II GZ 158/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 4270/15 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi ST. P. na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie naruszenie dyscypliny finansów publicznych postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 16 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 4270/15, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił S. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 października 2016 r. na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych z dnia [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych. W uzasadnieniu Sąd podał, że wyrokiem z dnia 20 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na orzeczenie Głównej Komisji Orzekającej w Sprawach o Naruszenie Dyscypliny Finansów Publicznych. W dniu 3 listopada 2016 r. (data nadania) Skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku. W uzasadnianiu wniosku wskazał, że w dniu rozprawy (ok. godz. 8:30) w trakcie rozmowy telefonicznej z adw. J. W. oświadczył o wypowiedzeniu mu pełnomocnictwa i chęci ustanowienia nowego pełnomocnika. Adwokatowi nie udało się skontaktować z pełnomocnikiem substytucyjnym i powiadomić o wypowiedzeniu pełnomocnictwa przed otwarciem rozprawy, więc Skarżący uważa, że podczas rozprawy działała za niego osoba, która nie była do tego umocowana. W dniu 28 października 2016 r., odbierając akta sprawy od dotychczasowego pełnomocnika, Skarżący dowiedział się, że wniosek o uzasadnienie wyroku nie został złożony. Podniósł, iż był przekonany, że pełnomocnik powinien działać za niego jeszcze przez dwa tygodnie. Skarżący pozostawał w usprawiedliwionym przekonaniu, że może liczyć na złożenie wniosku o uzasadnienie przez poprzedniego pełnomocnika. W jego ocenie adwokat błędnie zinterpretował wypowiedzenie pełnomocnictwa oraz chęć ustanowienia przez niego nowego pełnomocnika jako natychmiastowe zwolnienie z obowiązków pełnomocnika i brak konieczności działania za niego. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, jak tego wymaga art. 87 § 2 p.p.s.a, że bez swojej winy uchybił terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 20 października 2016 r. Przede wszystkim w rozpoznawanej sprawie miało miejsce odwołanie pełnomocnictwa będącego jednostronną czynnością prawną, która dochodzi do skutku poprzez oświadczenie woli złożone pełnomocnikowi przez mocodawcę i wywołuje skutki prawne z chwilą, gdy dotychczasowy pełnomocnik otrzymał je w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią. Tymczasem obowiązek działania za stronę przez okres dwóch tygodni od dnia wypowiedzenia pełnomocnictwa, o którym stanowi art. 42 § 2 p.p.s.a., dotyczy sytuacji, gdy to profesjonalny pełnomocnik będący, m.in. adwokatem, wypowie pełnomocnictwo mocodawcy. Zatem, skoro to Skarżący, będący mocodawcą, odwołał pełnomocnictwo udzielone adwokatowi, powyższy przepis nie znajduje zastosowania w sprawie. Skutkiem prawnym odwołania pełnomocnictwa jest zwolnienie z obowiązków pełnomocnika z chwilą skutecznego dokonania tej czynności, chyba że mocodawca określi inny termin wygaśnięcia tych obowiązków. W realiach niniejszej sprawy Skarżący złożył oświadczenie o odwołaniu pełnomocnictwa w trakcie rozmowy telefonicznej z adwokatem mającej miejsce w dniu rozprawy ok. godz. 8:30. Czynność tę potwierdził na piśmie składając stosowny dokument w kancelarii adwokata Jacka Wawrzynka tego samego dnia. Ani z przedstawionego przez Skarżącego opisu przebiegu rozmowy ani z dokumentu potwierdzającego odwołanie pełnomocnictwa nie wynika, aby wolą Skarżącego było zwolnienie adwokata z obowiązków pełnomocnika w terminie innym niż natychmiastowy. Skarżący nie mógł zatem liczyć na złożenie wniosku o uzasadnienie wyroku przez ww. adwokata. Do obopólnych obowiązków pełnomocnika i jego mocodawcy należało takie ułożenie wzajemnych relacji, aby Skarżący nie poniósł szkody w toku postępowania. Te relacje nie zostały, jak widać, w ten sposób ułożone. W ocenie Sądu dobitnie świadczą o tym czas i okoliczności odwołania pełnomocnictwa. Zwykła przezorność nakazywała dopytać pełnomocnika, czy na pewno będzie działał za Skarżącego jeszcze przez dwa tygodnie oraz czy złoży wniosek o uzasadnienie, ewentualnie jakie następne czynności procesowe Skarżący powinien podjąć samodzielnie. Odwołując pełnomocnictwo Skarżący nie dopilnował żadnej z tych spraw, a nowego pełnomocnika ustanowił dopiero w dniu 2 listopada 2016 r. Zachowaniu Skarżącego można więc przypisać co najmniej lekkomyślność i niedbalstwo. Zdaniem Sądu nie dochował należytej staranności jakiej można wymagać od osoby dbającej należycie o własne interesy. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia oraz zasądzenia kosztów postępowania. Postanowieniu zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: k.p.a.) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez Sąd wnikliwego ustalenia przesłanek do przywrócenia skarżącemu terminu oraz odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku pomimo że skarżący uprawdopodobnił we wniosku brak winy w niezachowaniu terminu, a nadto okoliczności niezachowania terminu były całkowicie niezależne od skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie Sądu odpowiada prawu. Jak wynika z treści art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakich mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęte jest, że zakres pojęcia winy w uchybieniu terminu obejmuje również winę osób trzecich upoważnionych przez uczestnika postępowania (stronę) do dokonania czynności (vide M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 410). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Podkreślić należy, że przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. II CKN 8/98). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał należytej staranności w zachowaniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a w każdym razie nie wykazał, że uchybienie tego terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Skoro bowiem jak podnosi skarżący w zażaleniu w dniu 20 października 2016 r. – a więc w dniu wydania wyroku przez Sąd pierwszej instancji – złożył dotychczasowemu pełnomocnikowi ustne oświadczenie o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, to powinien o tym fakcie wypowiedzenia pełnomocnictwa poinformować także Sąd pierwszej instancji. O okolicznościach wypowiedzenia pełnomocnictwa dotychczasowemu pełnomocnikowi Sąd pierwszej instancji powziął wiadomość dopiero na etapie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Należy zauważyć, że mocodawca należycie dbający o własne interesy winien niezwłocznie zawiadomić sąd o wypowiedzeniu pełnomocnictwa, gdyż od tej chwili skutki działania bądź niedziałania pełnomocnika spadają na mocodawcę (vide postanowienie WSA Gdańsku z dnia 18 października 2004 r., sygn. akt III SA/Gd 453/04, postanowienie WSA w Lublinie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 896/07). Rację ma Sąd pierwszej instancji, że zarówno strona jak i mocodawca byli zobowiązani do ułożenia wzajemnych relacji, bez szkody dla przebiegu postępowania. Z akt sprawy wynika, że dopiero w dniu 28 października 2016 r. skarżący odbierając akta sprawy od dotychczasowego pełnomocnika dowiedział się, że wniosek o uzasadnienie nie został w jego imieniu sporządzony i nadany do Sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro skarżący dokonał wypowiedzenia pełnomocnictwa, to tym bardziej powinien sam wykazać staranność i podjąć działania w celu ochrony własnego interesu prawnego. Nieupewnienie się w tej materii przez skarżącego, czy dotychczasowy pełnomocnik złożył wniosek o sporządzenie uzasadnienia, świadczy o niedbalstwie skarżącego wykluczającym przywrócenie terminu. Brak kontaktu z pełnomocnikiem, nie zgłoszenie faktu wypowiedzenia pełnomocnictwa do Sądu, nie świadczy o prowadzeniu swoich spraw z należytą starannością, jaka cechuje osobę dbającą o swoje interesy. Stwierdzone zaniedbania wskazują, że trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, iż brak jest podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższą argumentację, uznać należy, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione na nie zażalenie należało ocenić jako niezasadne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.