II GSK 1147/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. NSA Piotr Piszczek (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 1026/16 w sprawie ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] maja 2016 r., nr [...]; [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2017 r., sygn. I SA/Sz 1026/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] maja 2016 r. co do zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z akt sprawy wynika, że zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a.") oraz art. 18 i art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm.; zwanej dalej "u.p.e.a.") Dyrektor Izby Skarbowej w S. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. Inspektorat w P. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], którym odmówiono B. K. (dalej zwanej zobowiązaną lub skarżącą) uznania za uzasadniony zarzutu braku uprzedniego doręczenia upomnienia, zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz od nr [...] do nr [...], wystawionych w dniu [...] marca 2016 r. przez wierzyciela - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w P. Z ustaleń wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., działając w charakterze organu egzekucyjnego, wszczął egzekucję administracyjną na podstawie ww. tytułów wykonawczych, którymi objęto należności powstałe wskutek nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 06/2012 do 06/2013 i od 07/2015 do 09/2015, na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 06/2012 do 06/2013 oraz na Fundusz Pracy za okres od 06/2012 do 06/2013 i od 07/2015 do 08/2015 (zwane dalej składkami). Zawiadomieniami z dnia [...].03.2016 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego, stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w PKO Banku Polskim S.A. Powyższe zawiadomienia wraz z ww. tytułami wykonawczymi doręczono zobowiązanej w dniu 10 marca 2016 r. W toku prowadzonego postępowania zobowiązana, pismem z dnia 15.03.2016 r., złożyła zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych, podnosząc: - brak uprzedniego doręczenia upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. - wszczęcie postępowania egzekucyjnego przed rozpatrzeniem wniosku o umorzenie zobowiązań z tytułu składek, objętych ww. tytułami wykonawczymi. Jednocześnie zobowiązana wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...].03.2016 r., nr [...], Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. Inspektorat w P. odmówił uznania zarzutu w sprawie braku uprzedniego doręczenia upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Pismem z dnia 04.03.2016 r. skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wskazując ponownie na brak doręczenia upomnienia, wynikającego z treści art. 15 § 1 u.p.e.a. Według zobowiązanej podpis na dowodzie doręczenia upomnienia należy do córki, która je odebrała i jej nie przekazała. Ponadto wskazała, że złożenie do Prezesa ZUS w Warszawie wniosku o umorzenie należności stanowi przesłankę do wstrzymania czynności egzekucyjnych. Dyrektor Izby Skarbowej w S., postanowieniem z dnia [...].05.2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie; doręczono je zobowiązanej w dniu 11.05.2016 r. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła w dniu 12 września 2016 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 77 § 1 w związku z art. 80 § 1 k.p.a. oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. polegające na uznaniu, iż skarżącej przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego doręczono upomnienie pomimo braku podstaw do przyjęcia takiego stanowiska, co miało istotny wpływ na wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w S. postanowienie. Wobec powyższego pełnomocnik wniósł o uchylenie postanowienia organu II i I instancji w całości. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że zarzuty podniesione w skardze dotyczą zarówno postanowienia organu I instancji, jak i postanowienia organu II instancji. Przytaczając orzeczenia sądów administracyjnych pełnomocnik podkreślił, że potwierdzają one stanowisko skarżącej, co do tego, iż Sąd winien w niniejszym postępowaniu zbadać nie tylko postanowienie organu II instancji, ale także organu I instancji. A skoro tak, to niewątpliwie winno się wziąć pod uwagę zarzut skarżącej w przedmiocie niedoręczenia jej stosownych upomnień przed podjęciem postępowania egzekucyjnego w sprawie. Skarżąca podniosła bowiem, iż korespondencję odebraną dnia 4 lutego 2016 r., w której zgodnie ze stanowiskiem skarżącej i organu I instancji miały znajdować się owe upomnienia, doręczono jej córce, z tym, że skarżąca takiego listu nigdy nie otrzymała. Dalej pełnomocnik powołując przepis art. 43 k.p.a. stwierdził, iż - według skarżącej - nie doszło do przekazania jej jakiejkolwiek korespondencji odnoszącej się do rozpatrywanej sprawy. Po czym organowi I instancji zarzucił brak należytego zbadania doręczenia przesyłki pocztowej mającej istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie. Jego zdaniem organ I instancji, a w konsekwencji również organ II instancji będący związany stanowiskiem organu I instancji naruszył przepisy postępowania dowodowego z art. 78 i 80 k.p.a., bowiem należyte zbadanie zarzutów skarżącej mogło doprowadzić do wydania odmiennego, korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, wnosząc o oddalenie skargi jako nieuzasadnionej. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 stycznia 2017 r. wskazał, że skarżąca zgłosiła zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. (art. 33 pkt 7 u.p.e.a.), twierdząc, iż upomnienia doręczono jej córce, która to skarżącej ich nie przekazała. Z powyższym zarzutem skarżącej Sąd się nie zgodził, gdyż z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż wierzyciel upomnieniami z dnia [...].02.2016 r. o numerach: [...],[...],[...],[...],[...] oraz [...] wezwał skarżącą do wykonania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z analizy treści zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. upomnień, znajdującego się w aktach sprawy na karcie 13, nie potwierdza ono argumentów skarżącej, że przesyłka zawierająca ww. upomnienia została doręczona jej córce. Analiza powyższego potwierdzenia odbioru wskazuje, że operator pocztowy przedmiotowe upomnienia doręczył w dniu 04.02.2016 r. bezpośrednio do rąk adresata – B. K. w trybie art. 42 § 1 k.p.a. (tzw. doręczenie właściwe), o czym świadczy podpis zobowiązanej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Na potwierdzeniu tym dodatkowo zakreślono rubryki, z których wynika treść "oznaczoną wyżej przesyłkę doręczono adresatowi". W przypadku gdyby doręczono przesyłkę córce zaznaczona byłaby rubryka potwierdzająca, iż doręczono przesyłkę "pełnoletniemu domownikowi", czego nie uczyniono. Sąd wskazał, że organ odwoławczy działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa (zarówno materialnego, jak i procesowego), a w wydanym orzeczeniu powołał się na prawidłową podstawę prawną. W ocenie Sądu, organ podjął wszelkie czynności, które zmierzały do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, m.in. poprzez zebranie wyczerpującego materiału dowodowego w sprawie. Organ uwzględnił wszystkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom skarżącej wyciągnął z nich wnioski przemawiające za odmową uwzględnienia zgłoszonego zarzutu. Wnioski te, zdaniem Sądu, zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia postanowienia, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej. Powyższe stwierdzenia należy także odnieść do sposobu postępowania i rozstrzygnięcia organu I instancji. Dlatego też za nietrafne uznano również zarzuty naruszenia art. 77 i art. 80 k.p.a. Działając na podstawie art. 173 i art. 177 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.) – dalej p.p.s.a., pełnomocnik B. K. wywiódł skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił powyższemu orzeczeniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności: 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a w zw. z. art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 k.p.a. w zw. z oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie skargi skarżącej, pomimo naruszenia prawa formalnego przez organy administracji publicznej poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy w oparciu o kwestionowany przez skarżącą środek dowodowy oraz brak wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego, a w efekcie polegające na uznaniu, że skarżącej przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego doręczono stosowne upomnienie pomimo braku podstaw do przyjęcia takiego stanowiska, co miało istotny wpływ na wydane przez Sąd orzeczenie - a co za tym idzie, poprzez oddalenie skargi, w sytuacji gdy skarżąca wykazała, iż postępowanie organów administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie; 2) art. 76 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie przez Sąd stanu faktycznego w postaci nieprawidłowego przypisania nieautoryzowanym zakreśleniom tuszem długopisowym rubryk przymiotu domniemania, które to domniemanie przysługuje wyłącznie dokumentom urzędowym, nie zaś nieautoryzowanym zakreśleniom - a co za tym idzie, błędne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z uwagi na fakt, iż powyższe naruszenia przepisów postępowania bezpośrednio godzą w zasadę praworządności, na podstawie art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a. zażądzono: a) uchylenia wskazanego wyroku w całości, b) przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, c) zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów udzielonej skarżącej pomocy prawnej z urzędu. W motywach skargi kasacyjnej – po przedstawieniu toku postępowania – zwrócono uwagę, że Wojewódzki Sąd Administracyjny bez dostatecznej ku temu podstawy zaaprobował wadliwe ustalenia organów administracyjnych co do przebiegu zdarzeń w sprawie. Nie wziął również pod uwagę faktu kwestionowania powyższych dokumentów przez skarżącą oraz jej stanowiska w sprawie. Sąd jedynie ograniczył się do powielenia poglądu, że zgodnie z art. 76 § 1 i 2 k.p.a. dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Zaakceptowanie przez Sąd I instancji wadliwych ustaleń co do stanu faktycznego spowodowało w konsekwencji aprobatę dla niewłaściwego zastosowania art. 77 § 1 k.p.a w zw. z art. 80 § 1 k.p.a. oraz art. 15 § 1 u.p.e.a. przez organy administracji publicznej. Skutek ten był jednak również następstwem błędnej wykładni tychże przepisów, dokonanej przez te organy, której Sąd nie zakwestionował. W tym zakresie odnotować trzeba – zdaniem kasatora - że interpretacja przyjęta przez organy administracji i niezakwestionowana przez Sąd sprzeczna jest z obowiązującym stanem prawnym. Ten stan rzeczy powoduje, że doszło naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie przedmiotowego orzeczenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w S. wniósł o jej oddalenie, a także zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do brzmienia art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która zachodzi w wypadkach określonych w § 2 tego przepisu. Podstaw do stwierdzenia nieważności w niniejszej sprawie Sąd nie stwierdził. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący nadto wykazał istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Oceniając skargę kasacyjną przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żaden z zarzutów kasacyjnych nie był skuteczny. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie bezsprzecznie wynika – co trafnie dostrzegł Sąd I instancji – iż wierzyciel upomnieniami z dnia [...] lutego 2016 r. wezwał skarżącą do wykonania obowiązku zapłaty należności z tytułu składek pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Jak wynika z analizy treści zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. upomnień, znajdującego się w aktach sprawy na karcie 13, nie potwierdza ono argumentów skarżącej, że przesyłka została doręczona jej córce. Treść powyższego potwierdzenia odbioru wskazuje, że operator pocztowy przedmiotowe upomnienia doręczył w dniu 04 lutego 2016 r. bezpośrednio do rąk adresata – B. K. w trybie art. 42 § 1 k.p.a. (tzw. doręczenie właściwe), o czym świadczy podpis zobowiązanej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Na potwierdzeniu tym dodatkowo zakreślono rubryki, z których wynika treść "oznaczoną wyżej przesyłkę doręczono adresatowi". W przypadku gdyby doręczono przesyłkę córce zaznaczona byłaby rubryka potwierdzająca, iż doręczono przesyłkę "pełnoletniemu domownikowi", czego nie uczyniono. Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji treści art. 76 § 3 k.p.a. Na wstępie wskazać należy, że sporządzony dokument zwrotny – który został prawidłowo wypełniony przez doręczyciela – dokumentuje właściwe doręczenie upomnienia i należy go traktować jako dokument urzędowy. W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie prawidłowo wskazał, że zgodnie z art. 76 § 1 i 2 k.p.a. dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim stwierdzone. Korzysta on z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone (por. np. wyrok NSA z dnia 31 maja 2016 r. sygn. akt II FSK 1040/14). Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, nie można co prawda wykluczyć możliwości obalenia takiego domniemania, jednak jako że dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywujące, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca (vide wyroki: NSA z dnia 3 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 389/10; WSA w Warszawie z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1767/08; NSA z dnia 14 marca 2008 r., sygn. akt I OSK 389/07 - wszystkie wyroki dostępne w bazie orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem skarżąca w istocie nie przedłożyła żadnych dowodów – stosownie do treści art. 76 § 3 k.p.a. – na potwierdzenie tezy przeciwnej niż wynikająca z treści zwrotnego potwierdzenia odbioru upomnień znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Mając powyższe na względzie należało uznać, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, stąd – stosownie do treści art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Odstępując od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości orzeczono zgodnie z treścią art. 207 § 2 p.p.s.a. W kwestii kosztów udzielonej skarżącej pomocy prawnej z urzędu orzeknie Sąd I instancji. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny na podstawie art. 258 – 261 tej ustawy.