II SA/Ol 1200/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Matczak Protokolant specjalista Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2016 r. sprawy ze skargi A. Cz. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" r., Nr "[...]" w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji. Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że Prezydent A decyzją z dnia "[...]" ustalił odpłatność A. C. za pobyt jej ojca w Domu Pomocy Społecznej w A (dalej DPS) w miesięcznej wysokości 1875,21 zł za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. W uzasadnieniu decyzji, organ I instancji wskazał, że A. C. osiąga miesięcznie dochód w wysokości 4959,21 zł, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dorosłym synem, 300% kryterium dochodowego w jej rodzinie stanowi kwota 3084 zł, dlatego też opłata za pobyt ojca skarżącej stanowi różnicę między osiąganym dochodem, a wielkością zwiększonego kryterium dochodowego, gdyż jako córka osoby umieszczonej w DPS zobowiązana jest do partycypowania w kosztach pobytu ojca. Organ stwierdził również, że pomimo złożenia wniosku o całkowite zwolnienie od ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS, w świetle art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie znaleziono przesłanek do takiego zwolnienia. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. C., podnosząc to, że wniosła o całkowite zwolnienie jej za pobyt ojca w DPS. W odwołaniu wskazano, że okoliczności wyszczególnione w art. 64 ustawy o pomocy społecznej nie stanowią zamkniętego katalogu, natomiast w przypadku skarżącej okolicznościami uzasadniającymi zwolnienie jej od odpłatności za pobyt ojca w DPS jest konieczność zapewnienia kosztownego leczenia matce posiadającej znaczny stopień niepełnosprawności i konieczność spłaty kredytu hipotecznego. Ponadto skarżąca podniosła, że z ojcem nie łączą ją żadne więzi, a jedynie towarzyszy poczucie krzywdy i uraz psychiczny spowodowany nadużywaniem alkoholu i awanturami. Ojciec skarżącej nigdy nie interesował się jej życiem, a po rozwodzie z matką w 1984 r. założył nową rodzinę i nigdy nie wyraził chęci kontaktu ze swoimi dziećmi. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium w całości podzieliło ustalenia organu I instancji co do okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej skarżącej i ustawowego obowiązku partycypowania jej w kosztach utrzymania ojca, wskazując jednocześnie, że koszt pobytu w domu pomocy społecznej w A w 2016 r. ustalony został na kwotę 3248 zł., zaś mieszkaniec tego domu ponosi odpłatność nie większą niż 70% jego dochodu. Skargę na powyższą decyzję wywiodła A. C., wnosząc, jak się wydaje, o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na swoją trudną sytuację materialną, konieczność zapewnienia opieki medycznej matce i brak kontaktów z ojcem od wielu lat. W ocenie skarżącej powinna być ona zwolniona od ponoszenia kosztów utrzymania ojca, gdyż katalog zwolnień wyszczególniony w art. 64 u.p.s. nie jest katalogiem zamkniętym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Podnosząc nadto to, że skarżąca nie zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od opłaty za pobyt ojca w DPS, a kwestia zwolnienia z opłaty może być rozpatrywana dopiero po wydaniu decyzji o obowiązku jej ponoszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2016 r., poz. 718) zwanej dalej: ustawa p.p.s.a. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 tej ustawy stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" ustalającą odpłatność A. C. za pobyt jej ojca w DPS w miesięcznej wysokości 1875,21 zł za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 czerwca 2016 r. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930). Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisu art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają organy, o których mowa w pkt 1 - 3, w tym prezydent miasta (art. 60 ust. 2 u.p.s.). Z przepisów art. 61 ust. 1-3 u.p.s. wynika, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1): 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2): 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Przytoczone wyżej przepisy prawa nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że w określonych sytuacjach dzieci osób umieszczonych w domach pomocy społecznej zobowiązane są do ponoszenia kosztów związanych z pobytem w tych domach ich rodziców. W przypadku skarżącej dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie ustalony został prawidłowo, tak samo należy odnieść się do wyliczenia kwoty jaką winna ona uiścić za pobyt DPS ojca na podstawie przytoczonych wyżej przepisów. Zwrócić jednak uwagę należy na treść art. 64 u.p.s. stanowiący, że osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty. Zwolnienie to może nastąpić w szczególności jeżeli zaistnieje jedna z czterech wyszczególnionych w tym przepisie sytuacji. A. C. pismem z dnia 7 czerwca 2016 r. zwróciła się do organu o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów związanych z pobytem ojca w DPS (nie jest więc prawdziwe twierdzenie Kolegium o braku takiego wniosku). W piśmie tym, jak i późniejszym odwołaniu, skarżąca zwróciła uwagę na konieczność ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z chorobą matki, zmniejszenie dochodu i brak od wielu lat kontaktów z ojcem, który założył nową rodzinę. Bezsprzecznie żadna z okoliczności podnoszonych przez skarżącą we wniosku o zwolnienie jej z opłaty, jak i w późniejszych pismach, nie została wyszczególniona w treści art. 64 u.p.s. Stwierdzić jednak należy, że zawarte w art. 64 u.p.s. wyszczególnienie okoliczności mogących skutkować zmniejszeniem opłaty lub nawet zwolnieniem od jej ponoszenia, nie jest katalogiem zamkniętym. O słuszności powyższego stwierdzenia przekonuje to, że ustawodawca wymieniając okoliczności mogące skutkować zwolnieniem z opłaty posłużył się zwrotem "w szczególności". Kolejną okolicznością, która musi być brana w tym przypadku pod uwagę jest to, że uwzględnienie takiego wniosku następuje w ramach uznania administracyjnego (można zwolnić), tak więc powinno ono zostać w sposób jasny i przekonujący uzasadnione podobnie jak odmowa uwzględnienia takiego wniosku. Jeżeli natomiast prześledzić postępowanie organów administracji, to stwierdzić należy, że nie uczyniły one nic lub prawie nic ku temu by prawidłowo rozpoznać wniosek, uzupełniany następnie treścią odwołania. Organ I instancji, co prawda odniósł się do złożonego wniosku, jednak ograniczył się do wyszczególnienia okoliczności wymienionych w art. 64 u.p.s. i do tego, że dokonał analizy dokumentów dostarczonych przez skarżącą. Takie odzwierciedlenia toku rozumowania i tym samym odmowy zwolnienia zupełnego lub częściowego od ponoszenia kosztów, nie jest wystarczające. Trudno jest zrozumieć np. czy i jakie znaczenie dla organu miało to, że skarżąca łoży znaczne kwoty pieniężne związane z leczeniem matki, która ją wychowała bez udziału ojca, gdyż ten po rozwodzie założył nową rodzinę. Podobnie należy się odnieść do rat kredytu, który zapewne zaciągnięty został wcześniej. Rzeczą słuszną wydaje się również zweryfikowanie twierdzeń skarżącej co do tego, że ojciec jej po rozwodzie z matką założył nową rodzinę, choć z wywiadu środowiskowego wynika, iż jest on rozwiedziony. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdził, że okoliczności podnoszone przez skarżącą nie mają znaczenia dla ustalenia jej odpłatności. Z takim stwierdzeniem można się zgodzić, ale tylko w części, gdyż nie mogą one być brane przy wyliczaniu należnej kwoty na podstawie przepisów przytoczonych we wcześniejszej części uzasadnienia, powinny być one omówione i rozważone jeżeli osoba zobowiązana do uiszczenia opłaty ubiega się równocześnie o zwolnienie od jej ponoszenia. Taka zaś sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Nie można się również zgodzić z twierdzeniem zawartym w odpowiedzi na skargę, że kwestia zwolnienia z opłaty może być rozpatrywana dopiero po wydaniu decyzji o obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Wniosek taki rzeczywiście można byłoby wyprowadzić z treści przytoczonego wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r. w sprawie II SA/Rz 493/13, jednak późniejsze orzeczenia sądów administracyjnych prezentują stanowisko odmienne. W tym miejscu zauważyć należy, że sąd rozpoznający niniejszą sprawę w całej rozciągłości podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 września 2014 r. w sprawie II SA/Bk 449/14 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. w sprawie I OSK 2304/14 (orzeczenia dostępne w CBOIS ), z których jednoznacznie wynika, że to w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1 u.p.s. doznają konkretyzacji przepisy u.p.s., poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty oraz ewentualne zwolnienie, stosownie do art. 64, w całości lub w części z ustalonej opłaty. Podobnie w sprawie I OSK 1436/16 Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 stycznia 2016 r. (dostępne w CBOIS) w sprawie dotyczącej decyzji ustalającej opłatę, stwierdził, że organ drugiej instancji ma obowiązek odnieść się do wszystkich żądań strony, w tym również do wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłat. Natomiast okoliczności, które mogą ewentualnie uzasadniać zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty w całości lub w części mogą istnieć już w chwili wydawania decyzji określającej wysokość ponoszonej opłaty, jak i mogą pojawić się w późniejszym czasie. W tej sytuacji organ odwoławczy pomijając w swoich rozważaniach wniosek skarżącej o zwolnienie jej od opłaty za pobyt ojca w DPS naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę dotychczasowe rozważania rzeczą oczywistą jest, że Sąd nie przesądza treści przyszłego rozstrzygnięcia organu administracji, gdyż ocena ta po prostu nie jest możliwa z uwagi na opisane wyżej okoliczności. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a, uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.