II GZ 65/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B.Z. i K.K. – wspólników spółki cywilnej "Z." s.c. B.Z., K.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1314/16 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi B.Z. i K.K. – wspólników spółki cywilnej "Z." s.c. B.Z., K.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 1314/16 na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę B.Z. i K.K. – wspólników spółki cywilnej "Z." s.c. B. Z., K. K. (dalej: strona skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry oraz zwrócił skarżącej uiszczony wpis od skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że zarządzeniami z dnia 16 września 2016 r. Przewodniczący Wydziału II WSA w Rzeszowie wezwał stronę skarżącą zastępowaną przez pełnomocnika adwokata Ł.B. do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi przez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, stosownie do treści art. 35 p.p.s.a. oraz do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 400 zł. Wezwania zostały skutecznie doręczone na adres prowadzonej przez pełnomocnika kancelarii adwokackiej w dniu 20 września 2016 r. W zakreślonym terminie, który upływał w dniu 27 września 2016 r. wpis od skargi został uiszczony. Przedłożono także poświadczone przez pełnomocnika "za zgodność z oryginałem" odpisy pełnomocnictw zawierające odcisk imiennej pieczęci oraz nieczytelny podpis (k. 28 i 29 akt sądowych), jednakże nie zostały one prawidłowo poświadczone, stosownie do wymogu określonego w art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r., poz. 615 ze zm.), gdyż poświadczenie nie zawiera daty oraz oznaczenia miejsca jego sporządzenia. Z uwagi na nieprzedłożenie prawidłowo poświadczonych pełnomocnictw, Sąd I instancji odrzucił skargę. W zażaleniu strona skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 37 § 1 p.p.s.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji błędnie zrównuje formalne wymogi poświadczenia dokumentów, z poświadczeniem pełnomocnictw. Zauważyła, że ustawodawca odróżnia uwierzytelnianie pełnomocnictw, od sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów. Przepis art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze wskazuje na wymagania formalne dla poświadczania odpisów dokumentów składanych przez stronę w procesie, które zgodnie z art. 48 p.p.s.a., będą równorzędne z oryginałami, mającymi moc dokumentów urzędowych. Mając na względzie treść uzasadnienia projektu ustawy z dnia 23 października 2009 r., o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów, nowelizacja odnosiła się wyłącznie do dokumentów innych, niż dotychczas uregulowane w ustawie, nie obejmując tym samym zmiany sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw. Ponadto, wskazując na potrzebę rozważenia celu poświadczania dokumentów, poprzez umieszczanie na jego odpisie miejsca i daty sporządzenia odpisu, wskazała, że w przypadku pełnomocnictw ten element kontroli nie ma istotnego znaczenia. Pełnomocnictwo, jest bowiem zawsze udzielane wcześniej i jest to czynność jednorazowa. Z ostrożności procesowej podniosła, że miejscem poświadczenia pełnomocnictwa było miejsce nadania pisma procesowego lub jego złożenia w odpowiednim sądzie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 37 § 1 p.p.s.a. jest zasadny. Zgodnie treścią tego przepisu pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy, a także doradca podatkowy mogą sami uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów wykazujących ich umocowanie. Sąd może w razie wątpliwości zażądać urzędowego poświadczenia podpisu strony. Przepis art. 37 § 1 p.p.s.a. nie zawiera żadnych wskazań, co do sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw lub innych dokumentów przez wymienionych w nim pełnomocników. Wymogi poświadczeń odpisów dokumentów wynikają natomiast z przepisów ustaw dotyczących korporacji zawodowych zrzeszających tych pełnomocników (art. 4 ust. 1b ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, art. 6 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, art. 9 ust. 3 ustawy z dnia z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych, art. 41 ust. 4 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym). W rozpoznawanej sprawie w odpowiedzi na zawarte w zarządzeniu z dnia 16 września 2016 r. wezwanie Sądu do usunięcia braku formalnego skargi w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi przez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, pełnomocnik skarżącej przesłał poświadczone przez siebie za zgodność z oryginałem odpisy pełnomocnictwa, zawierające odcisk imiennej pieczęci i (nieczytelny) podpis (k. 28 i 29 akt sądowych) do reprezentowania skarżącej przed WSA w Rzeszowie (między innymi w tej sprawie). Powodem odrzucenia skargi w rozpoznawanej sprawie nie było zatem nieusunięcie braku formalnego skargi w terminie, lecz przedłożenie nieprawidłowo – zdaniem Sądu I instancji - poświadczonych pełnomocnictw, poświadczenie nie zawierało bowiem daty oraz oznaczenia miejsca sporządzenia. Powyższe stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie zasługuje na akceptację. W myśl art. 48 § 3 p.p.s.a., zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony, będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Powyższe unormowanie zostało dodane od dnia 1 stycznia 2010 r., w wyniku nowelizacji ustawą z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz. U. Nr 216, poz. 1676). Jednocześnie ustawodawca od 1 stycznia 2010 r. - w dodanym art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze wprowadził regulację, że: "Adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis adwokata, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie - również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) adwokat stwierdza to w poświadczeniu". Zgodnie z poglądem wyrażanym już w orzecznictwie NSA, analiza powyższych regulacji prawnych wskazuje, że dodanie nowego przepisu art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze, nie miało na celu ingerowanie w treść art. 37 p.p.s.a., w zakresie odnoszącym się do pełnomocnictw. W powoływanym art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze, ustawodawca stanowi bowiem o sporządzaniu poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w "zakresie określonym odrębnymi przepisami", czyli przede wszystkim odnosi to do postanowień art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. Jak stwierdził NSA w postanowieniu z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt I GSK 194/11 co do zasady samo uwierzytelnianie przy poświadczaniu pełnomocnictwa, nie ma na celu "zrównanie dokumentu pełnomocnictwa z dokumentem urzędowym", lecz jedynie wykazanie istnienia umocowania do działania. Zatem umieszczanie na poświadczeniu takich zapisów, jak stwierdzenie miejsca i daty sporządzenia odpisu, w przypadku pełnomocnictw nie ma większego znaczenia, w sytuacji gdy dla określonych celów dokument ten nie musi spełniać cech "dokumentu urzędowego" w rozumieniu art. 48 § 3 i § 4 p.p.s.a. w związku z art. 4 ust. 1b Prawa o adwokaturze. Podawanie tych elementów, nabiera innego znaczenia i wymiaru w przypadku uwierzytelniania innych, niż pełnomocnictwo dokumentów lub pełnomocnictw mogących być uznanymi, jako dokumenty urzędowe (tak też NSA w postanowieniu z dnia 27 lipca 2010 r., sygn. akt II FZ 331/10 (powołanym przez skarżącą w uzasadnieniu zażalenia, dostępnym w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzeniem takiego rozumienia powoływanych unormowań, jest również wskazanie w powołanych orzeczeniach na cel, dokonanej od 1 stycznia 2010 r. nowelizacji przepisów, podany w uzasadnieniu do projektu zmian tych regulacji. Prawodawca podkreślił, że zmiany mają spowodować odformalizowanie postępowania cywilnego, administracyjnego, sądowoadministracyjnego oraz podatkowego, poprzez racjonalizację istniejącego obowiązku dołączania do akt sprawy dokumentów oryginalnych lub ich odpisów notarialnych. Zmiana polega na szerszym, niż dotychczas umożliwieniu uwierzytelniania odpisów dokumentów przez profesjonalnych pełnomocników stron, reprezentujących zawody zaufania publicznego. Jej zamierzonym skutkiem jest wydatne umniejszenie uciążliwości polegającej na konieczności wyzbycia się przez strony postępowania, często na długi czas dokumentów oryginalnych albo poniesienia kosztów ich notarialnego uwierzytelniania bądź uzyskania ich urzędowych odpisów (uzasadnienie do projektu zmiany ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów, Druk nr 2064, Warszawa, 19 maja 2009 r., s. 1.). Z cytowanego fragmentu wynika, że nowelizacja omawianych przepisów, w swoim zasadniczym zakresie, nie miała na celu zmiany sposobu uwierzytelniania pełnomocnictw przez profesjonalnych pełnomocników. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącej na wezwanie Sądu I instancji złożył uwierzytelnione przez siebie w sposób wymagany dla dokumentu pełnomocnictwa odpisy wskazujące na uprawnienie do działania w imieniu skarżącej. Strona uzupełniła więc braki formalne skargi w terminie, a zatem nie zachodziła w sprawie podstawa do odrzucenia skargi. Zdaniem NSA, uznanie przez Sąd I instancji, iż skarżąca nie uzupełniła braków formalnych skargi w terminie, ponieważ nadesłane przez nią kserokopie pełnomocnictwa nie zawierały daty oraz miejsca poświadczenia za zgodność z oryginałem, należy uznać za nadmierny formalizm i pozbawienie strony prawa do sądu, co stanowi naruszenie jednej z podstawowych zasad zagwarantowanych w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. (tak też NSA w postanowieniu z dnia 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 369/12). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym tę sprawę nie podziela stanowiska zajętego w sprawie o tożsamym stanie faktycznym i prawnym, wyrażonego w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II GZ 13/17. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.