II GZ 425/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 21 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. R. W. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 1692/16 w zakresie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi S. R. W. w P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty odsetek postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie S. R. W. w P. (dalej jako: Stowarzyszenie, strona skarżąca) na postanowienie tego Sądu z dnia 15 września 2016 r. (sygn. akt V SA/WA 1692/16) o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie zobowiązania do zwrotu kwoty odsetek. Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 15 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił stronie skarżącej wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia [...] października 2016 r. (data nadania pocztowego) Stowarzyszenie wniosło zażalenie na powyższe postanowienie. Zażalenie zostało podpisane wyłącznie przez prezesa zarządu Stowarzyszenia – B. N. Natomiast z załączonej do akt sądowych sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że do składnia oświadczeń w imieniu Stowarzyszenia - dla ich ważności wymagane jest współdziałanie dwóch członków zarządu w tym prezesa zarządu lub wice prezesa zarządu lub skarbnika. Zarządzeniem Przewodniczącego V Wydziału WSA w Warszawie z dnia 13 października 2016 r. - wezwano stronę skarżącą do uzupełnienia braku formalnego zażalenia poprzez podpisanie zażalenia oraz jego odpisu zgodnie ze sposobem reprezentacji i odesłanie po podpisaniu do Sądu - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia zażalenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona skarżąca poinformowała, że zasady reprezentacji Stowarzyszenia zostały zmienione na podstawie uchwały nr 4 z dnia [...] sierpnia 2016 r. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków S. R. W. w sprawie zmian w regulaminie Zarządu R. W. Wskazano, że zgodnie z § 4 tej uchwały "w skład Zarządu wchodzi co najmniej prezes" oraz § 5 "w przypadku jednoosobowego Zarządu do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia uprawniony jest prezes". Podkreślono, że od 25 sierpnia 2016 r. zarząd Stowarzyszenia jest jednoosobowy, a prezesem jest B. N. Strona skarżąca wskazała również, że zmiana sposobu reprezentacji została zgłoszona do sądu rejestrowego na podstawie wniosku Stowarzyszenia z dnia 6 września 2016 r., natomiast do 28 października 2016 r. Sąd Rejonowy P. – N. M. i W. w P. nie wydał postanowienia o wpisie zmiany zgodnie z wnioskiem Stowarzyszenia z dnia 6 września 2016 r. Zdaniem strony skarżącej zażalenie nie zawiera braku formalnego, ponieważ zostało podpisane zgodnie z obowiązującym w dniu jego sporządzenia sposobem reprezentacji, który z przyczyn niezależnych od Stowarzyszenia nie został wpisany do rejestru. Do pisma zostały załączone kopie dokumentów potwierdzające zmianę sposobu reprezentacji potwierdzone za zgodność z oryginałem przez prezesa zarządu Stowarzyszenia. Następnie zgodnie zarządzeniem Przewodniczącego V Wydziału WSA w Warszawie z dnia 3 listopada 2016 r. - strona skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych zażalenia- w terminie siedmiu dni - pod rygorem odrzucenia zażalenia poprzez nadesłanie oryginałów lub poświadczonych za zgodność z oryginałem (zgodnie z art. 48b § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) kopii dokumentów potwierdzających umocowanie do podpisania zażalenia przez B. N. Jednocześnie wyjaśniono stronie skarżącej, iż dokumenty, które zostały dołączone do pisma procesowego z dnia 28 października 2016 r. nie zostały uwierzytelnione zgodnie z art. 48 § 3 p.p.s.a., tj. przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem lub radcą prawym. W odpowiedzi na powyższe wezwanie strona skarżąca nadesłała oryginały żądanych dokumentów. Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy, albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W myśl art. 29 tej ustawy przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm., dalej: Prawo o stowarzyszeniach), statut stowarzyszenia określa w szczególności sposób reprezentacji stowarzyszenia, w szczególności sposób zaciągania zobowiązań majątkowych, a także warunki ważności uchwał władz stowarzyszenia. Według Sądu I instancji przy zmianie statutu stowarzyszenia występuje taka sama sytuacja, jak przy zakładaniu stowarzyszenia i rejestracji jego pierwszego statutu, na co wskazuje treść art. 21 Prawa o stowarzyszeniach, a zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy, stowarzyszenie uzyskuje osobowość prawną i może rozpocząć działalność z chwilą wpisania do Krajowego Rejestru Sądowego. Zatem uchwała o zmianie statutu staje się skuteczna z chwilą wpisania zmiany statutu do Krajowego Rejestru Sądowego. WSA stwierdził, że jak wynika ze znajdującej się w aktach sądowych sprawy informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego aktualnej na dzień 2 grudnia 2016 r. - w dniu 10 listopada 2016 r. została wpisana zmiana sposobu reprezentacji Stowarzyszenia. Natomiast termin do uzupełniania braku formalnego zażalenia poprzez podpisanie zażalenia oraz jego odpisu zgodnie ze sposobem reprezentacji upłynął dnia 2 listopada 2016 r. Zatem biorąc pod uwagę, że uchwała o zmianie statutu (zmieniająca sposób reprezentacji Stowarzyszenia) stała się skuteczna z chwilą wpisania zmiany statutu do Krajowego Rejestru Sądowego tj. 10 listopada 2016 r. należy uznać, że strona skarżąca nie uzupełniła braku formalnego zażalenia. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie domagało się jego uchylenia w całości i orzeczenia, co do istoty sprawy oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie; 2. art. 17 ust. 1 w zw. z art. 21 Prawa o stowarzyszeniach poprzez ich niewłaściwą interpretację w zakresie charakteru prawnego wpisu do rejestru zmian statutu Stowarzyszenia. W uzasadnieniu zażalenia Stowarzyszenie podniosło, że na dzień 2 listopada 2016 r. zmiany w statucie Stowarzyszenia nie były jeszcze zarejestrowane. Wobec tego strona skarżąca nie miała możliwości, aby przedstawić odpis KRS uwzględniający zgłoszone zmiany, a dotyczące sposobu reprezentacji Stowarzyszenia. W to miejsce Stowarzyszenie przedstawiło stosowne dokumenty statutowe, z których wynika upoważnienie dla B. N. do jednoosobowej reprezentacji Stowarzyszenia. W tym kontekście strona skarżąca podniosła, że wpis do KRS w zakresie zmiany sposobu reprezentacji ma charakter deklaratoryjny. W związku z tym Stowarzyszenie nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że uchwała o zmianie statutu – zmieniająca sposób reprezentacji Stowarzyszenia – stała się skuteczna z chwilą wpisania zmiany statutu do KRS, tj. 10 listopada 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 28 § 1 p.p.s.a., osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Natomiast w myśl art. 29 p.p.s.a., przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28 p.p.s.a., mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Osoba prawna, w myśl art. 35 i 38 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.), działa poprzez swoje organy w sposób określony w statucie. O tym, które osoby uprawnione są do reprezentowania stowarzyszenia przesądzają zgodnie z przepisami art. 9 i 10 Prawa o stowarzyszeniach postanowienia statutu. Przytoczne powyżej przepisy prawa nie określają jaki konkretnie musi to być dokument. Okoliczność, że w orzecznictwie przyjęto, iż takim dokumentem może być aktualny odpis z KRS nie wyklucza jednakże możliwości przedstawienia innego niebudzącego wątpliwości dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w imieniu osoby prawnej (por. post. NSA z dnia 10 maja 2016 r., sygn. akt II GZ 412/16). Jak wynika z uzasadnia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji przyjął, że uchwała o zmianie statutu stowarzyszenia staje się skuteczna z chwilą wpisania zmiany statutu do Krajowego Rejestru Sądowego. W konsekwencji takiego stanowiska WSA uznał, że pomimo zmian w statucie Stowarzyszenia dotyczących sposobu jego reprezentacji, z których wynikało upoważnienie dla B. N. do jednoosobowej reprezentacji Stowarzyszenia - strona skarżąca nie uzupełniła braku formalnego zażalenia. Zmiany te bowiem zostały wpisane w dniu 10 listopada 2016 r. Natomiast termin do uzupełniania braku formalnego zażalenia poprzez podpisanie zażalenia oraz jego odpisu zgodnie ze sposobem reprezentacji wskazanym w znajdującej się w aktach sądowych informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej Krajowego Rejestru Sądowego - upłynął dnia 2 listopada 2016 r. Zatem na dzień 2 listopada 2016 r. B. N. według znajdującej się w aktach sprawy ww. informacji – nie była uprawniona do jednoosobowej reprezentacji Stowarzyszenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska Sądu I instancji. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest bowiem pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, że jeżeli uprawnienie do reprezentowania osoby prawnej, w tym stowarzyszenia, wynika ze statutu, to uprawnienia tego nie pozbawia okoliczność, że nie zostało ono ujawnione w Krajowym Rejestrze Sądowym (por. post. SN z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt I CZ 143/07, zbiór lex nr 457855; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2007 r., sygn. I ACa 906/07, zbiór lex nr 370719; post. NSA z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 807/08, zbiór lex nr 506024; wyrok NSA z dnia 18 września 2008 r., sygn. akt I OSK 333/08, zbiór lex nr 516805). Wynika to przede wszystkim z tego, że wpis do KRS ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2015 r., sygn. akt I GSK 677/14). W tym miejscu należy podkreślić, że żaden przepis prawa nie stanowi, iż do reprezentowania osoby prawnej uprawnione są tylko te osoby, które w takim charakterze figurują w Krajowym Rejestrze Sądowym. Z przepisów art. 14-17 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. 2015 r. poz. 1142, ze zm.) wynikają jedynie pewne rygory i domniemania prawne, służące zapewnieniu pewności i bezpieczeństwa obrotu, a składające się na domniemanie wiary publicznej rejestru. Oznacza to np., że czynność prawna dokonana z osobą wpisaną jako uprawniona do reprezentowania osoby prawnej w KRS wiąże, co do zasady tą osobę, mimo, że w rzeczywistości osoba ta utraciła status piastuna (por. wyroki NSA z dnia: 12 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 468/15; 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FSK 1335/06; także por. post. NSA z dnia: 30 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1735/11; 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II OSK 807/08). Podkreślić należy również o czym była już mowa, że z art. 29 p.p.s.a. wynika, iż wykazanie umocowania wymaga formy dokumentu. Może to być zatem nie tylko dokument urzędowy (odpis z rejestru), ale również prywatny, np. stosowna uchwała o powołaniu danej osoby do zarządu prawnej, podlegający badaniu zarówno pod względem prawdziwości jak i zgodności z prawdą wynikających z niego danych (por. post. NSA z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt II OSK 1147/08). W rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie na wezwanie Przewodniczącego Wydziału w terminie siedmiu dni przedstawiło stosowne dokumenty statutowe z których wynikało, że zasady reprezentacji Stowarzyszenia zostały zmienione na podstawie uchwały nr 4 z dnia 25 sierpnia 2016 r. Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Członków Stowarzyszenia w sprawie zmian w regulaminie Zarządu. Zgodnie z § 4 tej uchwały "w skład Zarządu wchodzi co najmniej prezes" Stosowanie zaś do § 5 ww. uchwały "w przypadku jednoosobowego Zarządu do składania oświadczeń woli w imieniu Stowarzyszenia uprawniony jest prezes". Przy czym od 25 sierpnia 2016 r. zarząd Stowarzyszenia jest jednoosobowy, a prezesem jest B. N. Jednocześnie strona skarżąca wyjaśniła, że zmiana sposobu reprezentacji została zgłoszona do sądu rejestrowego na podstawie wniosku z dnia 6 września 2016 r. i w chwili obecnej Stowarzyszenie oczekuje na odpowiedni wpis do KRS. W tej sytuacji odrzucenie zażalenia przez Sąd I instancji należało uznać za nieprawidłowe, bowiem zażalenie oraz jego odpis zostały podpisane zgodnie ze sposobem reprezentacji Stowarzyszenia. Zatem nie można uznać, że Stowarzyszenie nie wykonało w zakreślonym terminie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 października 2016. oraz z dnia 3 listopada 2016 r. do uzupełnienia braków formalnych zażalenia. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł, ponieważ zgodnie z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zgodnie z powyższą zasadą Naczelny Sąd Administracyjny obowiązany jest rozstrzygać o kosztach postępowania kasacyjnego w orzeczeniu wydanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej od wyroku, natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie od postanowienia (por. post. NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OZ 659/17).