 2012 r. sygn.. akt II SA/Lu 741/12 oddalił skargi. Od tego wyroku strony wniosły skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z dnia 24 września 2014 r. sygn.. akt II OSK 589/13 uchylił zaskarżony wyrok WSA, uznając, że błędne jest stanowisko, że wniosek do organu I instancji złożyła wyłącznie M. Z.. Wobec tego zarówno przed organem odwoławczym, jak i przed WSA nie brały udziału osoby będące stronami postępowania toczącego się przed Starostą Z.. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r. sygn.. akt. II SA/Lu 1011/14 uchylił decyzję SKO z dnia 4 czerwca 2012 r., przywołując w treści uzasadnienia stanowisko NSA. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium wykonało zalecenia zawarte w uzasadnieniu wyroków NSA i WSA. Wskazało, że skarżąca, jak i J. M. potwierdzają, że budynki na działce nr [...] zostały rozebrane do fundamentów i w dacie złożenia wniosku o zwrot działki już nie istniały. Organ odwoławczy przytoczył definicję budynku zawartą w przepisach prawa budowlanego. Nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, o której mowa w art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r., możliwe jest tylko w stosunku do gruntów zabudowanych. Potwierdza to literalna wykładnia cyt. przepisu, w którym jest mowa o "właścicielach budynków znajdujących się na działce gruntu". Aby zastosować tryb przewidziany w tym przepisie nie wystarczy, aby na działce znajdowały się pozostałości po budynkach w postaci fundamentów. Podstawowym argumentem do orzekania o przyznaniu własności działki jest konieczność istnienia na niej choćby jednego budynku. Na przedmiotowej działce nie znajduje się żaden budynek, ani jakikolwiek substrat budynku, który mógłby stanowić przedmiot odrębnej własności. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że nie zostały spełnione warunki określone w art. 6 wyżej cytowanej ustawy. W skardze na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca M. Z. zarzuca naruszenie art. 7,8,77 par. 1 w związku z art. 80 k.p.a. oraz art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym " w zbiegu z art. 922 i 924 kodeksu cywilnego regulujących zasady dziedziczenia i odpowiednio z art. 64 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej obligującego organy Państwa do ochrony własności (...)". Wskazała, że legitymuje się nabytym prawem własności do tej nieruchomości w dniu 1 stycznia 1989 r., jako spadkobierca po zgonie F. S. w 1987 r. Dopuszczony i przeprowadzony materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw do zakwestionowania nabycia prawa do ubiegania się przez skarżącą do wydania jej przedmiotowej nieruchomości jako jej własności w 2011 r. Fakt podjęcia dopiero w 2011 r. przedmiotowej procedury nie ma żadnego wpływu na ograniczenie nabytych praw w dniu 1 stycznia 1989 r. przez skarżącą do przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 ze zm.). W myśl przywołanego przepisu, właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wzniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. O przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz o ustanowieniu służebności orzeka terenowy organ administracji państwowej o właściwości szczególnej stopnia podstawowego. Na podstawie ukształtowanego orzecznictwa sądowego, w pełni podzielanego przez skład orzekający, wywieść należy, iż pod pojęciem "właściciela budynków znajdujących się na działce gruntu" należy rozumieć nie tylko rolników, którzy przekazali gospodarstwo rolne Państwu, ale także ich następców prawnych oraz inne osoby niewywodzące się z kręgu spadkobierców, bądź osób bliskich rolnika. Istotne jest natomiast, iż nieodpłatne przekazanie na własność działki gruntu, o której mowa w cytowanym przepisie możliwe jest w stosunku do gruntów zabudowanych i przysługuje właścicielom tych budynków, przy czym prawo do nieodpłatnego nabycia na własność działki gruntu, na której zostały wzniesione budynki, przysługuje aktualnemu właścicielowi tych budynków, niezależnie od tego, czy jest on osobą, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r., czy też jego spadkobiercą (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2006 r., sygn. akt II OSK 1136/05, niepubl., dostępny w Systemie Informacji Prawnej LEX, Lex Nr 267149). Zgodnie z aprobowanym orzecznictwem sądów administracyjnych jako budynek znajdujący się na działce gruntu należy rozumieć, każdą rozpoczętą budowę takiego obiektu bez względu na jego stadium, mogący stanowić odrębny przedmiot własności. Niezależnie od tego należy podnieść, iż odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Nie może więc mieć znaczenia stan techniczny zabudowań będących odrębnym przedmiotem własności, a zwłaszcza ocena, czy zabudowania te nadają się do użytku. W tych wypadkach o budynku można mówić jako o pewnej substancji budowlanej, będącej rezultatem budowy lub zniszczenia budynku. Celem zwrotu przekazanej Państwu działki pod budynkami jest zapewnienie bardziej racjonalnego wykorzystania zarówno budynków, jaki i gruntu do budynków tych przynależnego, jeżeli będą stanowiły jeden przedmiot własności tej samej osoby. Celem tym nie wydaje się natomiast zwrot działki, na której nie ma budynków, by przysporzyć materialnych korzyści spadkobiercom właściciela przekazanego gospodarstwa rolnego, którzy zapewne w jakiejś mierze winni są braku troski o zachowanie na działce budynków (por. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 1991 r., sygn. akt II SA 194/91, dostępny w LEX, Lex Nr 11693, glosa OSP 1992/3/63). Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela pogląd Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż dla zastosowania trybu przewidzianego w powołanym art. 6 w/w ustawy nie wystarczy, że na działce znajdują się pozostałości po budynkach tj. fragmenty fundamentów, co wynika z protokołu oględzin nieruchomości – k.64 akt adm. organu I instancji), konieczne jest aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny. Analiza akt sprawy a w szczególności protokołu oględzin uzasadnia jednak stwierdzenie, iż na działce nr [...] nie znajdują się żadne zabudowania, które uzasadniałyby zastosowanie trybu z art. 6 w/w ustawy. Z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniu 9 listopada 2011 r. wynika, iż na działce znajdują się pozostałości po budynkach tj. fragmenty fundamentów, działka jest porośnięta trawą.. W świetle poczynionych ustaleń, nie kwestionowanych przez obecną przy oględzinach skarżącą, należy zgodzić się z organem, iż na przedmiotowej działce nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek substrat, substancja budynku, która mogłaby stanowić przedmiot odrębnej własności. Należy bowiem przyjąć, iż odrębna własność budynku oznacza, że jak długo istnieje jakikolwiek substrat tej odrębnej własności, tak długo istnieje odrębne prawo własności. Reasumując, przepis art. 6 powoływanej ustawy z dnia 24 lutego 1989r. określa warunki podmiotowe i przedmiotowe do uzyskania prawa własności gruntu. Prawo to służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem własności do budynków- być zatem ich właścicielem. Przepis art. .6 ustawy przyznaje roszczenie każdemu właścicielowi budynków, bez względu na to kiedy i jak je nabył. Niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków skutkuje wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania własności działki pod budynkami ( por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2015 r., sygn.. akt II OSK 2514/13, opubl. w CBOSA). Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów dotyczących naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego Sąd uznał, że są one nieuzasadnione. Organy orzekające w niniejszej sprawie zebrały materiał dowodowy, dokonały wnikliwej oceny tego materiału, czemu dały wyraz w uzasadnieniach decyzji. Żaden z organów nie kwestionował uprawnień skarżącej wynikających z przepisów kodeksu cywilnego w zakresie dziedziczenia, dlatego też chybiony jest zarzut naruszenia przez organy art. 922 i 924 k.c. Niezrozumiały jest natomiast zarzut dotyczący naruszenia przez organy administracji art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jak wynika bowiem ze znajdującej się w aktach organu I instancji (k. 2) decyzji z dnia 29 października 1980 r., przejęcie gospodarstwa F. S. nastąpiło na jej wniosek w zamian za emeryturę, w związku z tym ,że nie posiadała ona następców prawnych do przekazania gospodarstwa rolnego. Na mocy tej decyzji F. S. miała możliwość dożywotniego korzystania także z działki gruntu ornego o powierzchni 0,30 ha, a wyłączone z gospodarstwa budynki stanowiły odrębny od gruntu przedmiot własności. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a przedstawiona przez organ argumentacja i wykładnia zastosowanych przepisów zasługują na uwzględnienie. Podnoszone w skardze uchybienia nie stanowią naruszenia prawa materialnego ani naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjny orzekł jak w sentencji.