I OZ 967/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] S.A. w K.-J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2016 roku sygn. akt IV SA/Wa 583/16 przywracające M. W. termin do wniesienia skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 19 grudnia 2016 roku sygn. akt IV SA/Wa 583/16 na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przywrócił M. W. termin do wniesienia skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania. W uzasadnieniu wskazał, że skarżąca zachowała termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a., przedmiotowy wniosek złożyła bowiem w siódmym dniu, tj. 15 lipca 2016 roku, licząc od dnia doręczenia jej odpisu postanowienia NSA, z uzasadnienia którego powzięła wiadomość o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu I instancji skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nie było przez nią zawinione. Sąd I instancji dał wiarę twierdzeniu, że konieczność sprawowania nieustannej opieki nad chorym bratem, wiążąca się zarówno z obciążeniem fizycznym, jak i psychicznym, mogła spowodować, że skarżąca w sposób całkowicie niezawiniony, niemając rozeznania w przepisach regulujących tryb wnoszenia skargi do Sądu, skierowała swoją skargę bezpośrednio do Sądu. Zażalenie na to postanowienie wywiódł uczestnik postępowania [...] S. A. w K.-J., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie i odmowę przywrócenia M. W. żądanego terminu, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że dzień, w którym ustała przyczyna uchybienia terminu, a od którego liczony jest siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o jego przywrócenie, to 8 lipca 2016 roku, kiedy to skarżącej doręczono odpis postanowienia NSA z dnia 5 lipca 2016 roku oddalającego jej zażalenie na odrzucenie skargi, podczas gdy w rzeczywistości czas ustania przyczyny uchybienia terminowi powinien być liczony nie później niż od dnia otrzymania przez skarżącą postanowienia WSA w Warszawie odrzucającego jej skargę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że czynności procesowe polegające na złożeniu środka zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi i wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności wykluczają się wzajemnie zarówno z powodu konkurencyjności zawartych w nich wniosków, zmierzających do wywołania przeciwstawnych skutków procesowych, ale i sprzeczności wewnętrznej ich podstaw. Wniosek o przywrócenie terminu jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej jest oparty na twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko (zob. postanowienia NSA: z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt II OZ 935/15; z dnia 25 lutego 2016 r. sygn. akt II OZ 197/16; z dnia 10 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 209/16; z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt II OZ 709/16). Procedura zmierzająca do przywrócenia terminu, któremu strona uchybiła, może być zatem wdrożona dopiero po stwierdzeniu, że czynność procesowa podjęta przez stronę jest - na skutek upływu terminu - bezskuteczna. Takie stwierdzenie może zaś wynikać z prawomocnego orzeczenia o odrzuceniu pisma procesowego. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 4 maja 2016 roku odrzucił skargę M. W., uznając, że została wniesiona po terminie. Wskazał, że w przypadku nadania skargi bezpośrednio do Sądu, z pominięciem organu, datą wniesienia skargi będzie dzień, w którym Sąd przekazał tę skargę organowi, tj. 29 marca 2016 roku, a nie dzień, w którym skarżąca nadała ją do Sądu, tj. 3 marca 2016 roku. Termin na wniesienie skargi upływał zaś w przedmiotowej sprawie właśnie w dniu 3 marca 2016 roku. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie, wskazując między innymi, że "uważa, że składając skargę w dniu 3 marca 2016 roku, dochowała terminu". Postanowieniem z dnia 5 lipca 2016 roku sygn. akt I OZ 696/16 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił to zażalenie. Tym samym uznać należy, że początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wyznaczać będzie data doręczenia orzeczenia rozstrzygającego w przedmiocie zażalenia na postanowienie z dnia 4 maja 2016 roku - tj. 8 lipca 2016 roku (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 63) - por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2016 roku sygn. akt II OZ 1160/16. Prawidłowo tę datę jako początek biegu przedmiotowego terminu, wskazał Sąd I instancji. Rację należy przy tym przyznać żalącej się spółce, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie uzasadnił swoje stanowisko w tej kwestii - zdecydowanie nie chodzi tutaj o ustalenie daty, w której skarżąca dowiedziała się o istnieniu regulacji prawnej dopuszczającej wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu, ale daty, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminowi, którego przywrócenia żądała. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę Sąd I instancji słusznie przywrócił skarżącej termin do wniesienia skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 roku w przedmiocie ustalenia odszkodowania, uznając, że uprawdopodobniła dostatecznie brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Podzielić trzeba pogląd wyrażony w postanowieniu z dnia 24 października 2014 roku sygn. akt I OZ 921/14, w którym Naczelny Sąd Administracyjny w realiach rozpatrywanej wówczas sprawy uznał, że wiek skarżącej - 93 lata - oraz znacznie obniżona sprawność wynikająca z trapiących skarżącą chorób mogły doprowadzić do niezawinionego przez nią uchybienia terminowi do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oddalającego skargę. Sąd przyjął za zasadne relatywizowanie wymaganego poziomu staranności i braku winy w zależności od indywidualnych cech osoby i okoliczności sprawy. Jest okolicznością powszechnie znaną, że sędziwy wiek wpływa na obniżenie komunikatywności oraz sprawności w zakresie poznania prawa. W konsekwencji powyższego NSA w powołanym orzeczeniu uznał, że okoliczności podane przez skarżącą w realiach konkretnej sprawy i przy uwzględnieniu dotychczasowego zachowania skarżącej - uzasadniają przywrócenie terminu, gdyż jego uchybienie nie było z winy skarżącej, lecz miało swe źródło w konsekwencjach jej podeszłego wieku i chorób. NSA zaznaczył jednocześnie, że nie można zarazem wymagać od skarżącej ustanowienia pełnomocnika, gdyż jest to jej uprawnienie. W niniejszej sprawie obciążenie fizyczne i psychiczne, związane z koniecznością sprawowania całodobowej opieki nad ponad osiemdziesięcioletnim, ciężko chorym bratem, w połączeniu z podeszłym wiekiem skarżącej (77 lat), również mogło doprowadzić do niezawinionego przez nią uchybienia terminowi do złożenia wniosku. Podeszły wiek w połączeniu z pozostawaniem pod wpływem silnego, długotrwałego napięcia nerwowego (związanego z ciężką chorobą członka rodziny i opieką nad nim) niewątpliwie mógł wpłynąć na sprawność i dokładność w wykonywaniu czynności procesowych przez skarżącą. Na marginesie zaznaczyć należy, że żaląca się spółka w żaden sposób nie podważyła prawidłowości orzeczenia Sądu I instancji w tym zakresie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że zarzut podniesiony w zażaleniu nie ma usprawiedliwionych podstaw oraz, że zaskarżone postanowienie, pomimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.