I SA/Wa 978/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2016 r. sprawy ze skargi L. P. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę Decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania L. P. (dalej jako: skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...] odmawiającą potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 1992 r. skarżąca wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o rekompensatę za pozostawione przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Następnie skarżąca pismami z dnia 26 marca 2004 r. i 27 marca 2005 r. zwróciła się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. odmówił skarżącej potwierdzenia prawa do rekompensaty we wnioskowanym przez nią zakresie, wskazując, że nie udowodniła ona, iż M. L. została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Nie zgadzając się z tą decyzją skarżąca złożyła odwołanie, po którego rozpatrzeniu Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ wyjaśnił, że kwestie rekompensat za tzw. "mienie zabużańskie" reguluje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 1090, dalej jako: ustawa), która w art. 2 i art. 3 tej ustawy wskazuje kumulatywne przesłanki, których spełnienie umożliwia wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty. Organ przytoczył treść art. 1 ust. 1 i ust 1a ustawy. Minister wskazał, że przepisy ustawy stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a wynika to z art. 1 ust. 2 ustawy. Przy czym przymus ten, jak wskazał organ, musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku przyczynowo - skutkowym z wojną rozpoczętą w 1939 r. Konkretna przyczyna, skutkująca przymusowym opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez właściciela nieruchomości powinna powstać jako następstwo działań wojennych i różnych zdarzeń im towarzyszących, jak np. deportacje ludności polskiej wskutek bezpośrednich działań wojennych rozpoczętych w 1939 r., aresztowania, czy pobór do wojska. Wg organu nie wszystkie repatriacje, w tym mające miejsce po zakończeniu II wojny światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy a przyjęcie innej koncepcji czyniłoby obecność przepisu o takiej treści całkowicie zbędnym. Organ wskazał, że należy odróżnić zdarzenia, będące bezpośrednimi skutkami wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od tych zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Organ II instancji podał, że ze zgromadzonego materiału dokumentacyjnego wynika, iż poprzedniczka prawna skarżącej – M. L. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r., co potwierdza uwierzytelniona kserokopia dokumentu ze zbioru meldunkowego Urzędu Miasta [...] z dnia 5 marca 2004 r., zgodnie z którym M. L. była zameldowana w [...] od 18 lipca 1960 r., a także wyjaśnienia zawarte w pismach 27 stycznia 2007 r., z dnia 10 października 2012 r. i z dnia 21 lipca 2015 r., w których skarżąca podała przyczyny, okoliczności i motywy, które wpłynęły na podjęcie przez M. L. decyzji o wyjeździe z ZSRR w 1960 r. Organ odwoławczy stwierdził, że M. L. nie opuściła nieruchomości położonej w miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. a decyzja o opuszczeniu nieruchomości nie wynikała bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz była pośrednim następstwem powojennych decyzji władz radzieckich związanych z dyskryminacją Polaków, którzy pozostali w swoich dotychczasowych miejscach zamieszkania. Przymus ten nie miał jednak cech "adekwatności" w stosunku do okoliczności wybuchu II wojny światowej; w tym zakresie organ przytoczył orzecznictwo sądów administracyjnych tj. wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1240/11 i wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 2250/11. W ocenie Ministra podjęte przez M. L. starania o pozwolenie na dokonanie remontu nieruchomości (domu i ogrodzenia) świadczą o tym, że miała ona zamiar pozostać w miejscowości [...], jednakże późniejsze represje ze strony władz radzieckich skłoniły ją do podjęcia decyzji o powrocie do Polski. W konsekwencji Minister stwierdził, że organ I instancji prawidłowo odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty na rzecz skarżącej. Podał, że w toku postępowania nie zostało wykazane, że M. L. była zmuszona opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz że jej przybycie nie odbyło się w trybie przewidzianym w umowie z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu Dalszej Repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Jak bowiem wynika z art. 11 umowy z dnia 25 marca 1957 r. przyjmowanie oświadczeń o zamiarze repatriowania się trwało do dnia 1 października 1958 roku, natomiast repatriacja osób, mających do niej prawo na podstawie tej umowy, została zakończona w dniu 31 grudnia 1958 roku. Z akt sprawy wynika natomiast, że M. L. opuściła byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r. Kwestionując powyższą decyzję Ministra Skarbu Państwa skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła skarżąca, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 1 ust. 2 ustawy przez niewłaściwą jego wykładnię i w związku z tym przyjęcie, że M. L. nie została zmuszona do opuszczenia byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., co w konsekwencji spowodowało, że jej przypadek nie został objęty zakresem art. 1 ust. 2 ustawy,  2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: art. 6, art. 7, art. 8 i art. 80 kpa, przez ocenę, iż opuszczenie przez M. L. byłego terytorium RP nie nastąpiło wskutek przymusu związanego z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r., co jest sprzeczne z zebranym w sprawie materiałem dowodowym – tj. wyjaśnieniami skarżącej. W motywach skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie sformułowanych w niej zarzutów. W rezultacie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Dokonując pod takim kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2016 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. odmawiającą potwierdzenia skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...]. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Przesłanki podmiotowe i przedmiotowe nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej uregulowane są w art. 1 i art. 2 ustawy. Przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie aby ubiegającemu się przysługiwało prawo do rekompensaty. Brak spełnienia jednej z tych przesłanek powoduje wydanie przez organ decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). W art. 1 ustawy określone zostały przez ustawodawcę zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie czterech umów wymienionych w ust. 1. Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 1 ust. 1a ustawy). Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy). W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez jej spadkodawczynię tj. przez M. L. w miejscowości [...]. Ustawa nałożyła na wnioskodawców obowiązek udowodnienia pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP wskazując w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, że do wniosku należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Z akt rozpoznawanej sprawy bezspornie wynika, że poprzedniczka prawna skarżącej – M. L. przybyła na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w 1960 r., a motywem opuszczenia miejscowości [...] w ZSSR były (jak wskazywała skarżąca) negatywny do niej stosunek ze strony władz radzieckich z uwagi na posiadanie obywatelstwa polskiego i odmowę przyjęcia przez nią obywatelstwa rosyjskiego oraz inne działania władz radzieckich utrudniające, a nawet uniemożliwiające jej normalne funkcjonowanie. Skarżąca wskazywała, że jej poprzedniczka była represjonowana gdyż nie otrzymywała środków na remont domu czy środków na opał a także nazywano ją "Polaczka". Wynika z tego, że M. L. nie opuściła nieruchomości w położonej miejscowości [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie była zmuszona do jej opuszczenia bezpośrednio na skutek jej wybuchu, albowiem chęć opuszczenia nieruchomości przez jej właścicielkę nie zrodziła się w rezultacie prowadzonych działań wojennych, lecz powstała w efekcie decyzji i postępowania władz radzieckich. Właścicielka nie musiała opuścić swego rodzinnego domu po objęciu tego terytorium przez władzę radziecką, nie musiała się ukrywać w obawie o swoje życie, mogła dalej mieszkać w rodzinnym domu i mieszkała w nim do 1960 r. a jej decyzja o opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania w istocie wynikała z przyczyn ekonomicznych a przy tym podyktowana była poczuciem samotności. Z tego samego powodu nie można stwierdzić, że właścicielka nieruchomości została zmuszona do jej opuszczenia na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wskazać bowiem należy, że przymus ten musi pozostawać w bezpośrednim i adekwatnym związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. W tej sprawie skarżąca przymus opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez byłą właścicielkę wiązała z takimi zdarzeniami jak nakłanianie jej przez władze radzieckie do zrzeczenia się obywatelstwa polskiego i przyjęcia obywatelstwa rosyjskiego, szykany, traktowanie jej jako obywatela gorszej kategorii, niemożność przeprowadzenia przez nią remontu domu rodzinnego i jego ogrodzenia, niemożność zakupu opału, niemożność podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy, wielokrotne i wielogodzinne przesłuchania na komisariacie milicji, rewizje w domu, wreszcie udręczenie psychiczne i fizyczne będące konsekwencją postępowania władz radzieckich. Pomijając fakt, że wszystkie ww opisy zdarzeń pochodzą wyłącznie od wnioskodawczyni a nie od jej poprzedniczki (a więc są jedynie relacją pośrednią) to i tak zdaniem Sądu zdarzeń tych nie można zaliczyć do kategorii "innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r.", nie można też stwierdzić, że stanowią one bezpośrednie skutki wojny. Ponadto faktem notoryjnym jest, że II Wojna Światowa zakończyła się w 1945 r. Wyjazd właścicielki nieruchomości na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił w 1960 r. Te dwa zdarzenia dzieli okres 15 lat. Trudno zatem uznać, że wyjazd po upływie 15 lat od zakończenia wojny był bezpośrednim następstwem jej wybuchu. W ocenie Sądu nastąpiło w tym przypadku rozerwanie związku między opuszczeniem byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez byłą właścicielkę nieruchomości, a wybuchem wojny i jej zakończeniem. Oznacza to, że ustawowa przesłanka opuszczenia nieruchomości w związku z wojną nie została spełniona. Ponadto wskazać należy, że skarżąca za wyjątkiem własnych oświadczeń z dnia 25 styczna 2007 r., 20 września 2010 r. i 10 października 2012 r. nie złożyła żadnych dokumentów czy jakichkolwiek innych dowodów mających potwierdzić przymusowe opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez M. L. w związku z rozpoczętą wojną w 1939 r. W aktach sprawy brak jest również dokumentów wskazujących na to, że M. L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej jako repatriantka na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Tego typu dokumenty nie zostały odnalezione przez organ ani w Archiwum Państwowym w [...], ani Archiwum Akt Nowych w [...], nie przedstawiła ich również wnioskodawczyni. Rację ma pełnomocnik skarżącej, że wyjazd M. L. z tzw. Kresów Wschodnich w 1960 r. nie przesądza jeszcze, że nie odbył się on w trybie przewidzianym ww. umową. Wskazać jednak należy, że skoro w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, z których wynika, że M. L. przybyła do Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku repatriacji, to nie można przyjąć, tak jak chciałby pełnomocnik skarżącej, że taka repatriacja się odbyła. Stąd, zdaniem Sądu organy prawidłowo stwierdziły, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było bezpośredniego i adekwatnego przymusu opuszczenia przez poprzedniczkę skarżącej byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz brak było przymusu opuszczenia tego terytorium z innych przyczyn niż w wyniku wojny rozpoczętej w 1939 r. a to uzasadniało odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. L. nieruchomości w miejscowości [...]. Wskazać przy tym należy, że przywołany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 3150/14 nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż dotyczył on innego stanu faktycznego. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, organ prawidłowo rozpatrzył cały materiał dowodowy i tym samym nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zaskarżona decyzja została przy tym uzasadniona adekwatnie do wymagań z art. 107 § 3 kpa a złożone do akt na rozprawie zaświadczenia ( k 25 i 26) nie wnoszą niczego do sprawy i nie wpływają na ustalenia dokonane przez organy administracji. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.