I SA/Wa 202/16
WyrokWSA w Warszawie2016-07-14
Skład orzekający: Joanna Skiba, Dariusz Chaciński, Dorota Apostolidis
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody i umorzyła postępowanie w sprawie stwierdzenia naruszenia przepisów dekretu o reformie rolnej, została wydana prawidłowo, w szczególności w kontekście skierowania decyzji organu I instancji do osoby zmarłej oraz braku rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej dotyczącej legitymacji wnioskodawcy?Ratio decidendi
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał decyzję z naruszeniem przepisów, uchylając decyzję Wojewody i umarzając postępowanie. Skierowanie decyzji organu I instancji do osoby zmarłej stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), co wymaga ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji, a nie umorzenia postępowania. Ponadto, kwestia legitymacji wnioskodawcy do wszczęcia postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wymaga rozstrzygnięcia przez sąd powszechny, co powinno skutkować zawieszeniem postępowania administracyjnego. Umorzenie postępowania przez organ odwoławczy było przedwczesne.Stan faktyczny
Skarżący T. K. złożył wniosek o stwierdzenie naruszenia przepisów dekretu o reformie rolnej przy przejęciu zespołu dworsko-parkowego. Wojewoda wydał decyzję stwierdzającą, że majątek podlegał działaniu dekretu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie wykazał swojej legitymacji jako strona. WSA uchylił decyzję Ministra, stwierdził nieważność decyzji Wojewody i zasądził koszty.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz stwierdzono nieważność decyzji Wojewody [...]. Zasądzono od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego T. K. kwotę 200 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Dorota Apostolidis Protokolant referent stażysta Anna Głowacka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2016 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2014 r., nr [...]; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego T. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
T. K. wnioskiem z 8 lipca 2013 r. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji stwierdzającej, że przejęcie na własność Państwa zespołu dworsko - parkowego w K., gmina [...], powiat [...], stanowiącego byłą własność [...], nastąpiło z naruszeniem przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem". W piśmie z 20 sierpnia 2013 r. wnioskodawca sprecyzował, iż wniosek obejmuje dzisiejsze działki o numerach: [...].
Wojewoda [...] decyzją z [...] października 2014 r. orzekł, że zespół dworsko - parkowy w K., gmina D., powiat R., obejmujący obecnie działki nr: [...] o powierzchni [...] ha, stanowiący byłą własność H. K., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T. K. zarzucając naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Zdaniem skarżącego naruszenie wymienionych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy i polegało na błędnym uznaniu przez Wojewodę, iż zespół dworsko – parkowy w K. wchodzący w skład majątku ziemskiego o ogólnej powierzchni [...] ha, będącego byłą własnością H. K., podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Tym samym, zdaniem skarżącego, naruszenie przywołanych w odwołaniu przepisów k.p.a., doprowadziło również do nieprawidłowego zastosowania przepisów dekretu. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Po rozpatrzeniu tego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2015 r. uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem I instancji w całości (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał na następujące okoliczności.
T. K., będący spadkobiercą po H. K., do złożonego wniosku załączył między innymi pismo Starosty [...] z [...] sierpnia 2009 r. informujące, że majątek ziemski K. o powierzchni [...] ha, stanowiący do roku 1945 własność H. K., został przejęty na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Starosta zaznaczył przy tym, że źródło informacji zawartych w tym piśmie stanowił wykaz majątków ziemskich przejętych na Skarb Państwa. Następnie w odpowiedzi na pismo Wojewody [...] z [...] sierpnia 2013 r. wnioskodawca wyjaśnił, że księga wieczysta majątku K. zaginęła podczas działań wojennych. Jednocześnie załączył postanowienie Sądu Grodzkiego w A. z [...] grudnia 1946 r. dotyczące wpisania tytułu własności majątku ziemskiego [...] na rzecz Skarbu Państwa, jak również dostarczył: postanowienie Sądu Grodzkiego w A. z [...] stycznia 1947 r., sygn. akt [...]; pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] A. z [...] marca 1945 r. zaświadczające, że H. K. ma prawo zamieszkiwać w majątku do czasu jego parcelacji; pismo Powiatowego Urzędu Ziemskiego polecające zwrot byłej właścicielce majątku [...], obywatelce "K. H.", rzeczy osobistego użytku; zaświadczenie Zarządu Gminy w K. z [...] sierpnia 1946 r. potwierdzające przebywanie H. K. w majątku K. do [...] września 1940 r.; zaświadczenie Zarządu Gminy S. z [...] lutego 1945 r. o zamieszkiwaniu H. K. w majątku K. do roku 1940 i wysiedleniu jej w dniu [...] września 1940 r. do C. Wnioskodawca uzupełnił materiał dowodowy również o zeznanie W. G., pismo Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w sprawie wypłaty zaopatrzenia za dla byłych właścicieli majątku, a także pismo Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. w sprawie wstrzymania wypłaty zaopatrzenia miesięcznego z art. 17 dekretu.
W aktach niniejszej sprawy znajdują się też dokumenty przekazane przez podmioty, do których zwrócił się Wojewoda [...], a związane z przejęciem majątku [...]. Dokumenty te są w zakresie określającym właściciela przejętego majątku rozbieżne. I tak, zgodnie z kopią wyciągu z wykazu majątków parcelacyjnych (przesłanego przez Starostę [...] przy piśmie z 25 września 2013 r.) właścicielką majątku widniejącego w kolumnie "Nazwa nieruchomości" jako "[...]" o powierzchni [...] ha (przejętego w dniu [...] marca 1945 r.), była H. K., natomiast Ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających reformie rolnej pow. [...]1945 (reprodukcja sporządzona przez Archiwum Państwowe w B.), jako właściciela majątku "[...]" o powierzchni [...] ha wymienia A. K.. Również dokumenty dotyczące przejęcia przedmiotowego majątku przekazane przez Archiwum Akt Nowych w W. jako właściciela majątku "[...]", przejętego [...] marca 1945 r., wskazują A. K.. W dokumentach innej sprawy prowadzonej z wniosku T. K. (dotyczącej majątku [...]), przekazanych przez Archiwum Akt Nowych w W. przy piśmie z dnia 11 marca 2014 r., znajduje się Wykaz państwowych nieruchomości. Stan na dzień 1 stycznia 1951 r., na którym figuruje pod Nr [...] majątek [...], a jako były właściciel przed przejęciem nieruchomości przez Państwo widnieje "M. K." - powierzchnia majątku [...] ha, data przejęcia [...] marca 1945 r. Przy czym wydaje się, że w ostatnim z wymienionych dokumentów zaszła pomyłka przy zapisywaniu nazwiska, stąd należy przyjąć, iż chodzi o M. K. (siostrę ojca A. K.).
Z wymienionych wyżej dokumentów i ewidencji można jednoznacznie wywieść jedynie, iż H. K. zamieszkiwała majątek [...]. Nie można natomiast stwierdzić, kto był właścicielem majątku [...] na dzień 1 września 1939 r. A pamiętać należy, że zaświadczenia i oświadczenia nie mogą zostać potraktowane jako dowody świadczące o posiadaniu prawa własności majątku [...] przez H. K.. Dowodami na tę okoliczność nie mogą być zatem także przywołane wykazy i ewidencje, tym bardziej, że w kwestii określenia właściciela majątku są one rozbieżne. Z uwagi na okoliczność zniszczenia w trakcie działań wojennych księgi wieczystej, za dowód potwierdzający prawo własności może posłużyć np. akt notarialny lub inny uznany prawem dokument, na mocy którego dokonano przeniesienia prawa własności nieruchomości. Natomiast protokoły, wykazy czy też ewidencje, sporządzone na typowych formularzach, mogą świadczyć jedynie o tym, że posiadaczem gruntu w chwili jego zajmowania była określona osoba. Ponadto na podstawie dokumentów sporządzonych po 1 września 1939 r. nie sposób bezspornie ustalić, kiedy dokonano przeniesienia własności. Sam wnioskodawca stwierdził w protokole przesłuchania z 24 czerwca 2014 r., że samodzielne prawo własności H. K. do przedmiotowego majątku wywodzi wyłącznie z zapisów w dokumentach dotyczących parcelacji majątku.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, teza o prawie własności H. K. do nieruchomości K. nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Niewykluczone bowiem, że przedmiotowy majątek [...] stanowił wyłączną własność A. K., a po jego śmierci prawa do spadku po nim, w tym do majątku [...], przypadły również innym uprawnionym osobom, a nie wyłącznie jego żonie H. Z tego względu nie można bezsprzecznie stwierdzić, że wnioskodawcy lub jego poprzednikowi prawnemu przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości.
Na każdym etapie postępowania organ administracji jest obowiązany badać, czy podmiot występujący o wszczęcie postępowania jest do tego legitymowany, zatem czy może być stroną postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. (wyrok NSA z 17 marca 2015 r., I OSK 1471/13, LEX nr 1675970).
Stosownie do art. 2 dekretu, z dniem jego wejścia w życie wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły ex lege bez żadnego wynagrodzenia w całości na rzecz Skarbu Państwa. Jednocześnie w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), zwanego dalej "rozporządzeniem", przewidziana została możliwość wystąpienia z wnioskiem o ustalenie, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu. Tryb przewidziany w § 5 rozporządzenia był i jest uruchamiany w przypadkach spornych, kiedy właściciel/współwłaściciel nieruchomości (bądź ich następcy prawni) uważał (uważają), że jego nieruchomość, z takich czy innych względów, nie spełnia warunków określonych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w związku z czym powinna być wyłączona spod działania tego przepisu, czyli nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej w części bądź w całości. Przepis ten stanowi więc podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Uzyskanie przez byłego właściciela (jego spadkobiercę) decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość bądź jej część nie podlegała działaniu dekretu rodzi skutki w sferze prawa własności. Oznacza to, że podmiot, który nie może wykazać się tytułem prawnym do nieruchomości, nie ma legitymacji do występowania z wnioskiem w tej sprawie (wyrok WSA w Warszawie z 30 stycznia 2014 r., I SA/Wa 1414/13).
Wnioskodawca zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym nie przedstawił dokumentów jednoznacznie świadczących o tym, że można mu przypisać przymiot strony w postępowaniu toczącym się w trybie § 5 rozporządzenia. Zatem przyjąć należy, że postępowanie przed organem pierwszej instancji zostało wszczęte w wyniku złożenia wniosku przez osobę nieuprawnioną, co w konsekwencji powoduje bezprzedmiotowość postępowania i obowiązek jego umorzenia.
Wobec braku dokumentów potwierdzających prawo własności do nieruchomości ustalenie prawa do nieruchomości objętej złożonym wnioskiem może mieć miejsce przed sądem powszechnym przez złożenie żądania o ustalenie prawa na podstawie art. 189 k.p.c.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2015 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T. K.. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 k.p.a. w obu przypadkach w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że zgromadzony materiał uzasadnia uchylenie decyzji Wojewody i umorzenie postępowania w sprawie;
2. art. 138 § 1 pkt 2 względnie art. 138 § 2 k.p.a. w obu przypadkach w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że dokumenty przedłożone i zgromadzone w toku postępowania wykluczają skarżącego jako stronę postępowania, gdyż "dowodami nie mogą być wykazy i ewidencje". Ponadto złożone przez skarżącego zeznania (jako syna właścicielki majątku Kłonowo) oraz załączone do sprawy oświadczenie W. G., która była zatrudniana przez właścicielkę majątku [...] od 1938 r., organ uznaje, że "oświadczenia [te] nie mogą zostać potraktowane jako dowody";
3. § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – poprzez stwierdzenie organu, że "Wnioskodawca zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym nie przedstawił dokumentów jednoznacznie świadczących o tym, że można mu przypisać przymiot strony w postępowaniu toczącym się w trybie § 5 rozporządzenia. Przymiotu strony w tego rodzaju postępowaniu nie można przyznać również podmiotom, którym przysługują potencjalne prawa spadkowe po byłym właścicielu. Wynika z tego, że postępowanie przed organem pierwszej instancji zostało wszczęte w wyniku złożenia wniosku przez osobę nieuprawnioną";
4. art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niedokładne rozpatrzenie całości materiału dowodowego przy dowolności jego oceny, mające istotny wpływ na wynik sprawy;
5. art. 1, art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez błędną wykładnię pojęć: "nieruchomości ziemskie" i "związek funkcjonalny" oraz celów reformy rolnej – w sposób sprzeczny z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., W 3/89, uchwałą 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r., I OPS 2/06, wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2009 r. I OSK 686/08 i innym aktualnym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego;
6. Preambuły do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisów Konstytucji: art. 2, art. 5, art. 7 w zw. z art. 87, art. 91, art. 178, art. 95 ust. 1, art. 8. art. 9, art. 21 w zw. z art. 64 i art. 77 ust. 1, art. 30, art. 31, art. 32, art. 41 ust. 1 w zw. z art. 47 i 52 – poprzez między innymi wprowadzenie nieznanego dekretowi ani żadnemu innemu aktowi prawnemu pojęcia "związku funkcjonalnego", jako dodatkowej przesłanki do wykazania braku której zobowiązuje się skarżącego;
7. art. 8 i art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji;
8. art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez przyjęcie, iż zespół dworsko-parkowy wchodzący w skład majątku ziemskiego [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga okazała się zasadna, ale z powodów nieco innych, niż zarzuty w niej podniesione (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przede wszystkim zauważyć należy, że kontrolowana w trybie odwoławczym przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzja Wojewody [...] z [...] października 2014 r. została skierowana do osoby nieżyjącej. Adresatem tej decyzji była między innymi R. C., jako współwłaścicielka działki nr [...], która zmarła [...] lutego 2008 r. (zob. akt zgonu k. 34 akt sądowych i zwrot przesyłki z decyzją organu I instancji, adresowanej do R. C., w aktach administracyjnych). Skierowanie decyzji do osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), gdyż zdolność prawna osoby fizycznej ustaje z chwilą jej śmierci. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Na ocenę o zaistnieniu wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji (zob. dla przykładu wyrok NSA z 1.12.2015 r., I OSK 626/14, LEX nr 1988141). Natomiast stroną postępowania dotyczącego nieruchomości jest każdy podmiot, któremu obecnie przysługują prawa rzeczowe do tej nieruchomości (por. j.w.). Zatem R. C. byłaby stroną postępowania, gdyby żyła w chwili wydawania decyzji przez organ I instancji. W okolicznościach tej sprawy skierowanie decyzji do R. C. spowodowało, że decyzja Wojewody [...] z [...] października 2014 r. dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa.
W takiej sytuacji, orzekając w trybie odwoławczym, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – w ocenie sądu – powinien uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, w trybie art. 138 § 2 k.p.a., zamiast stosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i umarzać postępowanie przed organem I instancji.
Po pierwsze, jak wyjaśniono wyżej, prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej stanowi naruszenie szeregu przepisów k.p.a. (w pierwszym rzędzie art. 30 § 1 k.p.a.), co w sumie stanowi o rażącym naruszeniu prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) i wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości od początku, z udziałem wszystkich "właściwych" stron. Prowadzenie postępowania przez organ I instancji w warunkach nieważności pozbawia bowiem strony niejako jednej instancji. W tej sprawie jest to o tyle istotne – i to po drugie – że tezę organu odwoławczego o bezprzedmiotowości postępowania z uwagi na to, że skarżący nie przedstawił dokumentów jednoznacznie świadczących o tym, że można mu przypisać przymiot strony w postępowaniu toczącym się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), należy uznać co najmniej za przedwczesną.
Organ odwoławczy sam zauważył, że w niniejszej sprawie, w kwestii legitymacji skarżącego T. K. do bycia stroną postępowania, występuje zagadnienie prejudycjalne, wymagające rozstrzygnięcia przez sąd powszechny (cywilny), w trybie art. 189 k.p.c. Sąd w niniejszym składzie tę ocenę podziela. Jeśli bowiem księga wieczysta majątku ziemskiego [...], którego części dotyczy niniejsze postępowanie, zaginęła w czasie działań wojennych, a przedłożone przez stronę skarżącą dokumenty albo nie mogą potwierdzić wprost prawa własności H. K. do tej nieruchomości, albo dowody pośrednie na tę okoliczność nie są jednoznaczne, to jedynym dowodem na okoliczność prawa własności do majątku [...] może być wyrok ustalający, że H. K. była właścicielką majątku przed dniem wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Rację ma organ odwoławczy, że na podstawie dotychczas zgromadzonych dokumentów (co organ opisał na str. 3-4 decyzji) we własnym zakresie nie może przesądzić o prawie własności do majątku [...] na dzień wejścia w życie dekretu. Jednakże kwestii tej nie można uznać za zamkniętą. Jeśli bowiem skarżący wystąpi, w trybie art. 189 k.p.c., o ustalenie, że H. K. była właścicielką majątku K. przed dniem 13 września 1944 r. i uzyska na to potwierdzenie w prawomocnym wyroku sądu powszechnego, to postępowanie w sprawie nie będzie bezprzedmiotowe i będzie mogło być kontynuowane.
Jest to więc decydujący argument za tym, że postępowanie w sprawie nie powinno być umorzone na tym etapie (w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.), ale powinno być przekazane do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (art. 138 § 2 k.p.a.), który z kolei powinien zawiesić postępowanie w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. zobowiązać stronę do wystąpienia do sądu powszechnego ze stosownym powództwem. Dopiero wówczas przesądzona zostanie kwestia, kto powinien być stroną postępowania i czy wnioskodawca ma legitymacje do jego wszczęcia.
Jeśli bowiem, jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 czerwca 2013 r., I OSK 193/12, organ wszczął już postępowanie, jak w niniejszej sprawie, to rzeczą organu jest ustalenie, czy wniosek pochodzi od uprawnionego podmiotu. Gdy wymaga to rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej, to obowiązkiem organu jest zawieszenie postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., który jest przepisem prawa materialnego, a jego niezastosowanie oznacza wkroczenie w kompetencje innego organu, w tym przypadku sądu powszechnego.
Zatem decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2015 r. wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co musiało prowadzić do jej uchylenia, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (pkt 1 wyroku). Skutkiem takiego rozstrzygnięcia jest natomiast konieczność stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z [...] października 2014 r., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdyż skierowanej do osoby nieżyjącej (pkt 2 wyroku). O kosztach postępowania orzeczono natomiast w oparciu o art. 200 p.p.s.a.
W takiej sytuacji odnoszenie się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego, w tym art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów Konstytucji RP i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, należy uznać za przedwczesne, gdyż ostatecznie o zastosowaniu prawa materialnego organ odwoławczy się nie wypowiadał, a swoje rozstrzygnięcie oparł na bezprzedmiotowości postępowania z powodów podmiotowych, co zostało już ocenione.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji weźmie pod uwagę powyższą ocenę prawną, w szczególności konieczność rozstrzygnięcia prejudykatu odnośnie do legitymacji skarżącego do wszczęcia niniejszego postępowania oraz prawidłowego ustalenia stron postępowania, jeśli będzie ono mogło być kontynuowane. Zagadnienia materialnoprawne nie były jak dotychczas przedmiotem ostatecznego rozstrzygnięcia, zatem sąd nie może ich oceniać na tym etapie. W tej sytuacji, w oparciu o przepisy powołane wyżej, sąd orzekł jak w wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło