IV SA/Wa 1322/16

WyrokWSA w Warszawie2016-09-09

Skład orzekający: Alina Balicka, Kaja Angerman, Tomasz Wykowski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Wojewoda prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a. uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, mimo braku podstaw do uzupełnienia materiału dowodowego?
Ratio decidendi
Organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a., ponieważ nie było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ pierwszej instancji zgromadził wystarczający materiał dowodowy do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a organ odwoławczy dysponował wystarczającym materiałem do samodzielnego rozstrzygnięcia. Zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. wymaga wykazania konkretnych okoliczności uzasadniających potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w istotnym zakresie, czego organ odwoławczy nie uczynił.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej pod budowę osiedla mieszkaniowego. Organ pierwszej instancji (Starosta) orzekł o zwrocie nieruchomości, uznając, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Wojewoda uchylił tę decyzję, uznając ją za przedwczesną i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na potrzebę doprecyzowania celu wywłaszczenia. Skarżący zarzucili Wojewodzie nieprawidłowe zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a.
Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2016 r. sprawy ze skargi A. S. i P. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości. 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących A. S. i P. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1322/16 UZASADNIENIE Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r. po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta W. uchylił decyzję Starosty [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., w której organ orzekł o zwrocie nieruchomości położonej w W. przy dawnej ul. [...], oznaczonej jako projektowana działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0, 0416 ha, która powstała z podziału działki nr [...] z obrębu [...], stanowiącej obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] dla której Sąd Rejonowy dla [...] w W. VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi Księgę Wieczystą nr [...], niepodzielnie na rzecz: A. S., syna W. i W. - w Vi udziału w prawie własności, P. S., syna M. i J. - w Vi udziału w prawie własności i zobowiązał: A. S. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 4 676,50 zł i P. S. do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości 4 676,50 zł na rzecz W. Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej. Pismem z dnia [...] czerwca 1990 r., J. S. oraz A. S. wystąpili z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Wydział Geodezji i Gospodarki Gruntami Gminy [...] ustalił, iż prawo własności nieruchomości wskazanej we wniosku przeszło na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] lutego (974 r. Rep, Nr [...]. Stroną przywołanej powyżej umowy był Pan J. S.. Osobami uprawnionymi do złożenia wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości są obecnie A. S. oraz P. S.. Wniosek podpisany przez Pana A. S. datowany jest na dzień [...] czerwca 1990 r., P. S. złożył wniosek w dniu [...] kwietnia 2009 r. W toku postępowania Prezydent W. ustalił, iż prawo własności przedmiotowej nieruchomości przysługuje miastu W.. Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Starosta [...] orzekł o zwrocie na rzecz wnioskodawców przedmiotowego gruntu oraz zobowiązał wnioskodawców do zwrotu na rzecz miasta W. należności stanowiącej zwaloryzowaną kwotę odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości w wysokości 10 816, 00 złotych (dziesięć tysięcy osiemset szesnaście 00/100). Od przywołanego powyżej rozstrzygnięcia odwołanie wniósł Prezydent W.. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. S. i P. S.. Po jej rozpatrzeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r. (sygn. akt I SA/Wa 1752/11) uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2011 r. oraz stwierdził, iż nie podlega ona wykonaniu. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2012 r. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent W.. Po jej rozpatrzeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 maja 2013 r. (sygn. akt I SA/Wa 2441/12) oddalił skargę. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od ww. wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 września 2014 r. (sygn. akt. I OSK 2246/13) uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2012 r. i poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał m.in., że "Na gruncie stanu prawnego, w oparciu o który orzekał Sąd Wojewódzki, stwierdził, że urządzenie zieleni po upływie dziesięciu lat od wywłaszczenia nie może być uznane za zrealizowanie celu wywłaszczenia. Nie ustalił jednak, kiedy doszło do urządzenia zieleni na działce [...], w szczególności, czy nastąpiło to przed dniem złożenia wniosku o zwrot, czyli przez [...] czerwca 1990 r. W stanie prawnym ukształtowanym przez przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest to natomiast okoliczność kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd I instancji w istocie nie przedstawił pełnych rozważań na okoliczność realizacji celu wywłaszczenia, zapewne traktując to ustalenie, z powodu niekwestionowanego upływu dziesięciu lat od wywłaszczenia, jako mniej istotne dla rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy przyjął zaś, że w ogóle nie doszło do realizacji celu wywłaszczenia.". Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Starosta [...] orzekł o zwrocie przedmiotowej nieruchomości na rzecz A. S. i P. S., zobowiązując ich do zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości po 4 676,50 zł na rzecz miasta W.. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. Prezydent W. złożył odwołanie od ww. decyzji. Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy Wojewoda [...] stwierdził co następuje. Zgodnie z decyzją Wydziału Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji Prezydium Rady Narodowej W. Nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r. przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnta [...] lutego 1974 r. zawartej pomiędzy J. S., a Skarbem Państwa prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], opisanej jako niezabudowana działka gruntu o powierzchni 416 m2, przeszło na Skarb Państwa. Przedmiotowa nieruchomość została oznaczona jako działka nr [...] na planie i rejestrze pomiarowym Osiedla [...] wpisanych do ewidencji w Składnicy Map i Dokumentów Geodezyjnych [...] Przedsiębiorstwa Geodezyjnego Prezydium Rady Narodowej W. w dniu [...] marca 1972 r. za nr [...] oraz jako działka nr [...] na mapie sytuacyjnej dla celów wywłaszczeniowych (wpisanej do ewidencji pod wyżej podanym numerem). Z treści aktu notarialnego wynika, iż umowa sprzedaży została zawarta w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zapisano również, iż przedmiotowa nieruchomość został objęta postanowieniami decyzji nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r. i przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Następnie przedmiotowa nieruchomość z mocy prawa, zgodnie z art. 5 ust 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stała się własnością Dzielnicy Gminy [...], Powyższy fakt został potwierdzony w decyzji deklaratoryjnej Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 1991 r. wydanej w oparciu o art. 18 ust. I przywołanej powyżej ustawy. Z dniem 27 października 2002 r. zgodnie z brzmieniem art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o [...] przedmiotowa nieruchomość stała się własnością W.. Zgodnie z informacjami przekazanymi w dniu [...] września 2008 r. przez Biuro Geodezji i Katastru Urzędu W. Delegatura w [...] nieruchomości objętej postanowieniami umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego Rep. Nr [...] z dnia [...] lutego 1974 r. (nieruchomości wywłaszczonej) odpowiadała archiwalna działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], a następnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. Następnie, pismem z dnia [...] marca 2009 r., Biuro Geodezji i Katastru Urzędu W. Delegatura w Dzielnicy [...] poinformowało, iż dawna działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] odpowiada obecnie części działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. W dniu [...] października 2009 r. zostały przeprowadzone oględziny przedmiotowej nieruchomości, w których brali udział przedstawiciele Starostwa Powiatu [...], w tym geodeta uprawniony oraz strony postępowania. W protokole oględzin zapisano, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie teren porośnięty trawą, na którym zachowały się stare drzewa oraz wydeptana ścieżka. Podczas oględzin została również sporządzona dokumentacja fotograficzna, potwierdzająca te ustalenia. Organ odwoławczy stwierdził, że w oparciu o określony w sposób ogólny w treści decyzji cel wywłaszczenia nieruchomości trudno jest jednoznacznie stwierdzić, jakiego rodzaju obiekty powinny znajdować się na poszczególnych częściach wywłaszczonej nieruchomości. W takiej sytuacji, zgodnie z generalną zasadą propagowaną w orzecznictwie i doktrynie, skonkretyzowanie charakteru inwestycji jaka miała być zrealizowana na określonej części wywłaszczonego gruntu powinno być dokonane na podstawie analizy całej dostępnej dokumentacji, która powstała przed wywłaszczeniem (wyrok NSA z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt I OSK 1462/08) w szczególności zaś na podstawie decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny wraz z załącznikiem graficznym w postaci tego planu. W odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości cel wywłaszczenia został sformułowany ogólnie jako budowa osiedla mieszkaniowego. W związku z koniecznością doprecyzowania ogólnie ustalonego celu Starosta [...] zlecił wykonanie opracowania geodezyjnego polegającego na oznaczeniu na mapie będącej projektem koncepcyjnym zabudowy uzupełniającej Osiedla [...] (plan zagospodarowania przestrzennego - stan na marzec 1993 roku) dawnej działki nr [...] z obrębu [...]. W oparciu o powyższe opracowanie organ I instancji ustalił, iż na przedmiotowej nieruchomości powinien znajdować się budynek przychodni zdrowia oraz zagospodarowany wokół niej teren. Natomiast z Założeń Techniczno - Ekonomicznych Ogólny Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu (skala 1:1000) z dnia [...] grudnia 1972 r. oraz Aneksu do ww. Założeń Techniczno - Ekonomicznych Plansza nasłonecznienia (skala 1:1000) z [...] października 1979 r. (przysłanych przez Prezydenta W. wraz z odwołaniem z dnia [...] lutego 2011 r.) wynika, iż na przedmiotowej nieruchomości przewidziano realizację celu w postaci zieleni urządzonej - nasadzeń drzew. W oparciu o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, w tym również przesłane wraz z odwołaniem Prezydenta W., nie wynika, aby podejmowane były jakiekolwiek działania mające na celu zagospodarowanie przedmiotowej nieruchomości zielenią. Na nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o powierzchni 0,0416 ha nie zorganizowano ciągów komunikacyjnych czy kierunkowo nasadzonej zieleni. Jak dowodzi protokół oględzin, działkę przecina samowolnie wydeptana ścieżka, a park osiedlowy stanowić ma trawa - samosiejka. Ponadto znajdujące się na działce nieliczne drzewa są stare. Analiza przysłanych przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową map sytuacyjno - wysokościowych (pismo z dnia [...] maja 2013 r.) dotyczących wywłaszczonych nieruchomości potwierdziła, iż teren przedmiotowej nieruchomości przeznaczony był pod zieleń, natomiast budynki znajdujące się na tym terenie miały zostać wyburzone. Drzewa znajdujące się na działce zostały posadzone przed dniem wywłaszczenia i zostały zinwentaryzowane i opisane jako "drzewostan do zachowania", ponadto opisane zostały konkretne gatunki drzew jakie miały zostać zasadzone na przedmiotowej nieruchomości. Analiza zdjęć z lat: 1976, 1982, 1987 i 1990 wykazała, że przedmiotowa nieruchomość pozostawała w stanie niezmienionym od dnia wywłaszczenia - na zdjęciach widoczne są zabudowania oraz drzewa. Ze zdjęcia z roku 1994 wynika, że budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości został wyburzony, jednak nie poczyniono żadnych prac, które można uznać za realizację celu wywłaszczenia. Potwierdzają to zdjęcia lotnicze z lat: 1995,1996, 1997 i 2005. Wobec powyższego Starosta [...] uznał, że samo wyburzenie budynku i uporządkowanie terenu nie może zostać uznane za realizację celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, tak więc nie został zrealizowany cel wywłaszczenia działki nr [...] z obrębu [...]. Na podstawie operatu szacunkowego z dnia [...] października 2015 r. określono wartość rynkową nieruchomości oraz wartość zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz W. z tytułu zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wojewoda [...] w uzasadnieniu decyzji przytoczył treść przepisów art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014r. sygn. P 38/11. Uznał za zasadne wskazanie na treść uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 186/15, w którym również w sprawie budowy osiedla [...], Sąd stwierdził, że "jest rzeczą bezsporną, że cel wywłaszczenia wskazany w umowie został zrealizowany, osiedle [...] zostało wybudowane, nawet ustalenia planu realizacyjnego zostały spełnione, albowiem przedmiotowa działka została przeznaczona pod zieleń osiedlową, a okoliczność że na działce znajduje się trawa i zieleń niska, a nie zostały nasadzone drzewa jak planowano we wstępnym projekcie zagospodarowania terenów zielonych, nie ma prawnego znaczenia dla oceny, że cel wywłaszczenia został zrealizowany". Wojewoda przypomniał, że w niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość została objęta postanowieniami decyzji nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r. i przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Natomiast z Założeń Techniczno - Ekonomicznych Ogólny Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu (skala 1:1000) z dnia [...] grudnia 1972 r. oraz Aneksu do ww. Założeń Techniczno -•- Ekonomicznych Plansza nasłonecznienia (skala i: 1000) z [...] października 1979 r. wynika, iż na przedmiotowej nieruchomości przewidziano realizację celu w postaci zieleni urządzonej nasadzeń drzew. Odnosząc się do ustalenia organu pierwszej instancji, że Spółdzielnia Mieszkaniowa nie posiada żadnego tytułu prawnego do przedmiotowej działki, która wobec tego nie weszła w skład osiedla mieszkaniowego a tym samym nie została objęta celem przejęcia przez Skarb Państwa, stwierdził, że nieruchomość została nabyta na rzecz Skarbu Państwa przez Dyrekcję Rozbudowy W. na cel budowy osiedla [...] zgodnie z decyzją nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] grudnia 1971 r. W przedmiotowej sprawie Spółdzielnia Mieszkaniowa nie była wykonawcą celu wywłaszczenia i fakt, że nie posiada żadnego tytułu prawnego nie ma znaczenia w kontekście realizacji celu wywłaszczenia. Jednocześnie organ podkreślił, że dodatkowo z dostarczonych przez Prezydenta W. dokumentów wynika, że w latach 1990-1993 trwały ustalenia w sprawie lokalizacji przychodni zdrowia w "Osiedlu [...]". Zgodnie z klauzulą z dnia [...] stycznia 1973 r. zatwierdzającą założenia techniczno- ekonomiczne osiedla [...] ustalono m.in. koszt budowy przychodni rejonowej, jednak z pisma z dnia [...] listopada 1992 r. wynika, że w projekcie koncepcyjnym zagospodarowania terenu z kwietnia 1990 r. przychodnię zlokalizowano przy ul. [...] i [...], wg lokalizacji uzgodnionej w 1984 r. przy ul. [...] róg [...], natomiast na mapie do celów prawnych z dnia [...] kwietnia 1991 r. linie rozgraniczające dla przychodni zdrowia są zlokalizowane przy ul. [...] i [...]. Wojewoda oceniłł, że wobec powyższego, bez zebrania wyczerpujących dowodów potwierdzających cel wywłaszczenia zaplanowany na przedmiotowej nieruchomości, uznanie przez Starostę [...], że cel wywłaszczenia w postaci realizacji zieleni osiedlowej nie został spełniony, należy uznać za przedwczesne. Następnie zawarł wskazania dla organu I instancji, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wskazane wyżej okoliczności, realizując zapisy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r. P-38/11, ustalił realizację celu wywłaszczenia na datę złożenia wniosków zwrotowych, precyzyjnie określił cel wywłaszczenia, a w razie ustalenia przeznaczenia pod zieleń osiedlową podjął stosowne rozstrzygnięcie w sprawie w kontekście przywołanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ zgodnie z wyrażoną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności postępowania oraz art. 136 k.p.a. określającym granice postępowania dowodowego przed organem odwoławczym, Wojewoda [...] nie jest uprawniony do przeprowadzenia postępowania dowodowego w określonym powyżej zakresie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. S. i P. S. zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazali, że wbrew wyczerpującym i bezspornym ustaleniom, których dokonał Starosta [...] wskazujących, iż cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, Wojewoda powołuje się na wyrok TK, który dotyczy zwrotu działek na których cel wywłaszczenia został zrealizowany. Podnieśli, ze kilka lat temu spora część działek przylegających do ich działki, znajdujących się w identycznej sytuacji prawnej została zwrócona. Na ich terenie wybudowano 2 apartamentowce, które całkowicie oddzielają obecnie ich działkę od osiedla [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego narusza przepisy prawa procesowego, w stopniu który mógł mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Stosownie do treści art. 138 § 2 K.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Decyzja kasacyjna do wydania której organ odwoławczy jest uprawniony na podstawie powyższego przepisu stanowi niewątpliwe wyjątek od zasady merytorycznego rozpoznawania sprawy będącej konsekwencją zasadniczej w postępowaniu administracyjnym zasady dwuinstancyjności. Zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności, każda sprawa administracyjna podlega dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Istotą tej zasady jest dwukrotna ocena dowodów i wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Dla zapewnienia więc realizacji tej zasady dwuinstancyjności postępowania, nie jest wystarczające jedynie wydanie w sprawie dwóch rozstrzygnięć. Dlatego rozpoznanie merytoryczne sprawy przez organ drugiej instancji stanowi obowiązek organu odwoławczego, od którego wyjątek przewiduje art. 138 § 2 K.p.a., jednak tylko w ściśle określonej sytuacji. Sytuacja ta związana jest z tak poważnym naruszeniem zasad postępowania przez organ pierwszej instancji, które doprowadziło do wydania decyzji przez ten organ, mimo że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie został zgromadzony w zakresie pozwalającym na wydanie rozstrzygnięcia. Innymi słowy wówczas, gdy stan faktyczny sprawy nie został wyjaśniony. W takim przypadku konieczne jest uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, gdyż zakres braków w ustaleniu stanu faktycznego sprawy właśnie przez wzgląd na stosowanie zasady dwuinstancyjności, uniemożliwia organowi odwoławczemu uzupełnienie materiału dowodowego. Uprawnienia kasacyjne organu odwoławczego mają więc charakter wyjątkowy. Wydanie decyzji kasacyjnej w przypadku, gdy zaskarżona decyzja była dotknięta jedynie błędami wynikającymi z oceny prawnej, jak też w przypadku, gdy postępowanie wyjaśniające pierwszej instancji dotknięte jest niewielkimi brakami, które bez wpływu na zasadę dwuinstancyjności mogą być uzupełnione w postępowaniu odwoławczym pozostaje w sprzeczności z art. 138 § 2 k.p.a. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, w oparciu o uzasadnienie decyzji należy stwierdzić, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a., gdyż nie było podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Organ odwoławczy zarzucił organowi pierwszej instancji wydanie decyzji bez zebrania wyczerpujących dowodów potwierdzających cel wywłaszczenia zaplanowany na przedmiotowej nieruchomości. Z tego powodu uznał, że ocena dokonana przez organ pierwszej instancji, że cel wywłaszczenia w postaci realizacji zieleni osiedlowej nie został spełniony jest przedwczesna. To niezwykle lakoniczne stwierdzenie nie stanowi jednak podsumowania przeprowadzonej przez organ odwoławczy analizy materiału dowodowego, która stanowiłaby przekonujący wywód uprawniający do tego rodzaju stwierdzenia. Poprzedzone jest oderwanymi od siebie stwierdzeniami, które nie wskazują na jakiekolwiek nieścisłości w ustaleniu przez organ pierwszej instancji celu wywłaszczenia. Organ odwoławczy wskazał bowiem, że "W niniejszej sprawie przedmiotowa nieruchomość została objęta postanowieniami decyzji nr [...] o lokalizacji inwestycji z dnia [...] listopada 1971r. i przeznaczona pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...]". Natomiast z Założeń Techniczno – Ekonomicznych Ogólny Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu (skala 1:1000) z dnia [...] grudnia 1972r. oraz Aneksu do w/w Założeń Techniczno – Ekonomicznych Plansza nasłonecznienia (skala 1:1000) z [...] października 1979r. wynika, iż na przedmiotowej nieruchomości przewidziano realizację celu w postaci zieleni urządzonej – nasadzeń drzew. Następnie w dalszej części krótkich rozważań organ odwoławczy wskazał, że "Dodatkowo z dostarczonych przez Prezydenta W. dokumentów wynika, że w latach 1990 – 1993 trwały ustalenia w sprawie lokalizacji przychodni zdrowia w "Osiedlu [...]". I przytoczył informacje o różnych planowanych lokalizacjach tej przychodni w okolicach ulic [...] i [...], [...] czy [...] i [...], wynikające z różnych dokumentów. Domyślać się więc należy, że w ocenie organu odwoławczego to właśnie ta kwestia, która pojawiła się przecież już na początku toku postępowania o zwrot przedmiotowej nieruchomości, spowodowała przekonanie organu o niewyczerpującym ustaleniu celu wywłaszczenia. Tymczasem należy wskazać, że Wojewoda decyzją z dnia [...] lipca 2011r. uchylił decyzję organu pierwszej instancji orzekającą zwrot nieruchomości z uwagi na niezrealizowanie celu wywłaszczenia polegającego właśnie na budowie przychodni zdrowia. Wówczas organ odwoławczy wywiódł, iż materiał dowodowy wskazuje, że sporna działka przeznaczona została pod zieleń osiedlową i w taki właśnie sposób nieruchomość ta jest wykorzystywana obecnie. Następnie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2012r. wydanej po ponownym rozpoznaniu sprawy organ ten wskazał, że analiza materiału dowodowego prowadzi do konkluzji, że na przedmiotowej działce przewidziano realizację celu wywłaszczenia w postaci zieleni urządzonej. Trzeba podkreślić, że oceny tej organ dokonał w oparciu o ten sam materiał dowodowy, na który powołał się w uzasadnieniu obecnie ocenianej decyzji (dokładny cytat z uzasadnienia tamtej decyzji). Organ nie zauważył jednak, że organ pierwszej instancji w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że ocenę co do szczegółowego celu wywłaszczenia jakim dla przedmiotowej działki była zieleń osiedlowa opiera na innym materiale dowodowym, który został przekazany przez Spółdzielnię Mieszkaniową przy piśmie z dnia [...] maja 2013r. (Założenia Techniczno Ekonomiczne Ogólny Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu Inwestycji Osiedla [...] w W. symbol [...], Projekt Wstępny Zagospodarowania Terenów Zieleni oraz Ogólny Plan Realizacyjny Zagospodarowania Terenu Wstępna Inwentaryzacja Zieleni Istniejącej). Oczywiście ustalenia te potwierdzają ustalenia dokonane już wcześniej. Należy również zauważyć, że z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2014r. sygn.. akt I OSK 2246/13 wynika, że powodem uchylenia wyroku WSA w Warszawie oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2012r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2011r. nie było niedostateczne ustalenie celu wywłaszczenia nieruchomości, ale brak ustaleń co do tego kiedy doszło do urządzenia zieleni na działce, a w szczególności czy nastąpiło to przed dniem złożenia wniosku o zwrot tj. [...] czerwca 1990r. Całkowicie nieuprawnione jest więc twierdzenie organu odwoławczego, co do braku wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego ustalić cel wywłaszczenia. Organ pierwszej instancji zgromadził wszelkie niezbędne dowody dające podstawę do dokonania wyczerpujących i niebudzących najmniejszych wątpliwości ustaleń. Organ odwoławczy uchylając decyzję organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji musi wykazać, że w sprawie zachodzą konkretne okoliczności uzasadniające potrzebę uzupełnienia materiału dowodowego w istotnym, znacznym zakresie. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy zdaniem sądu w rzeczywistości kwestionuje zasadność merytorycznego rozstrzygnięcia organu I instancji i w istocie nie wskazuje na uchybienia w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Trzeba podkreślić, że wbrew temu co wynika z wytycznych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, należy wskazać, że wniosek zwrotowy złożony został w dniu [...] czerwca 1990r. Mimo, że opisując przebieg postępowania organ odwoławczy wskazał, że P. S. złożył wniosek dopiero w dniu [...] kwietnia 2009r., to jednak zgodnie z treścią art. 30 § 4 k.p.a. należy przyjąć, iż wstąpił on na miejsce dotychczasowej strony (J. S.). Tak więc postępowanie dotyczy jednego wniosku o zwrot nieruchomości złożonego w dniu [...] czerwca 1990r. Twierdzenie organu, że w sprawie pozostał konieczny do wyjaśnienia zakres, który ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie nie został przez organ wykazany. Wskazania co do dalszego toku postępowania przed organem pierwszej instancji w zasadzie przeczą temu, że organ odwoławczy samodzielnie rozstrzygał sprawę do czego jest zobowiązany. Otóż organ pierwszej instancji z pewnością określił precyzyjnie cel wywłaszczenia i ustalił realizację celu tak na datę złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, jak też na dzień obecny. Ustalił na podstawie zdjęć lotniczych i opisał dokładnie jak wyglądał stan zagospodarowania nieruchomości na dzień [...] sierpnia 1990r., a więc po upływie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Ocenił i udokumentował, że był to stan identyczny jak po 8 i 13 latach od dnia wywłaszczenia (zdjęcia z 14 maja 1982r. i 7 maja 1987r.). Ustalił również w jakim okresie istniejący na działce budynek został wyburzony, a także że stan zagospodarowania działki nie uległ zmianie od dnia [...] kwietnia 1994r. do dnia wydania decyzji. W ocenie sądu nie istnieją żadne powody do uzupełnienia stanu faktycznego sprawy, a organ odwoławczy dysponuje wystarczającym materiałem do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Zawarta w uzasadnieniu wskazówka co do potrzeby podjęcia rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji w kontekście wyroku NSA z dnia 20 stycznia 2016r. sygn. akt I OSK 1186/15 , w istocie sugeruje, że organ odwoławczy nie podziela stanowiska organu pierwszej instancji co do oceny prawnej. Decyzja kasatoryjna nie służy jednak temu, by organ pierwszej instancji zmienił swoje stanowisko w sprawie. Mając na uwadze powyższe, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło