II GSK 313/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędziowie NSA Marzena Zielińska Ludmiła Jajkiewicz Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "M." Spółki z o.o. w Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt I SA/Po 282/14 w sprawie ze skargi "M." Spółki z o.o. w Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 18 września 2014 roku oddalił skargę M. Spółki z o.o. z siedzibą w Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2014 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia: Dyrektor Izby Celnej w Poznaniu postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...], działając na podstawie art. 216, art. 162 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. – dalej: "O.p."), odmówił M. Spółki z o.o. z siedzibą w Ś. – dalej: skarżąca lub spółka – przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu 16 maja 2013 r. w trakcie kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy celnych w lokalu gastronomicznym "P." [...] we W., stwierdzono obecność automatu do gier na którym możliwe było urządzanie gier na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 201, poz. 1540 ze zm.). Z umowy o wspólnym przedsięwzięciu nr 015 zawartej w dniu 12 grudnia 2012 r. pomiędzy właścicielem lokalu, a skarżącą wynika, iż automat do gier stanowił własność tego drugiego podmiotu. Następnie Naczelnik Urzędu Celnego w P. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] wymierzył spółce karę pieniężną za urządzanie gier na w/w automacie poza kasynem gry. Decyzja została Spółce skutecznie doręczona w dniu [...] listopada 2013 r. W dniu 7 stycznia 2014 r. Spółka wywiodła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. W uzasadnieniu wniosku skarżąca zaznaczyła, że z uwagi na komplikacje informatyczne niezależne od niej, nie zaskarżyła decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. w terminie. Powyższe z tego względu, że nie była świadoma, że jej pełnomocnik nie otrzymał korespondencji przez nią przekazanej, w tym ww. decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. Z kolei o fakcie niewniesienia odwołania strona dowiedziała się z upomnienia doręczonego jej w dniu 30 grudnia 2013 r. (faktycznie doręczono upomnienie w dniu 31 grudnia 2013 r.) Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia odwołania Dyrektor Izby Celnej w P. w zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Komplikacje informatyczne i w konsekwencji nie przekazanie przez stronę decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. pełnomocnikowi Spółki, nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu. Podnoszona przez skarżącą okoliczność, nie może być uznana za tego rodzaju, że uniemożliwiła wniesienie odwołania w ustawowym terminie. W interesie strony bowiem, jako podmiotu obciążonego skutkami prawnymi decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r., było dołożenie wszelkich starań, by w przypadku podjęcia decyzji o ustanowieniu pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym, dostarczyć mu niekorzystne dla Spółki rozstrzygnięcie w taki sposób, by zostało one zaskarżone w ustawowym terminie. Zdaniem organu za okoliczność wyłączającą zawinienie strony nie można uznać mylnego jej przekonania, że pełnomocnik Spółki otrzymał od niej decyzję organu pierwszej instancji i że wniósł od niej odwołanie w ustawowym terminie. Uzasadniając oddalenie skargi spółki na powyższe postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że istota sporu sprowadza się do kwestii, czy skarżąca uprawdopodobniła brak swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. W konsekwencji do uznania, czy organ odwoławczy zasadnie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do dokonania wskazanej czynności procesowej. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie dołożyła należytej staranności w dbałości o własne interesy. Jak wynika z treści art. 162 § 1 O.p. przewiduje on możliwość przywrócenia terminu, jednakże jedynie w sytuacji uprawdopodobnienia braku winy wnioskującego w jego uchybieniu. W tej sprawie uchybienie terminu do wniesienia odwołania nie nastąpiło bez winy strony. Jako przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania skarżąca powołała się na problemy informatyczne niezależne od niej. Przy tym spółka nie była świadoma, że jej pełnomocnik nie otrzymał korespondencji przez nią przekazanej - w tym decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. - i tym samym jej nie zaskarżył. Zdaniem WSA skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. O braku winy można bowiem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym podejmowała działania zmierzające do przezwyciężenia tej przeszkody w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania (dochowała należytą staranność w prowadzeniu sprawy. Sąd podał, że w przypadku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, to osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swojej winy. Oznacza to, że to strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Organ podatkowy nie ma bowiem obowiązku poszukiwania przyczyn uchybienia terminu, ale jedynie obowiązek weryfikacji twierdzeń strony pod względem ich wiarygodności. Zdaniem WSA przepis 162 § 1 O.p. nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, iż każdy, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu wyłącza możliwość zastosowania tej instytucji. Winą, w rozumieniu art. 162 § 1 O.p. jest przy tym każda jej postać, w tym także niedbalstwo, jako jedna z form winy nieumyślnej. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga więc uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa (rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy). Ponadto wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w terminie ustawowym. W ocenie Sądu I instancji organ trafnie stwierdził, iż komplikacje informatyczne i w konsekwencji nie przekazanie przez skarżącą decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. pełnomocnikowi Spółki, nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Podnoszona przez Spółkę okoliczność, nie może być uznana za uniemożliwiającą wniesienie odwołania w ustawowym terminie. W interesie strony bowiem, jako podmiotu obciążonego skutkami prawnymi w/w decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P., było dołożyć wszelkich starań, by w przypadku ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym, dopilnować by dostarczono mu niekorzystne dla Spółki rozstrzygnięcie w taki sposób, aby zostało ono następnie zaskarżone w ustawowym terminie. Sąd wskazał, że skarżąca poza samym stwierdzeniem, że uchybiła terminowi wskutek "komplikacji informatycznych" nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że sytuacja taka faktycznie miała miejsce. Za okoliczność wyłączającą zawinienie strony nie można uznać mylnego jej przekonania, że pełnomocnik Spółki otrzymał od niej decyzję organu pierwszej instancji i że wniósł od niej odwołanie w ustawowym terminie. M. Spółka z o.o. z siedzibą w Ś. w skardze kasacyjnej domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy WSA w Poznaniu do ponownego rozpoznania. Spółka wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.: 1. art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie skargi skarżącej w sytuacji gdy postanowienie organu celnego, które było przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w sposób oczywisty wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, przez jego błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, iż problemy informatyczne skarżącej nie są uznawane jako uprawdopodobnienie braku winy uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia w sprawie przejawiające się wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie na podstawie wykluczających się wniosków. Argumentację na poparcie zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Autor skargi kasacyjnej zarzucił w petitum skargi kasacyjnej jedynie naruszenie przepisów postępowania powołując się na art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 p.p.s.a. w związku z art. 162 O.p. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje za niezasadne ww. zarzuty i podziela stanowisko Sądu I instancji, iż skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dni [...] listopada 2013 r., nastąpiło bez jej winy. Przed przystąpieniem do oceny postawionych zarzutów procesowych należy zauważyć, że stan faktyczny w rozpoznawanej sprawie nie był sporny, natomiast rozbieżności miedzy kastorem a organami dotyczą oceny pewnych okoliczności faktycznych dokonywanej przez pryzmat dyspozycji art. 162 § 1 i 2 Op. Oceniając zatem argumentację Sądu I instancji w zakresie zasadności złożonego wniosku trzeba przyznać, że skarżąca nie wykazała braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, a zatem zarzut naruszenia art. 162 § 1 i 2 Op nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym miejscu należy zauważyć, że jedną z przesłanek przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że nie dokonała czynności bez własnej winy. Podkreślenia wymaga, że uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Uprawdopodobnienie to środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) o jakimś fakcie (por. S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2007, Wydanie 4, str. 578). O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por: wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., sygn. akt I SA/Wr 676/99, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl, wyroki NSA z dnia 1 marca 1999 r., sygn. akt II SA 45/99, oraz z dnia 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00, niepubl.). Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie (por. wyrok NSA z dnia 30 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 1259/98, niepubl.). Zarówno w literaturze (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 328-329; B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2008, Wrocław 2008, s. 674-678), jak i w orzecznictwie (por. wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2011 r. sygn. akt I FSK 2000/09, wyrok z dnia 20 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 647/08, wyrok z dnia 3 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 500/11, wyrok z dnia 3 czerwca 20011 r. sygn. akt III SA/GI 2284/10), podkreśla się, że o braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, iż dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, a przy tym powstała ona w czasie biegu terminu do dokonania czynności procesowej. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest więc możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd i instancji trafnie ocenił, iż komplikacje informatyczne i w konsekwencji nie przekazanie przez stronę decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. pełnomocnikowi Spółki, nie jest potwierdzeniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu. Podnoszona przez Spółkę okoliczność, nie może być uznana za uniemożliwiającą wniesienie odwołania w ustawowym terminie. W interesie strony bowiem, jako podmiotu obciążonego skutkami prawnymi decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w P., było dołożyć wszelkich starań, by w przypadku ustanowienia pełnomocnika do reprezentowania jej w postępowaniu odwoławczym, dopilnować by dostarczono mu niekorzystne dla Spółki rozstrzygnięcie w taki sposób, aby zostało ono następnie zaskarżone w ustawowym terminie. Przechodząc do kolejnego zarzutu skargi kasacyjnej tj. naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia w sprawie przejawiające się wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie na podstawie wykluczających się wniosków stwierdzić należy, iż nie zawiera on usprawiedliwionych podstaw. W myśl ww. przepisu ustawodawca określił niezbędne składniki uzasadnienia wyroku. Zaliczył do nich zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Elementy te mają służyć wyjaśnieniu powodów rozstrzygnięcia i umożliwić kontrolę instancyjną. Podkreślić należy, że do naruszenia tego przepisu może dojść wówczas, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich istotnych elementów i w związku z tym zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. W rozpoznawanej sprawie wnoszący skargę kasacyjną nie wykazał, by taka sytuacja miała miejsce. Dodać przy tym należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 2010 r. wyjaśnił, że przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną określoną w art. 174 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09 opublikowana ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Uzasadnienie skargi kasacyjnej odnośnie tego zarzutu nie wskazuje na to, aby uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawierało stanowiska sądu co do stanu faktycznego przyjętego w sprawie, zatem zarzut należało uznać, także z tej przyczyny, za niezasadny. Podkreślić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, który podziela Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie, że przez postawienie zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać stanowiska sądu dotyczącego wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Kwestionowanie poprawności przyjętej podstawy prawnej rozstrzygnięcia powinno nastąpić przez zgłoszenie odpowiednich zarzutów dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego, zaś wskazania co do toku postępowania jako ustaleń i oceny stanu faktycznego przepisów proceduralnych. Tymczasem podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z przepisami prawa procesowego w istocie dotyczy ustaleń i oceny przepisów prawa procesowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.