III SA/Gl 1573/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 5 kwietnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: 1. odrzucić skargę; 2. odrzucić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Pismem z dnia 26 października 2016 r. A. S. za pośrednictwem pełnomocnika, doradcy podatkowego Z. B., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. znak [...] wydaną po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...]r. znak od [...] do [...], [...], [...], określających zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do marca, maj i czerwiec 2009 r. Wraz ze skargą pełnomocnik strony skarżącej dołączył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu tego wniosku wyjaśnił, że według niego decyzja z dnia [...]r. nie weszła do obrotu prawnego, gdyż nie została skutecznie doręczona. Nie rodzi ona skutków prawnych i nie przysługuje stronie prawo do jej zaskarżenia. Pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że Dyrektor Izby Skarbowej w K. zamierzał doręczyć stronie niniejszą decyzję w formie elektronicznej w trybie art. 152a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.- dalej: O.p.). Zgodnie bowiem z § 1 tego przepisu w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny (adres e-mail) adresata zawiadomienie zawierające informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego, wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma, oraz pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w określony sposób. Zgodnie z art. 152a § 2 O.p. w przypadku nieodebrania pisma w formie dokumentu elektronicznego, organ podatkowy po upływie 7 dni, licząc od dnia wysłania zawiadomienia, przesyła powtórne zawiadomienie o możliwości odebrania tego pisma, zgodnie zaś z § 3 tego artykułu w przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie 14 dni, licząc od dnia przeslania pierwszego zawiadomienia. Pełnomocnik zaznaczył, że nie otrzymał ani jednego zawiadomienia o możliwości odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego. Z informacji uzyskanych od pracowników administrujących platformą EPUAP2 wynika, że konto pełnomocnika strony skarżącej w tym systemie (na które organ usiłował doręczyć decyzję) zostało czasowo wyłączone na skutek przebudowy systemu. Przedstawiciele platformy EPUAP2 prowadzili postępowanie wyjaśniające, mające na celu szczegółowe ustalenie przyczyn wystąpienia awarii. Zdaniem pełnomocnika, okoliczności te jednoznacznie wskazują na fakt, że strona nie odebrała decyzji bez swojej winy, a zatem decyzja ta nie została jej doręczona w dniu wskazanym przez organ podatkowy (2 września 2016 r.) i strona nie dochowała terminu do wniesienia skargi bez swojej winy. Zaistniałą sytuację można porównać, zdaniem pełnomocnika strony skarżącej, do wysłania przesyłki listem poleconym i pozostawienia jej w palcówce pocztowej przez okres 14 dni, bez powiadomienia adresata o tym, że przesyłka ta została do niego wysłana. W związku z wnioskiem pełnomocnika strony skarżącej zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2017 r. sąd wezwał pełnomocnika do nadesłania odpisu pisma na temat awarii i jej przyczyn. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik przesłał całą korespondencję z Zespołem Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyzacji właściwego wg organów podatkowych w sprawie zawierającą: Załącznik nr 1, to prośba o zbadanie sprawy i wydanie stosownego zaświadczenia, która w praktyce pozostała bez odpowiedzi. W związku z żądaniem Sądu pełnomocnik dodatkowo kieruje pismo w sprawie do Ministra Cyfryzacji. Załącznik nr 2, to jak wynika z jego treści zamknięcie jakiegoś zgłoszenia (incydentu), prawdopodobnie związanego z ponagleniem do udzielenia odpowiedzi na pierwsze zgłoszenie (zał. Nr 1). Pełnomocnikowi tylko raz udało się skomunikować telefonicznie z Zespołem Desk Service w tej sprawie; Załącznik nr 3 to kilka tematycznie różnych e-maili, które ponownie prowadzą do "telefonicznie udzielonej odpowiedzi", czyli do ponaglenia na zaniechanie w sprawie odpowiedzi na problem z załącznika nr 1. Na koniec pełnomocnik stwierdził, że zgodnie z analizą przepisów ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, w szczególności rozdziałów 3 i 4 wyłącznie podmioty publiczne mają dostęp do danych z systemu EPUAP. Dlatego też pełnomocnik skazany jest na działanie lub zaniechanie tych podmiotów i nie ma możliwości udokumentowania braku swojej winy. Jednocześnie oświadczył, że nie otrzymał powiadomień o przesłaniu korespondencji na płaszczyznę EPUAP w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że zaskarżona decyzja z dnia [...]r. została doręczona za pośrednictwem platformy ePUAP (fikcja doręczenia). Termin do złożenia skargi do WSA w Gliwicach upłynął zatem w dniu 3 października 2016 r. (poniedziałek). Co za tym idzie, nadanie niniejszej skargi do organu administracji publicznej w dniu 2 listopada 2016 r. nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu ustanowionego przez art. 53 § 1 p.p.s.a. Ponadto organ stwierdził, że wysłał pełnomocnikowi skarżącego decyzję na jego adres elektroniczny (data utworzenia pierwszego poświadczenia – 18 sierpnia 2016 r., data utworzenia powtórnego poświadczenia – 26 sierpnia 2016 r.). Pełnomocnik nie odebrał tej decyzji na platformie ePUAP. Tymczasem w przypadku doręczeń na adres elektroniczny adresata nieodebrane pismo uważa się za doręczone po upływie 14 dni, licząc od dnia przesłanie pierwszego zawiadomienia. Na koniec Dyrektor zaznaczył, że dysponuje dokumentami z których wynika, że stosowne zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki elektronicznej wystosowano dwukrotnie na wskazany adres elektroniczny pełnomocnika skarżącego. W tym kontekście nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja pełnomocnika o braku skutecznego doręczenia decyzji. Argumentacja ta koncertuje się bowiem na przypuszczeniach, że z uwagi na błędnie działający system ePUAP (czasowe wyłączenie konta użytkownik z uwagi na przebudowę systemu), zaskarżonej decyzji nie można uznać za skutecznie doręczoną. W istocie jednak poza swoim oświadczeniem nie wskazał żadnych dowodów, z których by wynikało, że faktycznie do takich błędów doszło. Zarazem wyjaśnił, że doręczenie korespondencji w postepowaniu podatkowym przez platformę ePUAP mają charakter zautomatyzowany, a organ odwoławczy, tak jak i pozostałe organy podatkowe jest użytkownikiem tego systemu pozbawionym możliwości ingerencji w zautomatyzowany proces doręczenia, w tym również w treść zawiadomień generowanych przez system. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W opinii Sądu, zaskarżona decyzja została doręczona z naruszeniem przepisów postępowania. Na wstępie należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 212 zdanie pierwsze O.p. organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Oczywiście chodzi o skuteczne prawnie doręczenie w rozumieniu art. 144-154c O.p. Zwrot, że organ podatkowy jest związany, sugeruje pełne konsekwencje zarówno w znaczeniu powstałych obowiązków, jak i uprawnień. W dacie doręczenia stronie decyzji wchodzi ona do obrotu prawnego jako akt administracyjny załatwiający konkretną sprawę indywidualnego podmiotu. Od daty doręczenia jakakolwiek zmiana decyzji pod względem treści lub formy może nastąpić tylko na zasadach i w trybie przewidzianym przepisami postępowania podatkowego. Doręczenie powoduje utrwalenie treści i formy załatwienia sprawy, organ podatkowy nie może wycofać się z zajętego w decyzji stanowiska co do załatwienia sprawy czynnościami pozaprocesowymi, lecz może to nastąpić tylko w ramach przepisów procesowych (wyrok NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I FSK 132/05, CBOSA; J. Brolik, Ordynacja podatkowa. Komentarz. Lex 2013). Zgodnie z art. 144a § 1 O.p. doręczenie pism następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2016 r., poz. 1030), jeżeli strona spełnia jeden z następujących warunków: 1) złoży podanie w formie dokumentu elektronicznego przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu podatkowego lub przez portal podatkowy; 2) wniesie o doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny; 3) wyrazi zgodę na doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej i wskaże organowi podatkowemu adres elektroniczny. Pod pojęciem zaś środków komunikacji elektronicznej należy rozumieć, stosownie do art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, rozwiązania techniczne, w tym urządzenia teleinformatyczne i współpracujące z nimi narzędzia programowe, umożliwiające indywidualne porozumiewanie się na odległość przy wykorzystaniu transmisji danych między systemami teleinformatycznymi, a w szczególności pocztą elektroniczną. Należy przypomnieć, że zgodnie z art. 152a § 1 O.p. w celu doręczenia pisma w formie dokumentu elektronicznego organ podatkowy przesyła na adres elektroniczny adresata zawiadomienie zawierające : 1. informację, że adresat może odebrać pismo w formie dokumentu elektronicznego, 2. wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać pismo i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia pisma; 3. pouczenie dotyczące sposobu odbioru pisma, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu podatkowego, oraz informację o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób, o którym mowa w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r., poz. 1114 ze zm.). Powołany wyżej przepis wskazuje w ust. 1, że uwierzytelnienie użytkowników systemu teleinformatycznego korzystających z usług online udostępnianych przez podmioty określone w art. 2 wymaga: 1) użycia notyfikowanego środka identyfikacji elektronicznej, adekwatnie do poziomu bezpieczeństwa wymaganego dla usług świadczonych w ramach tych systemów, lub 2) profilu zaufanego ePUAP, lub 3) danych weryfikowanych za pomocą kwalifikowanego certyfikatu podpisu elektronicznego. Zgodnie zaś z art. 20b ust. 1 podpis potwierdzony profilem zaufanym EPUAP wywołuje skutki prawne, jeżeli został utworzony lub złożony w okresie ważności tego profilu. Dane w postaci elektronicznej opatrzone podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP są równoważne pod względem skutków prawnych dokumentowi opatrzonemu podpisem własnoręcznym, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej (art. 20b ust. 2 ww. ustawy). Ponadto, zgodnie z § 6 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 971 ze zm. – dalej rozporządzenie Prezesa RM) system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń automatycznie generuje informację wskazującą, że nie wpłynęło w terminie potwierdzone urzędowe poświadczenie odbioru, o którym mowa w art. 152a § 1 O.p. (poświadczenie doręczenia). Ponadto z § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa RM stanowi, że Minister (minister właściwy do spraw informatyzacji) umożliwia podmiotom publicznym tworzenie elektronicznych skrzynek podawczych ePUAP. Zaś ePUAP jest niczym innym jak elektroniczną platformą usług administracji publicznej w rozumieniu art. 3 pkt 13 ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Utworzenie elektronicznej skrzynki podawczej na ePUAP oznacza upoważnienie ministra do obsługi doręczeń za pomocą ePUAP do podmiotów, o których mowa w ust. 1 (§ 8 rozporządzenia Prezesa RM), i doręczeń realizowanych przez te podmioty. Doręczenie dokonywane za pomocą ePUAP uważa się za dokonane przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego, który utworzył na ePUAP elektroniczną skrzynkę podawczą. Z powołanych przepisów wynika, że organ podatkowy powinien wysłać zawiadomienie o odbiorze pisma w formie dokumentu elektronicznego na adres elektronicznej skrzynki podawczej pełnomocnika skarżącego utworzonej na ePUAP. Z treści pism nadesłanych przez pełnomocnika skarżącego wynika, ze nie otrzymał ani jednego zawiadomienia o możliwości odbioru pisma w formie dokumentu elektronicznego. Z informacji uzyskanych przez niego od pracowników administrujących platformą EPUAP2 wynika, że konto pełnomocnika w tym systemie (na które organ odwoławczy usiłował doręczyć decyzję) zostało czasowo wyłączone, na skutek przebudowy systemu. Przedstawiciele administratora platformy EPUAP2 prowadzą obecnie postępowanie wyjaśniające, mające ustalić szczegółowe w przyczyny wystąpienia awarii. W ocenie pełnomocnika ta okoliczność jednoznacznie wskazuje na to, że strona nie odebrała decyzji bez swojej winy, a zatem decyzja ta nie została jej doręczona w dniu wskazanym przez organ podatkowy (tj. 9 września 2016 r.), a strona nie dochowała terminu do wniesienia skargi bez swojej winy. Poza tym, Dyrektora Izby Skarbowej w K. dysponuje potwierdzeniem doręczenia decyzji pełnomocnikowi w trybie art. 46 § 6 Kpa, a przepisy nie przewidują możliwości doręczenia pism, czy też procedowania w postępowaniu podatkowym na podstawie Kpa, a jedynie na podstawie O.p. Po dokonaniu analizy akt sprawy tutejszy Sąd stwierdził, że organ faktycznie zastosował fikcję doręczenia i uznał, że wystarczy wygenerowana informacja o terminie doręczenia dokumentu, choć pełnomocnik skarżącego zgłaszał awarię systemu kilka razy. Natomiast zgodnie z art. 144 § 3 O.p. w przypadku wystąpienia problemów technicznych uniemożliwiających organowi podatkowemu doręczenie pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, pisma doręcza za pokwitowaniem, za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, pracowników urzędu obsługującego ten organ, funkcjonariuszy celnych lub upoważnionych pracowników innego organu podatkowego, lub przez organy lub osoby uprawnione na podstawie odrębnych przepisów (po zmianie przez art. 1 pkt 100 ustawy z 10 września 2015 r. Dz. U. poz. 1649 z późn. zm. zmieniającej m.in. ustawę z dniem 1 stycznia 2016 r.). Oznacza to, że organ odwoławczy, dokonując doręczenia decyzji, winien zwrócić uwagę, że nie ma daty jej odbioru oraz nie zostało wystosowane zawiadomienie do pełnomocnika o wysyłce niniejszej decyzji i w takim wypadku powinien na podstawie powołanego przepisu doręczyć decyzję za pośrednictwem operatora pocztowego. W efekcie trudno uznać, że zaskarżona decyzja została doręczona zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej i mogła wywołać skutki prawne wobec skarżącego. Wobec powyższego Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie była przedwczesna. W rozpatrywanej sprawie nie istnieje bowiem przedmiot zaskarżenia, co powoduje niedopuszczalność skargi i jej odrzucenie zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. o czym orzeczono w pkt 1 sentencji postanowienia. Przyjęcie przez Sąd, że decyzja nie weszła do obrotu prawnego, sprawia, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało uznać za niedopuszczalny. Należy zauważyć, że wobec strony nie zaczął biec termin do wniesienia skargi, gdyż przedmiot zaskarżenia nie istniał. Dopiero po prawidłowym doręczeniu decyzji przez organ podatkowy rozpocznie dla strony bieg terminu do wniesienia skargi. Nie można zatem przyjąć, że strona uchybiła terminowi, a tylko to uzasadnia wniesienie wniosku o przywrócenie terminu (postanowienie NSA z 9 września 2008 r., I GZ 191/08, LEX nr 527713, z dnia 18 września 2008 r., II FZ 391/08, LEX nr 493902 i z 23 czerwca 2008 r., I OZ 405/08, LEX nr 493819). Art. 86 ust. 1 p.p.s.a. stanowi bowiem, że jeżeli strona nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jej przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 88 zd. pierwsze p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. W tym stanie rzeczy Sąd uznał wniosek strony o przywrócenie terminu za niedopuszczalny z mocy ustawy i na podstawie art. 88 p.p.s.a. odrzucił go, o czym orzeczono w pkt 2 sentencji postanowienia.