II FSK 1013/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , po rozpoznaniu w dniu 9 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Rz 1148/15 w sprawie ze skargi Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 2 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 19 stycznia 2016 r., I SA/Rz 1148/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, oddalił skargę Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z 2 października 2015 r., [...], utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z 18 sierpnia 2015 r., [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą w kwocie 2.647,14 zł w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. 2. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego – W. Z. na podstawie tytułu wykonawczego z 30 marca 2015 r., 2/2015, wystawionego przez wierzyciela - Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w K. W tytule wykonawczym wskazano kwotę należności pieniężnej 52.931,16 zł oraz kwotę kosztów upomnienia 11,60 zł. W celu realizacji należności objętych ww. tytułem wykonawczym, zawiadomieniem z 18 maja 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zobowiązanego w Banku Spółdzielczym w R. To zawiadomienie o zajęciu doręczono bankowi oraz zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego 25 maja 2015 r. W dniu 9 lipca 2015 r. w wyniku realizacji zajęcia wpłynęły środki na zaspokojenie należności wynikających z ww. tytułu wykonawczego w całości, natomiast 15 lipca 2015 r. organ egzekucyjny przekazał na rachunek wierzyciela kwotę 50.295,66zł. W piśmie z 27 lipca 2015 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w przedmiocie opłaty komorniczej. Uzasadniając złożony wniosek wierzyciel wskazał, że kwota jaką otrzymał przelewem jest mniejsza od kwoty wskazanej w tytule wykonawczym, gdyż różnica wynosi 2.647 zł przy zaokrągleniu do pełnych złotych. Wierzyciel stwierdził, że w zaistniałej sytuacji może jedynie domniemywać, że powstała różnica w kwocie 2.647 zł stanowi opłatę komorniczą. 3. W motywach pisemnych rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wyjaśnił, m.in. że organy egzekucyjne prawidłowo zastosowały przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, dalej: "u.p.e.a."), stanowiące podstawę do obciążenia wierzyciela opłatą komorniczą. W niniejszej sprawie nie jest sporne, że organ egzekucyjny wyegzekwował należność główną wraz z kosztami upomnienia w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego. Nie jest więc kwestionowana skuteczność czynności egzekucyjnych, w wyniku których naliczono opłatę komorniczą w wysokości 2.647,14zł. Przedmiotem sporu między wierzycielem, a organem egzekucyjnym jest natomiast obciążenie opłatą komorniczą wierzyciela. Skarżący stanął na stanowisku, że obowiązkiem zapłaty opłaty komorniczej powinien być obciążony zobowiązany. W przeciwnym razie oznaczałoby to, że obowiązek wynikający z decyzji, która stanowiła podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego nie zostałby w całości wykonany. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie opłata komornicza jako wynagrodzeniem z tytułu skutecznie przeprowadzonej egzekucji, obciąża wierzyciela, a nie zobowiązanego. Rację w przedmiotowym sporze sąd pierwszej instancji przyznał Dyrektorowi Izby Skarbowej w Rzeszowie. Sąd aprobuje pogląd prezentowany w orzecznictwie, że opłata komornicza ma stanowić dla organu egzekucyjnego pewien rodzaj wynagrodzenia, należnego za dokonanie ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosowania środków egzekucyjnych, w wyniku których należność objęta tytułem wykonawczym została zapłacona. Opłata komornicza ma swój odrębny cel i charakter, dlatego też nie można jej utożsamiać z kosztami egzekucyjnymi, zdefiniowanymi w art. 64c § 1 u.p.e.a. Z tego też powodu w stosunku do niej nie stosuje się art. 64c § 7 u.p.e.a . Mając na względzie powyższe sąd stwierdził, że niezasadne są zarzuty zawarte w skardze, które sprowadzają się do stwierdzenia, że opłatę komorniczą organ egzekucyjny powinien ściągnąć od zobowiązanego. O nietrafności takiego zarzutu świadczy treść art. 66 § 3 u.p.e.a., z którego wynika wniosek, że ani wierzyciel, ani też organ egzekucyjny nie mogą przerzucić obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej na zobowiązanego. Materialny ciężar uiszczenia ww. opłaty spoczywa na wierzycielu. Skoro opłata komornicza ma charakter wynagrodzenia, to też wierzyciel, jako podmiot, który odnosi finansową korzyść z wyegzekwowania określonych należności jest zobowiązany taką opłatę uregulować. O tym, że to wierzyciel a nie zobowiązany jest obowiązany do uiszczenia opłaty komorniczej świadczy również art. 66 § 7 u.p.e.a. Z przepisu tego wprost wynika, że w razie nie uiszczenia opłaty komorniczej to wobec wierzyciela, a nie zobowiązanego będzie prowadzone odpowiednie postępowanie egzekucyjne. Z tego powodu stwierdzenie skarżącego o powinności dodatkowego obciążenia zobowiązanego opłatą komorniczą (niezależnie od kwoty, na którą opiewał tytuł wykonawczy), w ocenie sądu pierwszej instancji jest bezpodstawne. Za zgodne z prawem sąd uznał również działanie organu polegające na potrąceniu opłaty komorniczej z wyegzekwowanej kwoty i przekazaniu na rachunek wierzyciela wyegzekwowanej należności, pomniejszonej o wysokość naliczonej opłaty komorniczej. Odpowiednie stosowanie do opłaty komorniczej art. 66 § 2 u.p.e.a., na mocy art. 66 § 6 u.p.e.a. przesądza, że opłatę komorniczą organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanych kwot a przypada ona na rzecz tego organu, który dokonał ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosował środki egzekucyjne, w wyniku których należność została zapłacona. 4. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Pełnomocnik wskazał, iż skarżący na podstawie art. 176 § 2 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzeka się rozprawy 5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu, wniósł o oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wnosząca skargę kasacyjną i formułując zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący był zobowiązany do wskazania nie tylko konkretnego przepisu, ale również do wyjaśnienia, na czym polega jego naruszenie oraz do wykazania, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie wskazuje się, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok SN z 21marca 2007 r., I CSK 459/06, niepubl.; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05, niepubl.; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, str. 167; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, str. 508). W przypadku sądu oznacza to konieczność ustalenia czy w konkretnej sprawie dane uchybienie mogło spowodować wydanie orzeczenia o innej treści niż to, które rzeczywiście zostało wydane. Nie ma natomiast potrzeby pozytywnego ustalania treści tego hipotetycznego orzeczenia, aby skonkretyzować, na czym mogłyby polegać ewentualne różnice. W tym kontekście mówi się także o uprawdopodobnieniu potencjalnej możliwości odmiennego wyniku sprawy (por. M. Łochowski, Glosa do wyroku SN z 6 kwietnia 1998 r., (I CKN 595/97, OSNC 1998, nr 12, poz. 211), Przegląd Sądowy 2000, nr 5, s. 95; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, s. 169). Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a, przypomnieć trzeba, że przepis ten wyznacza granice rozpatrzenia sprawy przez sąd pierwszej instancji. Treść tego unormowania pozwala zaś na sformułowanie wniosku, że regulację tę można naruszyć tylko wtedy, gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy uchybienia popełnione na etapie postępowania podatkowego bądź powoła w nim dowody, które zostały przez sąd pominięte względnie, gdy w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne a przy tym oczywiste, iż bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 października 2006 r., I FSK 56/06, Lex nr 280385). Wymóg art. 134 § 1 p.p.s.a. co do rozstrzygania przez sąd w granicach danej sprawy oraz braku związania zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną powinien być tak rozumiany, iż wprawdzie sąd orzeka w konkretnej sprawie i w występującym w niej przedmiocie, zasadniczo nie rozwiązując problemów generalnych (ogólnych), to w tych granicach jest zobowiązany do dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu po dokonaniu koniecznych rozważań bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze (czy też w kontrolowanym akcie) podstawą prawną (por. wyrok NSA z 29 maja 2012 r., II OSK 436/11, Lex 1252068). Wbrew odmiennym wywodom strony skarżącej sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. W ocenianej skardze kasacyjnej skarżący nie powiązał konkretnych okoliczności sprawy (powołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej) z powołanymi konkretnymi regulacjami p.p.s.a.(wskazanymi w osnowie skargi kasacyjnej). Tym samym, analizowane zarzuty należy ocenić jako szeroko zarysowane w zakresie powołanych okoliczności, ale wysoce nieprecyzyjne. Z najdalej posuniętej ostrożności Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze treść uchwały pełnego składu NSA z 26 października 2009 r. (I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), zgodnie z którą przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych, ten postulat spełni. Kwestie dotyczące opłaty komorniczej zostały uregulowane w art. 1a pkt 6 oraz art. 66 u.p.e.a. Stosownie do art. 1a pkt 6 tej ustawy przez opłatę komorniczą rozumie się opłatę wynoszącą 5% kwot przekazanych wierzycielowi przez organ egzekucyjny lub przekazanych wierzycielowi przez zobowiązanego w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. W § 1 art. 66 u.p.e.a. ustawodawca zaznaczył, że to wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu, a w § 2 wskazał, że pokrywa się je z wyegzekwowanych kwot. Przepisy komentowanego artykułu regulują kwestię ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych związanych z przekazaniem przez organ egzekucyjny egzekwowanej należności lub przedmiotu. Wierzyciel pokrywa wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu, na rzecz którego organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnych. Sformułowanie "wierzyciel ponosi wydatki związane z przekazaniem mu egzekwowanej należności lub przedmiotu" oznacza, że wydatki związane są z egzekwowaniem należności oraz obowiązków o charakterze niepieniężnym, np. z odebraniem rzeczy ruchomej. Wydatki te organ egzekucyjny pokrywa z wyegzekwowanych kwot. Naczelny Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 22 marca 2000 r., SA/Sz 114/99, LEX nr 41539, wskazał, że: "Jeżeli obowiązek uiszczenia opłaty przez wierzyciela uzależniony jest od skutecznych czynności organu egzekucyjnego to sam fakt wszczęcia postępowania i podjęcia przez org. egzekucyjny czynności egzekucyjnych, bez uzyskania efektu w postaci ściągnięcia określonych kwot dla wierzyciela czy dokonania wpłat przez dłużnika nie rodzi po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty". Tezę tę uznać należy również w odniesieniu do obecnego stanu prawnego.(por. komentarz do art. 66 u.p.e.a., [w:] R.D. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX, 2015, wyd. II.). Stosownie zaś do art. 66 § 3 u.p.e.a. jedyną przesłanką powstania po stronie wierzyciela obowiązku uiszczenia opłaty komorniczej jest dokonanie na jego rzecz przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Zarazem w art. 66 § 4 u.p.e.a. przewidziano kilka przypadków wyłączenia tego obowiązku (wpłacenie wyegzekwowanej kwoty po wystąpieniu przez wierzyciela z żądaniem zawieszenia albo umorzenia postępowania egzekucyjnego, ściągnięcie należności przez organ egzekucyjny będący jednocześnie wierzycielem, dochodzenie należności na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez naczelnika urzędu skarbowego lub dyrektora izby celnej, ściągnięcie należności dochodzonych na podstawie jednolitego tytułu wykonawczego albo zagranicznego tytułu wykonawczego). Poza tymi, enumeratywnie wyliczonymi, wyjątkami, ściągnięcie należności przez organ egzekucyjny kreuje, więc obowiązek wierzyciela uiszczenia na jego rzecz opłaty komorniczej. Za trafne należy uznać stanowisko sądu pierwszej instancji, znajdujące także potwierdzenie w utrwalonej linii orzeczniczej, że opłata komornicza ma stanowić dla organu egzekucyjnego pewien rodzaj wynagrodzenia, należnego za dokonanie ściągnięcia należności pieniężnej lub zastosowania środków egzekucyjnych, w wyniku których należność objęta tytułem wykonawczym została zapłacona. Opłata komornicza ma swój odrębny cel i charakter, dlatego też nie można jej utożsamiać z kosztami egzekucyjnymi, zdefiniowanymi w art. 64c § 1 u.p.e.a. Z tego też powodu w stosunku do niej nie stosuje się art. 64c § 7 u.p.e.a (wyroku NSA z 24 kwietnia 2012 r., II FSK 2133/10, Lex nr 1244156). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stanowisko sądu pierwszej instancji, że opłatę komorniczą organy egzekucyjne powinny ściągać od wierzyciela. Wierzyciel nie może przerzucić obowiązku uiszczenia opłat od kwot ściągniętych egzekucyjnie na zobowiązanego, gdyż to na nim spoczywa materialny ciężar uiszczenia ww. opłaty. Odnosząc się z kolei do wskazanej przez skarżącego w uzasadnieniu do skargi twierdzenia, że w kontekście art. 6 § 1 u.p.e.a. zachodzi podstawa, aby opłatą komorniczą obciążyć zobowiązanego jest błędna. Stosownie do brzmienia art. 6 § 1 u.p.e.a. wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku. Bezpośrednim adresatem tego przepisu jest wierzyciel, który ma obowiązek podjęcia wszystkich przewidzianych prawem czynności, jakie doprowadzą do zastosowania środka egzekucyjnego, a w rezultacie - do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, od którego wykonania się uchyla. Treść przepisu nie wskazuje zatem, że nakazuje on podejmowanie egzekucji organowi egzekucyjnemu. Niemniej jednak można stwierdzić, że na gruncie administracyjnego postępowania egzekucyjnego obowiązuje zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji - skutkiem podjętych przez wierzyciela "czynności" zasadniczo jest powstanie obowiązku wszczęcia przez organ egzekucyjny postępowania i przystąpienia do egzekucji (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 24 listopada 2010 r., I SA/Bd 880/10, LEX nr 747167; wyrok NSA z 9 lutego 2011 r., II FSK 1604/09, LEX nr 1070948; wyrok NSA z 18 października 2011 r., II FSK 797/10, LEX nr 984589)(por. komentarz do art. 66 u.p.e.a., [w:] R.D. Kijowski (red.), E. Cisowska-Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX, 2015, wyd. II.). Rozszerzenie skutków zastosowania przepisu art. 6 § 1 u.p.e.a. do obciążenia zobowiązanego opłata komorniczą w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajduje uzasadnienia. W niniejszej sprawie to organ egzekucyjny wyegzekwował należność główną wraz z kosztami upomnienia w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu rachunku bankowego zobowiązanego, dlatego też organ egzekucyjny był uprawniony do potrącenia ww. opłaty z wyegzekwowanej kwoty. Przepis art. 66 § 7 u.p.e.a. ma charakter porządkowy i umożliwia dochodzenie od wierzyciela opłaty komorniczej w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dla organu, który skutecznie przeprowadził egzekucję należności pieniężnych dla wierzyciela. W razie uchylania się wierzyciela od uiszczenia opłaty komorniczej organ egzekucyjny może dochodzić jej w trybie egzekucji administracyjnej tylko od niego. Stosownie do komentowanego przepisu zasadnie sąd pierwszej instancji uznał, za bezpodstawne stwierdzenie skarżącego o powinności dodatkowego obciążenia opłatą komorniczą zobowiązanego (niezależnie od kwoty, na którą opiewał tytuł wykonawczy). Reasumując po analizie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej należy stwierdzić, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, nie narusza przepisów prawa. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw i jako taka została oddalona na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.