II OZ 56/17

Dnia 7 lutego 2017 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Op 300/16 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 września 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie warunków zabudowy terenu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Opolu postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Op 300/16 odmówił S. W. przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Opolu z dnia 23 września 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że S. W. wniósł do WSA w Opolu skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], dotyczące odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy terenu dla nieruchomości nr [...] w Namysłowie. W skardze wniósł również o zwolnienie od kosztów sądowych. Rozpoznając powyższy wniosek starszy referendarz sądowy WSA w Opolu postanowieniem z dnia 23 września 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Odpis postanowienia, wraz z pouczeniem o trybie i terminie wniesienia sprzeciwu, został przesłany na adres wskazany w skardze i pod tym adresem doręczony w dniu 10 października 2016 r. A. W. - córce skarżącego, co dokumentuje zwrotne pocztowe potwierdzenie odbioru (k. 61 akt sądowych). W dniu 19 października 2016 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) skarżący wniósł do sądu wojewódzkiego pismo, opatrzone datą 17 października 2016 r., zatytułowane "Pismo zażaleniowe (..) wraz z warunkowym wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia". W piśmie tym skarżący zakwestionował prawidłowość odmowy przyznania prawa pomocy pomimo tego, że przedstawił odpowiednie dokumenty. Na podstawie zarządzenia z dnia 27 października 2016 r. skarżący został wezwany do wyjaśnienia, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania pod rygorem odrzucenia sprzeciwu, czy wniosek dotyczy przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu oraz do wykazania okoliczności wynikających z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., dalej Ppsa), mających uzasadniać brak winy w uchybieniu terminu i daty ustania przyczyny uchybienia - pod rygorem oddalenia wniosku. Powyższe wezwanie, przesłane na adres skarżącego, zostało doręczone w dniu 4 listopada 2016 r., do rąk dorosłego domownika – A. W., za pisemnym pokwitowaniem na zwrotnym pocztowym potwierdzeniu odbioru (k. 71 akt sąd.). W odpowiedzi, skarżący w piśmie datowanym na dzień 10 listopada 2016 r. - przesłanym pocztą, przesyłką nadaną w dniu 12 listopada 2016 r., co wynika z daty stempla pocztowego na kopercie - wyjaśnił, że jego wniosek dotyczy przywrócenia terminu do złożenia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 23 września 2016 r. Poza tym powtórzył zarzuty podniesione wcześniej w piśmie z dnia 17 października 2016 r., dotyczące bezzasadności odmowy przyznania prawa pomocy, dowodząc, że jest osobą ubogą, tak jak i jego rodzina. W piśmie tym skarżący nie odniósł się w żaden sposób do kwestii uchybienia terminu do złożenia sprzeciwu i nie wskazał jakiejkolwiek przyczyny uchybienia, jak też daty jej ustania ani okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminowi. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał żadnych okoliczności, które uprawdopodabniałyby brak jego winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności wniesienia sprzeciwu. W odpowiedzi na wezwanie tegoż sądu skarżący ograniczył się jedynie do wskazania argumentów mających przemawiać za niesłuszną, w jego ocenie, odmową przyznania mu prawa pomocy. Nie złożył natomiast żadnych wyjaśnień odnośnie okoliczności uchybienia terminowi i nie wykazał, że z przyczyn od niego niezależnych nie był w stanie złożyć sprzeciwu w czasie biegu terminu, tj. od dnia 11 października do dnia 17 października 2016 r. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S. W. Żalący wyjaśnia, że przesyłkę pocztową zawierającą postanowienie referendarza sądowego z dnia 23 września 2016 r. odebrała jego dorosła córka A. W., stąd też niezamierzona zwłoka w terminie zaskarżenia niekorzystnego orzeczenia sądowego, ale mieszcząca się w ustawowo zakreślonym 7-dniowym terminie, liczonym od dnia otrzymania przez adresata niniejszej korespondencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. 1 ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W postępowaniu sądowym czynność podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Sąd I instancji trafnie ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia sprzeciwu Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma (art. 72 § 1 Ppsa). Powołany przepis wskazuje na jedną z form tzw. doręczenia zastępczego, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk adresata, lecz przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Przepisy regulujące doręczenia zastępcze mają na celu umożliwienie prawidłowego przebiegu postępowania zwłaszcza w przypadkach, gdy dokonanie doręczenia samemu adresatowi jest utrudnione np. z uwagi na jego nieobecność pod wskazanym adresem. Doręczenie dokonane w takim trybie, uznaje się za równoznaczne z doręczeniem korespondencji samemu adresatowi. W niniejszej sprawie zaskarżone postanowienie zostało doręczone w dniu 10 października 2016 r. córce skarżącego – A. W. – dorosłego domownika. Podjęcie się odbioru korespondencji przez domownika adresata, nakłada na niego obowiązek należytego zadbania o interesy adresata. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu ani w piśmie datowanym na dzień 10 listopada 2016 r. nie odniósł się w żaden sposób do kwestii uchybienia terminu do złożenia sprzeciwu i nie wskazał żadnych przyczyn. W zażaleniu wskazuje natomiast na fakt odebrania przesyłki przez jego dorosłą córkę jako przyczynę niezamierzonej zwłoki, nie konkretyzując na czym ona miałaby polegać. W ocenie NSA niedochowanie należytej staranności przez taką osobę nie stanowi okoliczności mającej wpływ na bieg terminów w postępowaniu. Nawet gdyby przyjąć, że córka nie przekazała korespondencji w dniu odbioru skarżącemu tylko np. kilka dni później nie oznacza, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego, który nie wskazał żadnych obiektywnych okoliczności uniemożliwiających domownikowi zawiadomienie go o odebranej korespondencji. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. II CKN 8/98). Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (wyrok NSA z 14 maja 1998 r., sygn. IV SA 1153/96). Stosownie do art. 72 § 1 Ppsa, odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne doręczenie przesyłki samemu adresatowi. Warunkiem doręczenia przesyłki osobie nie będącej adresatem jest to, by odbierający pismo zobowiązał się do jego przekazania odbiorcy. Strona będzie ponosić konsekwencje jakie wynikają z doręczenia pisma nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności w miejscu zamieszkania (zob.: postanowienia NSA z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 174/09; z 25 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 60/11; z 9 czerwca 2015 r., sygn. akt II FZ 272/15; z 1 lipca 2015 r., sygn. akt II OZ 620/15, [w:] orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego nawet gdyby przyjąć, że dorosły domownik niezwłocznie – w dniu odbioru - nie powiadomił adresata korespondencji o odebraniu korespondencji (choćby telefonicznie), to znaczy iż dopuścił się zawinionego zaniechania, a to w konsekwencji i tak obciąża adresata pisma. Zaniedbania w tym zakresie wykluczają przyjęcie, że skarżący uchybił terminowi bez swojej winy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji postanowienia.