II OSK 977/17

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-03-06

Skład orzekający: Arkadiusz Despot - Mładanowicz, Anna Łuczaj, Piotr Broda

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy obiekt budowlany wybudowany samowolnie w latach 80-tych XX wieku, na terenie leśnym z zabudową letniskową, może zostać nakazany do rozbiórki na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., jeśli w dacie orzekania nie istniał plan miejscowy, a plan obowiązujący w okresie późniejszym dopuszczał zabudowę letniskową, choć bez możliwości dalszej zabudowy i remontów?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego wybudowanego samowolnie w warunkach Prawa budowlanego z 1974 r. nie może być orzeczony, jeśli w dacie budowy nie istniał plan zagospodarowania przestrzennego, a późniejszy plan dopuszczał istniejącą zabudowę letniskową, nawet z ograniczeniami. Stosowanie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wymaga uwzględnienia zarówno przepisów obowiązujących w dacie orzekania, jak i przeznaczenia terenu w dacie budowy, a także zasad konstytucyjnych, w tym zasady zaufania obywatela do państwa i prawa.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła nakazu rozbiórki samowolnie zrealizowanego w latach 80-tych budynku rekreacyjnego na działce leśnej. Organ I instancji nakazał rozbiórkę, wskazując na brak planu zagospodarowania przestrzennego i leśne przeznaczenie terenu. Organ II instancji utrzymał decyzję w mocy, powołując się na plan miejscowy z 1994 r., który przewidywał tereny leśne z zabudową letniskową, ale bez możliwości dalszej zabudowy i remontów, co miało wykluczać legalizację samowoli. WSA oddalił skargę, uznając brak możliwości legalizacji. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zaskarżoną decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego i poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Zasądził od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz I.S. kwotę 1700 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz (spr.) Sędziowie sędzia NSA Anna Łuczaj sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant sekretarz sądowy A.S. po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej I.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 stycznia 2017 r. sygn. akt VII SA/Wa 918/16 w sprawie ze skargi I.S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] na rzecz I.S. kwotę 1700 (tysiąc siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 stycznia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 918/16 oddalił skargę I.S. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego (PINB) w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz.U. Nr 38, poz. 229 ze zm.) w zw. z art. 103 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz.U. z 2013 r. poz. 1409 ze zm.) nakazał I. i K.S. rozbiórkę samowolnie zrealizowanego budynku rekreacyjnego, o wymiarach 6,30 x 11 m, na działce nr ew. [...], położonej w miejscowości K. gm. J., oraz uporządkowanie terenu po wykonanej rozbiórce. Jak ustalił organ I instancji, obiekt powstał samowolnie w połowie lat 80-tych ubiegłego wieku. Na podstawie pisma Wójta Gminy J. z dnia [...] grudnia 2014 r. ustalił ponadto, że dla terenu, na którym znajduje się sporny obiekt, brak jest aktualnie obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego oraz założeń do tego planu. Zgodnie z wypisem z rejestru gruntów działka nr ew. [...] jest działką leśną. Z kolei jak wynika z informacji udzielonej przez Wójta Gminy J. przy piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. ww. działka w dacie budowy spornego budynku stanowiła także grunt leśny. [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (WINB) decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania I.S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podkreślił, że przeprowadził uzupełniające postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia przeznaczenia terenu, na którym powstał ww. budynek. W toku tego postępowania, przy piśmie Wójta Gminy J. z dnia [...] września 2015 r., przesłano kopię uchwały Rady Gminy w J. z dnia [...] listopada 1994 r. w sprawie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy J. wraz z załącznikami graficznymi dotyczącymi działki nr ew. [...]. Analiza treści przekazanego planu zagospodarowania przestrzennego pozwoliła ustalić, iż działka na której znajduje się sporny budynek, położona była na terenach leśnych z zabudową letniskową. Z części opisowej planu wynikało, że był to teren bez możliwości dalszej zabudowy z zakazem przeprowadzania remontów utrwalających istniejącą zabudowę w celu stopniowego przywrócenia terenom funkcji leśnej. Z powyższego, w ocenie organu, należało wywieść, że plan miejscowy nie dopuszczał do budowy w sposób legalny nowych obiektów o charakterze odpowiadającym przedmiotowemu budynkowi, a ponadto nie dopuszczał, aby obiekty wykonywane legalnie poddawane były jakimkolwiek remontom czy rewitalizacji. Tym bardziej zatem w świetle powołanych zapisów brak było możliwości sanowania budowy obiektów powstałych na ww. terenie w sposób samowolny. Organ podniósł, iż z informacji udzielonej przy piśmie Wójta Gminy J. z dnia [...] października 2015 r. wynika, że Gmina J. nie posiada planów miejscowych, które obowiązywałyby dla ww. terenu w latach 80-tych ubiegłego wieku, a zatem w dacie budowy przedmiotowego obiektu. W ocenie WINB w świetle powyższego zaszła okoliczność, o jakiej mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., przesądzająca o braku możliwości legalizacji samowoli budowlanej polegającej na realizacji budynku rekreacyjnego w związku z przeznaczeniem terenu, na którym został on zrealizowany, wykluczającym jego zabudowę. Powyższa niezgodność stanowi samoistną przesłankę wskazującą na konieczność nakazania rozbiórki. Skargę na powyższą decyzję WINB z dnia [...] lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła I.S., wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę WINB podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) oddalił skargę jako nieuzasadnioną. Jak wskazał Sąd I instancji, skoro w niniejszej sprawie sporny obiekt został zrealizowany w połowie lat 80-tych XX wieku, tj. pod rządami ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane, to zasadnie organy przyjęły, że zastosowanie znajdują przepisy tej ustawy. Zasadą wynikającą z tych przepisów jest legalizacja samowoli budowlanej. Z treści art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane wynika, że jedną z przesłanek umożliwiających legalizację samowoli budowlanej jest zgodność jej lokalizacji z treścią miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Sąd wyjaśnił, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. II OPS 2/13, rozstrzygnął problem niejednolitej w orzecznictwie wykładni analizowanego przepisu, stwierdzając, że przepisami o planowaniu przestrzennym, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r. w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy Prawo budowlane z 1994 r., są przepisy obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, z tym że w postępowaniu w przedmiocie nakazania przymusowej rozbiórki należy uwzględnić także przeznaczenie terenu, na którym powstał obiekt budowlany, od daty jego budowy. Sąd I instancji jako prawidłową uznał konstatację organu sprowadzającą się do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie zaszła okoliczność, o jakiej mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane z 1974 r., przesądzająca o braku możliwości legalizacji samowoli budowlanej polegającej na realizacji budynku rekreacyjnego w związku z przeznaczeniem terenu, na którym został on zrealizowany, wykluczającym jego zabudowę. Zauważył, że plan zagospodarowania przestrzennego zatwierdzony uchwałą Rady Gminy J. z dnia [...] listopada 1994 r. w zapisach dla terenu objętego przedmiotem niniejszego postępowania wskazywał, że jest to teren leśny z zabudową letniskową bez możliwości dalszej zabudowy. Wprowadzał on także zakaz przeprowadzania remontów utrwalających istniejącą zabudowę w celu stopniowego przywrócenia terenom funkcji leśnej. Sąd podkreślił, iż postępowanie legalizacyjne ma wiele wspólnego z postępowaniem prowadzonym w trybie "zwykłym" w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Organ winien odpowiedzieć na pytanie, czy jakby strona występowała z wnioskiem o udzielenie pozwolenia na budowę, w przypadku istnienia takich zapisów planu miejscowego, otrzymałaby pozwolenie na realizację inwestycji. W stanie faktycznym niniejszej sprawy należy udzielić odpowiedzi negatywnej. Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przewidywał brak możliwości dalszej zabudowy, tym samym strona nie otrzymałaby pozwolenia na budowę. W ocenie Sądu, przesądza to o braku możliwości legalizacji obiektu. Nie można przyjąć, jak czyni to skarżąca, że poprzez wskazany zapis planu jego autor w sposób pośredni zaakceptował i usankcjonował zabudową letniskową na tym terenie. Skoro grunty leśne zabudowane były domkami rekreacyjnymi przed przystąpieniem do procedury sporządzania przedmiotowego planu, ustalenie przeznaczenia terenu - tereny leśne z zabudową letniskową - było niczym innym niż uwzględnieniem stanu faktycznego, uwzględnieniem dotychczasowego sposobu przeznaczenia i zagospodarowania terenu, do czego organ był zobowiązany stosując zasady planowania przestrzennego. Sąd zgodził się ze stroną skarżącą, że co do zasady, ustalenie możliwości zabudowy nieruchomości możliwe jest w oparciu o przepisy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Organ rozpoznający sprawę tego nie zakwestionował, przywołując dodatkowo na poparcie stanowiska przeznaczenie terenu ujawnione w ewidencji gruntów. Jednakże powyższe nie może schodzić z pola widzenia. Stan prawny działki skarżącej przedstawia się w ten sposób, że w ewidencji gruntów działka oznaczona jest jako lasy, oznaczone symbolem LsV, co stanowi zresztą kontynuację jej poprzedniego sposobu przeznaczenia. Działki leśne co do zasady nie podlegają zabudowie. Możliwość zmiany ich przeznaczenia na cele nieleśne uzależniona jest od wcześniejszej zmiany ich przeznaczenia, która zgodnie z obecnie obowiązującą ustawą dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych dokonywana jest w planie miejscowym. Podobną regulację zawierała poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła I.S. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że przedmiotowy budynek jest niezgodny z ustaleniami ostatnio obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, podczas gdy brak jest takiej niezgodności; 2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane poprzez jego błędną wykładnię polegającą na dokonaniu nieprawidłowego założenia, że warunkiem niezastosowania tego przepisu jest zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, podczas gdy z jego brzmienia wynika, że warunkiem jego zastosowania jest stwierdzona niezgodność z planem; 3. naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane poprzez jego niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji pomimo naruszenia przepisu prawa materialnego. Mając powyższe na uwadze, skarżąca na podstawie art. 176 § 1 pkt 3 w zw. z art. 188, art. 193 i art. 135 p.p.s.a. wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie skargi i uchylenie decyzji WINB z dnia [...] lutego 2016 r. wraz z poprzedzającą ją decyzją PINB w [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., względnie o przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 1 p.p.s.a. wniosła o zasądzenie od organu zwrotu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie poniesionych kosztów postępowania przed sądami obu instancji, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że redakcja przepisu art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. będącego podstawą nakazu rozbiórki i przedmiotem rozważań Sądu wskazuje, że aby orzec rozbiórkę należy wykazać, iż obiekt budowlany zrealizowany bez wymaganego pozwolenia na budowę znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę. W kontekście możliwości legalizacji obiektu budowlanego na podstawie względnie obowiązujących przepisów ustawy - Prawo budowlane z 1974 r. bez znaczenia pozostaje kategoryzacja terenu według ewidencji gruntów. WSA w Warszawie stwierdził, że gdyby strona ubiegała się o pozwolenie na budowę na terenie działki nr [...], to takiego pozwolenia ani obecnie, ani w dacie obowiązywania poprzedniego planu miejscowego by nie otrzymała. Nie można jednak podzielić stanowiska Sądu, że ta okoliczność uniemożliwia legalizację. Zakaz dokonywania zabudowy ustanowiony w planie miejscowym nie dotyczył tych obiektów, które zostały wybudowane przed jego uchwaleniem. Celowo zakaz ten w planie sformułowano jako "zakaz dalszej zabudowy", co można rozumieć jednoznacznie jako usankcjonowanie zabudowy istniejącej bez możliwości dokonywania jakichkolwiek nowych inwestycji, w tym prac remontowych i modernizacyjnych. W opinii skarżącej treść miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 r. powinna skutkować wyłączeniem możliwości zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. Konieczność badania nieobowiązujących planów na okoliczność zastosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wynika z kolei z uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. akt II OPS 2/13. W złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną WINB w [...] wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane: "Obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy terenowy organ administracji państwowej stopnia powiatowego stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część: 1) znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę, lub 2) powoduje bądź w razie wybudowania spowodowałby niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia". Ponieważ przesłanka wymieniona w pkt 1 przepisu art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wywoływała rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, czy wspomniane w niej przepisy o planowaniu przestrzennym, to unormowania obowiązujące w dacie powstania obiektu budowlanego, czy w chwili orzekania przez organ nadzoru budowlanego, zaistniały warunki do podjęcia stosownej uchwały. W myśl uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. II OPS 2/13, publ. ONSAiWSA 2014/6/89: "Przepisami o planowaniu przestrzennym, o których mowa w art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane [...] w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [...], są przepisy obowiązujące w dacie orzekania przez organy administracji, z tym że w postępowaniu w przedmiocie nakazania przymusowej rozbiórki należy uwzględnić także przeznaczenie terenu, na którym powstał obiekt budowlany, od daty jego budowy". W uzasadnieniu podjętej uchwały wskazano m.in., że: "O ile samo zjawisko samowoli budowlanej należy uznać za wysoce naganne, o tyle jednak w razie bierności organów administracji, które nie podejmowały żadnych działań zmierzających do legalizacji tej samowoli, podczas gdy stan prawny w zakresie przepisów o planowaniu przestrzennym był przez lata korzystniejszy dla inwestora, interes prawny takiego inwestora zasługuje na konstytucyjną ochronę". W ocenie NSA w tego rodzaju sytuacjach "nie do pogodzenia z zasadami konstytucyjnymi - zwłaszcza z zasadą zaufania obywatela do państwa i prawa wynikającą z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadą ochrony własności (art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) i zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) - byłoby orzeczenie nakazu rozbiórki z powodu niezgodności obiektu budowlanego z przepisami o planowaniu przestrzennym obowiązującymi w czasie orzekania przez organy z pominięciem oceny przeznaczenia terenu w okresie wcześniejszym". W świetle powyższej uchwały rozstrzygające znaczenie dla możliwości rozbiórki obiektu budowlanego zrealizowanego w warunkach samowoli budowlanej pod rządami Prawa budowlanego z 1974 r. będzie miało ustalenie, czy lokalizacja tego obiektu jest do pogodzenia z aktualnym planem zagospodarowania przestrzennego, względnie czy w dacie jego budowy obowiązujący wówczas plan przewidywał tego rodzaju zabudowę. Należy też uwzględnić stan prawny w tym zakresie w okresie pomiędzy wybudowaniem obiektu a momentem orzekania przez organy nadzoru budowlanego. W procesie ustalania zaistnienia przesłanki zawartej w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. nie będzie miało natomiast odpowiedniego znaczenia, względnie tylko drugorzędne znaczenie, kwalifikacja działki wynikająca z ewidencji gruntów i budynków, co do rodzaju użytku gruntu. W istocie przy ustalaniu i wyborze stanu prawnego dotyczącego przepisów o planowaniu przestrzennym (plan zagospodarowania) obowiązujących w określonym przedziale czasu organ powinien kierować się zasadami i wartościami konstytucyjnymi wskazanymi w powołanej wyżej uchwale NSA z dnia 16 grudnia 2013 r. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że nakaz rozbiórki obiektu budowlanego jest szczególnie dotkliwą, a przy tym najpoważniejszą sankcją przewidzianą przez przepisy Prawa budowlanego, rodzącą nieodwracalne bądź trudne do odwrócenia skutki. Jak zauważył słusznie NSA w wyroku z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1416/10, "nakaz rozbiórki jest bardzo daleko idącym środkiem rodzącym poważne skutki materialne, z tego względu nie można stosować go w sytuacjach kiedy nie do końca jest jasny i jednoznaczny stan faktyczny sprawy" (CBOSA). W postępowaniu w przedmiocie orzeczenia nakazu rozbiórki organy nadzoru budowlanego zobowiązane są zatem do szczególnie starannego i dokładnego wyjaśnienia wszystkich aspektów faktycznych i prawnych danej sprawy. W toku postępowania przed organem odwoławczym nie udało się potwierdzić, aby w czasie samowolnej realizacji spornego budynku rekreacyjnego (domku letniskowego) na działce o nr ew. [...], w miejscowości K. gm. J., czyli w połowie lat 80-tych XX wieku, teren na którym znajduje się ta nieruchomość był objęty planem zagospodarowania przestrzennego. Należy w związku z tym zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych powstałym na tle art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. wyrażono pogląd, zgodnie z którym brak obowiązującego w czasie budowy danego obiektu planu zagospodarowania przestrzennego wyłącza możliwość nakazania jego przymusowej rozbiórki na podstawie ww. przepisu, chociażby obiekt ten został wzniesiony bez pozwolenia na jego budowę (zob. m.in. wyroki NSA z dnia 25 września 1981 r., sygn. akt I SA 1933/81, publ. w ONSA 1981/2/94; z dnia 5 czerwca 1985 r., sygn. akt SA/Gd 860/84; z dnia 1 lutego 2007 r., sygn. akt II OSK 278/06; z dnia 4 lutego 2010 r., sygn. akt II OSK 1067/08; z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1094/06 - CBOSA). Wprawdzie w orzecznictwie wypowiedziano również odmienny pogląd, według którego możliwe będzie wydanie decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego nawet w sytuacji, gdy został on wybudowany bez pozwolenia na terenie, dla którego nie było planu zagospodarowania przestrzennego, w szczególności zaś, gdy w momencie orzekania o rozbiórce plan taki przeznaczył ten teren na inne cele (zob. wyroki NSA z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 868/05; z dnia 7 kwietnia 2006 r., sygn. akt II OSK 683/05 - CBOSA oraz uchwała SN z dnia 29 maja 1991 r., sygn. III AZP 3/91, LEX). Tymczasem jednak aktualnie brak jest obowiązującego dla obszaru, na którym znajduje się przedmiotowa nieruchomość i posadowiony na niej budynek letniskowy, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, który przewidywałby inne przeznaczenie tego terenu niż zabudowa letniskowa. W opisanych wyżej okolicznościach sprawy, skoro zarówno w czasie powstania przedmiotowego obiektu, jak i w chwili orzekania o jego rozbiórce nie obowiązywał plan zagospodarowania przestrzennego, który określałby jednoznacznie przeznaczenie tego obszaru, rozstrzygające znaczenie wypada przyznać planowi, który funkcjonował w międzyczasie. W toku postępowania administracyjnego wykazano bowiem, że Rada Gminy w J. w dniu [...] listopada 1994 r. podjęła uchwałę w sprawie zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Gminy J. Z zapisów tego planu wynikało, że przeznaczenie obszaru obejmującego działkę o nr ew. [...] ustalono jako "tereny leśne z zabudową letniskową", bez możliwości dalszej zabudowy, z jednoczesnym zakazem przeprowadzania remontów utrwalających istniejącą zabudowę, w celu stopniowego przywrócenia funkcji leśnej. Powyższe oznacza, że według planu miejscowego z 1994 r. zastana na tym terenie i powstała wcześniej zabudowa letniskowa była pośrednio akceptowana, a przynajmniej tolerowana. W tym względzie, wbrew stanowisku Sądu I instancji, należy więc podzielić argumenty podniesione w skardze kasacyjnej. Wprawdzie oczywiste jest przy tym, że nie oznaczało to wprost legalizacji istniejącej już zabudowy letniskowej, w rozumieniu przepisów Prawa budowlanego, to jednak okoliczność ta ma istotne znaczenie dla oceny wystąpienia przesłanki określonej w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., a tym samym także możliwości orzeczenia rozbiórki na podstawie tego przepisu. W świetle cytowanej wyżej uchwały NSA z dnia 16 grudnia 2013 r., sygn. II OPS 2/13, oraz przywołanych w jej uzasadnieniu przepisów Konstytucji RP, w tym wynikającej z zasady państwa prawnego: zasady zaufania obywatela do państwa i prawa, należało uznać, że w rozpoznawanej sprawie nie został spełniony warunek przewidziany w art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. umożliwiający nakazanie rozbiórki spornego budynku rekreacyjnego. Nie można bowiem ignorować okoliczności, że wspomniany wyżej plan zagospodarowania przestrzennego gminy J. od czasu jego uchwalenia w 1994 r. do momentu jego wygaśnięcia z końcem 2003 r. czyli przez okres około 9 lat, przewidywał na tym obszarze zabudowę letniskową, choć bez możliwości realizacji nowych obiektów tego rodzaju oraz remontu budynków już istniejących. Powyższe prowadzi do wniosku, że zastosowanie w niniejszej sprawie przez orzekające w niej organy nadzoru budowlanego art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. poprzez nakazanie I. i K.S. rozbiórki samowolnie zrealizowanego budynku rekreacyjnego na działce nr ew. [...], położonej w miejscowości K. gm. J. - było niezasadne. Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia powołanego wyżej przepisu należało zatem uznać za usprawiedliwiony. Mając powyższe na uwadze, skoro podniesiony w podstawach skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane okazał się być zasadny - należało na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uwzględnić skargę kasacyjną i uchylić zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a ponieważ istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona - rozpoznać skargę i uchylić decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2016 r. oraz decyzję ją poprzedzającą. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. i art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło