II FZ 397/16

Dnia 1 lipca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. E. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 615/16 w sprawie ze skargi E. E. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 5 maja 2016 r. o sygn. I SA/Wa 615/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek skarżącej E. E. (dalej: skarżąca) o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: Dyrektor IS) z dnia 22 czerwca 2015 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 87 § 1 w związku z art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne – podobnie jak inne cytowane w uzasadnieniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego – na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. W dniu 28 lipca 2015 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy, który został uwzględniony ostatecznie w całości postanowieniami z dnia 16 wrzenia 2015 r. oraz z dnia 22 października 2015 r. W ostatnim z nich ustanowiono również na jej rzecz pełnomocnika z urzędu. Skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu – doradcę podatkowego) wniosła w dniu 27 stycznia 2016 r. skargę na decyzję Dyrektora IS z dnia 22 czerwca 2015 r., doręczoną jej pełnomocnikowi z wyboru w dniu 9 lipca 2015 r. W skardze skarżąca wniosła również o przywrócenie trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi. Pełnomocnik skarżącej podał, że o ustanowieniu go pełnomocnikiem skarżącej w ramach przyznanego jej prawa pomocy został zawiadomiony przez Krajową Radę Doradców Podatkowych pismem z dnia 11 grudnia 2015 r., doręczonym w dniu 28 grudnia 2015 r. Przywołał pogląd, jaki jest prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym w sytuacji przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w postaci wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, skarga złożona przez tegoż pełnomocnika jest skutecznie złożona, jeżeli w ciągu 30 dni od dnia otrzymania powiadomienia o jego wyznaczeniu do wykonywania prawa pomocy, złoży skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Powyższa okoliczność uzasadnia - zdaniem pełnomocnika skarżącej - brak winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi na zaskarżoną decyzję. 2.2. Odrzucając wniosek skarżącej WSA w Warszawie stwierdził, przywołując art. 87 § 1 i art. 88 p.p.s.a., że wymóg zgłoszenia wniosku o przywrócenie terminu w siemiodniowym terminie jest warunkiem formalnym jego rozpoznania, który sąd ma obowiązek badać w pierwszej kolejności przed dokonaniem jego oceny merytorycznej, a więc przed rozpoznaniem czy uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony, przy czym termin siedmiu dni do wniesienia wniosku liczy się od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Sąd pierwszej instancji nie podzielił argumentacji pełnomocnika skarżącej, że w sytuacji przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w postaci wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, skarga złożona przez tegoż pełnomocnika jest skutecznie złożona, jeżeli w ciągu 30 dni od dnia otrzymania powiadomienia o jego wyznaczeniu do wykonywania prawa pomocy, złoży skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia lub wniosku, pełnomocnik ten wraz z dokonaniem tej czynności zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej dokonania, przy czym przyjmuje się, iż przyczyna uchybienia terminu ustaje w momencie, gdy pełnomocnik ma pełną możliwość działania w sprawie. Skoro pełnomocnik skarżącej został zawiadomiony przez Krajową Radę Doradców Podatkowych o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącej w dniu 28 grudnia 2015 r., kiedy doręczono mu stosowne zawiadomienie, to w tym właśnie dniu ustała przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., zaś wyznaczony pełnomocnik skarżącej w tym dniu zyskał pełną możliwość działania w sprawie. W konsekwencji od tego właśnie dnia zaczął biec siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, zaś jednym z wymogów formalnych tego wniosku jest zgodnie z art. 87 § 4 p.p.s.a. jednoczesne dokonanie czynności, której strona nie dokonała w terminie, tj. złożenie skargi. W rozpatrywanym przypadku siedmiodniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upływał w dniu 4 stycznia 2016 r. Biorąc jednak pod uwagę, że pełnomocnik skarżącej złożył taki wniosek wraz ze skargą dopiero w dniu 27 stycznia 2016 r., uczynił to zatem po upływie siedmiodniowego terminu. Nadto Sąd pierwszej instancji podniósł, że wyznaczony przez Krajową Radę Doradców Podatkowych pełnomocnik z urzędu skarżącej był osobą, która reprezentowała skarżącą przed organem odwoławczym w toku postępowania podatkowego, czynił to bezpłatnie, a więc zna akta sprawy. Skoro sprawa była znana pełnomocnikowi skarżącej, to był on zorientowany w jej stanie, a także jakie czynności i w jakim terminie muszą być dokonane w jej ramach. Sprawa nie wymagała zatem ze strony pełnomocnika skarżącej nakładu czasu, który w przeciwnym razie musiałby on poświęcić chociażby na zapoznanie się z aktami sprawy, czy uzyskanie samego wglądu do tych akt. 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Warszawie, w którym sformułowała wniosek o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu, powołując się na orzeczenia Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdziła, że w przypadku pełnomocnika ustanowionego z urzędu przyczyny uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego ustają w dniu, w którym miał on rzeczywistą możliwość wniesienia tego środka, nie później jednak niż w dniu po upływie terminu na wniesienie danego środka odwoławczego, liczonego od dnia zawiadomienia o ustanowieniu pełnomocnikiem z urzędu przez właściwy organ. Zdaniem skarżącej niezasadne jest przy tym różnicowanie sytuacji prawnej pełnomocników stron od wcześniejszej znajomości akt sprawy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, zatem zażalenie podlega oddaleniu. Podkreślić należy, że wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika złożonym w terminie otwartym do wniesienia skargi nie wpływa na bieg tego terminu. Brak jest podstaw do przyjęcia, że przeszkoda w dokonaniu czynności, choćby niezawiniona przez stronę, powodowała przedłużenie terminu o okres trwania przeszkody w sposób zbliżony do zawieszenia terminu przedawnienia. Niemniej okoliczności z tym związane, jak np. wyznaczenie pełnomocnika z urzędu po upływie tego terminu przez właściwy organ samorządu zawodowego (art. 253 p.p.s.a.), mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 479). Przepisy art. 86 i 87 p.p.s.a określają ustawowe przesłanki przywrócenia terminu, które muszą wystąpić łącznie, aby wniosek mógł zostać uwzględniony. W przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia lub wniosku, pełnomocnik ten wraz z dokonaniem tej czynności zobowiązany jest złożyć wniosek o przywrócenie terminu do jej dokonania. Zasadniczo przyjmuje się, że termin ten biegnie od dnia ustanowienia pełnomocnika w sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 24 stycznia 2014 r., II FZ 1544/13). Literalne rozumienie art. 87 § 4 p.p.s.a. może prowadzić do sytuacji, w której pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy miałby zaledwie siedem dni na zapoznanie się z aktami sprawy oraz sporządzenie skargi. Jednakże w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że przyczyna uchybienia terminu, o której mowa w powołanym przepisie ustaje w momencie, gdy pełnomocnik zyskuje pełną możliwość działania w sprawie. Siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. rozpoczyna zatem bieg po dacie, w której ustanowiony – w ramach przyznanego stronie prawa pomocy pełnomocnik – realnie mógł sporządzić i wnieść środek zaskarżenia po zapoznaniu się z aktami sprawy, nie później jednak niż dzień upływu trzydziestu dni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu pełnomocnikiem w sprawie (zob. postanowienia NSA: z dnia 11 października 2011 r., II FZ 570/11; z dnia 18 lipca 2014 r., II FZ 1100/14; z dnia 17 marca 2015 r., II OZ 184/15). Powyższa wykładnia przepisu art. 87 p.p.s.a. gwarantuje stronie i jej pełnomocnikowi czas niezbędny do sporządzenia i wniesienia środka zaskarżenia wraz z żądaniem przywrócenia terminu, uzależniając go od konkretnych okoliczności danej sprawy, a ponadto nie pozwala na nieograniczoną w czasie możliwość składania wniosku w trybie art. 86 p.p.s.a. W okolicznościach danej sprawy czas na złożenie skargi może zatem być krótszy niż termin 30 dni, przy czym nie umniejsza to efektywności przysługującego stronie prawa do zaskarżenia decyzji administracyjnej, jak również nie godzi w konstytucyjnie chronione wartości (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r., SK 17/12, OTK-A 2013/6/86). Czym innym jest bowiem termin trwania przeszkody rozumiany jako czas, w którym pełnomocnik ma obiektywną możliwość "przygotowania" się do wniesienia skargi, a czym innym jest siedmiodniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W świetle obowiązujących przepisów, co zasadnie podniósł pełnomocnik skarżącej, bez wpływu na bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu pozostaje kwestia wcześniejszego reprezentowania strony i znajomość akt. Z drugiej jednak strony wątpliwości budzi postępowanie pełnomocnika z wyboru, któremu doręczona została w dniu 9 lipca 2015 r. decyzja organu odwoławczego. Według pełnomocnictwa z dnia 17 marca 2015 r., udzielonego mu przez skarżącą, był on uprawniony do reprezentowania skarżącej "(...) przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi (...)". Tymczasem zaniechał dalszej reprezentacji skarżącej. Dopiero w oświadczeniu z dnia 24 września 2015 r. (znajdującym się w aktach sprawy o sygn. III SO/Wa 11/15 stwierdził, że udzielone mu pełnomocnictwo zostało cofnięte przez skarżącą, jednakże daty jej czynności w tym zakresie nie podał. Można jedynie przypuszczać, skoro faktu prawidłowości doręczenia pełnomocnik nie kwestionuje, że nastąpiło to po dręczeniu temu pełnomocnikowi decyzji organu odwoławczego. W takiej sytuacji profesjonalny pełnomocnik powinien był zawiadomić o wypowiedzeniu pełnomocnictwa organ odwoławczy, a także był zobowiązany działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie w celu uchronienia mocodawcy od niekorzystnych skutków prawnych (art. 94 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 101 w związku z art. 137 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: o.p. – obecnie art. 138o o.p.). Pełnomocnik nie zawiadomił organu odwoławczego, że mocodawca zwolnił go z obowiązku działania w jego imieniu. Z uwagi na to, że wyznaczony w trybie art. 244 p.p.s.a. pełnomocnik skarżącej w przedmiotowej sprawie został zawiadomiony o tym przez Krajową Radę Doradców Podatkowych w dniu 28 grudnia 2015 r., więc od tej daty rozpoczął się bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Od tego momentu mógł bowiem bez przeszkód działać w imieniu skarżącej. Należy mieć na uwadze, że niemożność działania w imieniu strony od dnia zawiadomienia o wyznaczeniu przez Krajową Radę Doradców Podatkowych można obalić jedynie przedstawiając przeciwdowód na tę okoliczność. W rozpatrywanej sprawie takiego dowodu nie zgłoszono. Pełnomocnik zarówno we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, jak w i wywiedzionym zażaleniu nie podniósł, że nie mógł działać wcześniej z określonych przyczyn. 4.2. Konkludując, pełnomocnik skarżącej - składając wniosek o przywrócenie terminu w dniu 27 stycznia 2016 r. - wniósł go po ustawowym terminie, który upłynął w dniu 4 stycznia 2016 r. Tym samym zasadnie Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 88 w związku z art. 87 § 1 p.p.s.a. odrzucił wniosek jako spóźniony. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.